Câu hỏi hóc búa này sẽ được đưa ra tại Hội nghị Liên Hợp Quốc (UN) ở Brazil vào tuần tới, nơi các chuyên gia sẽ thảo luận các biện pháp giảm tỉ lệ tuyệt chủng các loài. Năm 2002, UN đồng ý giảm tỉ lệ mất mát các loài động thực vật vào năm 2010.
"Không biết chính xác bao nhiêu loài hiện đang có mặt trên hành tinh của chúng ta thì chúng ta không thể nói liệu chúng ta có thể tiến hành kế hoạch như UN đề ra vào năm 2010" - ông McNeely nói. Các nhà phân loại - các nhà sinh vật học chuyên về nhận dạng và phân loại loài trên hành tinh - đặt tên cho khoảng 1,7 triệu loài. Mỗi năm, có thêm khoảng 13.000 được ghi tên vào danh sách các sinh vật được biết đến.
Trong khi các nhà khoa học vẫn tiếp tục tìm, phát hiện các loài mới - cá voi, khỉ, hươu, v.v..., trong một thập kỷ qua, một tỉ lệ không nhỏ các loài động vật có vú trên thế giới, chim, các loài bò sát, động vật lưỡng cư, và thực vật được đặt tên.
Ngược lại, tỉ lệ các loài lạ, hiếm chưa được biết đến lại rất nhỏ, hầu như chỉ là các sinh vật bé xíu sống trong những môi trường ít có khả năng với tới như dưới lòng đất, dưới đại dương sâu thẳm, trên các ngọn cây nhiệt đới, trên lưng hoặc trong ruột của một sinh vật khác. Những loại côn trùng, sâu, ve, nấm, vi khuẩn và các sinh vật bé nhỏ khác được nhà sinh vật học của trường đại học Harvard gọi là "Lỗ đen của sự phân loại".
Biết và không biết
Cái chúng ta biết là khoảng 1,7 triệu loài động thực vật đã được các nhà khoa học nhận dạng và đặt tên.
Có thể vẫn còn một số loài động vật có vú mà chúng ta chưa phát hiện ra ngoài những loài lợn hoang và hươu nai mới được tìm thấy ở Việt Nam những năm 90 trong khu vực bị Mỹ ném bom ác liệt trong cuộc chiến ở Việt Nam.
Đa số các loài chim đã được đặt tên mặc dù thỉnh thoảng cũng có một số loài chim mới xuất hiện và một số loài đã tuyệt chủng như chim gõ kiến mỏ màu ngà ở Nam Mỹ, vừa xuất hiện trở lại.
Các nhà sinh vật học cho rằng vẫn còn rất nhiều loài cá, côn trùng, thực vật chưa được đặt tên.
"Tại phía nam châu Phi, có khoảng 3.000-4.000 loài nhện được nhận dạng. Tôi ước tính, con số này ít hơn 50% so với số lượng loài nhện thực có ở khu vực này" - John Leroy, đồng tác giả chỉ dẫn vùng của loài nhện ở phía nam châu Phi cho biết.
Nhấn mạnh sự tồn tại hiển nhiên của các sinh vật chưa được đặt tên, ông Leroy nói, các loài nhện chưa được biết tới có thể thậm chí đang ẩn nấp ngay trong các khu vườn. "ở Johannesburg , bạn có thể dễ dàng tìm ra một loài mới ở ngay sân vườn nhà mình, nếu bạn biết cái để tìm" ông nói. "Thông tin mới về các loài đã được thu thập, nhưng đa số đều nằm phủ bụi trong các thư viện".
Thiếu hiểu biết về số lượng các loài một phần là do thiếu các nhà phân loại đủ trình độ để nhận dạng các loài, đặc biệt ở vùng nhiệt đới nơi tập trung đa dạng sinh học nhất.
Có chưa đầy 200 nhà khoa học tính trên toàn thế giới, có thể nhận dạng các loài bọ cánh cứng, một nhóm loài chiếm 1/3 tổng số loài trên trái đất. Và rất nhiều trong số các nhà khoa học có đủ chuyên môn đó lại chỉ tập trung vào các loài đã biết.
Thế giới đã mất
Tình trạng không rõ ràng này cũng cho thấy thực tế chúng ta chưa khám phá hành tinh chúng ta đang sinh sống một cách kỹ lưỡng như bản đồ hiện đại chỉ ra.
Tháng trước, các nhà khoa học cho biết họ đã phát hiện một "thế giới đã mất" ở khu rừng núi Indonesia . Đây là nơi cư trú của hàng chục loài chim, bướm, ếch và thực vật mới, lạ.
"Mọi cuộc thám hiểm xem xét một nơi nào đó không được khảo sát trước, đều tìm các loài mới" - McNeely nói. Vậy, có sự nhất trí khoa học nào về những vấn đề này?
Các nhà khoa học đồng ý rằng hầu hết các loài đi lại, trườn bò, bơi hoặc bay đã tuyệt chủng.
"Có hàng triệu loài động thực vật khác nhau trên Trái Đất - có thể là 40 triệu. Nhưng khoảng 5 - 50 tỉ loài đã tồn tại trong quá khứ hoặc trong một thời điểm nào đó" - nhà cổ sinh vật học David Raup viết trong cuốn sách "Tuyệt chủng: Gen xấu hay rủi ro?". "Do đó, chỉ khoảng 1 trong số 1.000 loài hiện vẫn còn sống - 99,9% đã tuyệt chủng".
Các nhà khoa học cũng đồng ý rằng tỉ lệ tuyệt chủng hiện tại cao hơn nhiều so với tỉ lệ tuyệt chủng "tự nhiên" bởi các hoạt động của con người như ô nhiễm, xây dựng, phát thải khí nhà kính liên quan tới thay đổi khí hậu.
Nhưng đưa ra một tỉ lệ tuyệt chủng chính xác là không thể khi còn rất nhiều loài chưa được khoa học điểm tên chỉ mặt.
Hiện trạng xây dựng nhà cửa ồ ạt tại Johannesburg, Nam Phi có thể là hồi chuông báo tử cho một loài bướm chưa được biết tới chỉ hạn chế trong một khu vực nhỏ. Hoặc một vạt rừng nhiệt đới ở Brazil bị đốn hạ và kết quả là một loài cóc bị tuyệt chủng.
Theo Tổ chức Bảo tồn Quốc tế, hơn 800 loài động thực vật bị tuyệt chủng kể từ năm 1500, khi bắt đầu có những ghi chép khoa học và lịch sử. Theo các nhà phê bình, con số này chiếm khoảng 0,05% các loài được nhận dạng.
Khoảng 1/3 loài động vật lưỡng cư đã được các nhà khoa học nhận dạng đang trong tình trạng nguy hiểm so với khoảng 12% loài chim và 23% loài động vật có vú.
Nguồn: NetNam16/3/2006
