Chuyện kể của Tuệ Tĩnh về bệnh tình chí

“Bế tinh dưỡng khí tồn thần,

Thanh tâm quả dục, thủ chân luyện hình”

Rõ ràng là nếu chúng ta biết giữ tinh, khí, thần là 3 vật báu của một con người cho tốt đừng để phung phí hao tán, lại thêm sống có đạo đức giữ tâm hồn mình luôn trong sạch, thường xuyên có vận động tập luyện thân thể, giữ gìn sức khoẻ thì nhất định sẽ khó mắc bệnh, sống lâu và sống khoẻ.

Trong cuốn Nam dược thần hiệu, về cách trị những bệnh do rối loạn tình chí (bệnh do rối loạn tâm sinh lý), Tuệ Tĩnh đã có những mẩu chuyện khá kỳ thù, tôi xin ghi lại để chúng ta cùng tham khảo:

1. Vì lo nghĩ sinh bệnh lấy giận mà trị

Ngày xưa vua nước Tề vì lo nghĩ quá mà thành bệnh. Mọi thứ thuốc đều không chuyển. Nghe nói có thầy thuốc giỏi là Văn Chi bèn cho mời đến. Ông Chi xem rồi nói với Thái tử rằng: “làm cho đức vua tức giận thì sẽ lành bệnh, nếu đức vua có giết tôi thì nhờ Thái tử cứu cho”. Thái tử nói: “không sao, thầy cứ trị cho”. Văn Chi vào yết kiến vua, bước đi ngạo nghễ dẫm lên long bào. Vua nổi giận và sai thủ hạ bắt Văn Chi để xử tử. Thái tử lén đến bên cạnh can ngăn. Chẳng bao lâu vua khỏi bệnh.

2. Vì mừng quá thành bệnh thì lấy sợ mà trị

Ngày xưa có người tỉnh Thái Nguyên là ông Triệu Tri Tắc từ hôm đậu tiến sĩ rồi về mừng quá sinh bệnh không ngồi dậy được. Mời danh sư Sào Thị đến xem mạch thì Sào Thị chỉ chép miệng không nói gì ra về. Ông Triệu rất lo liền gọi con bảo: “thầy thuốc giỏi đã không chịu chữa thì mệnh ta rất nguy”. Rồi mấy giờ sau khỏi bệnh.

3. Vì tức giận mà sinh bệnh, lấy đau thương để trị

Ngày xưa có ông Lý Khắc Dụng điều quân tấn công một thành đã 2 tuần mà không hạ được, tức giận quá sinh bệnh, nôn oẹ hôn mê, dùng nhiều thuốc hay vẫn không công hiệu. Bỗng gặp được ông sư giỏi thuốc, xem mạch rồi ra ngoài nói: “bệnh của tướng quân vì uất giận, không có việc thương cảm thì không giải được. Ông liền mạo bức thư nhà sai người hốt hoảng đưa đến nói: “bà vợ ở nhà bị chết bất ngờ”. Ông Dụng đau thương quá ngã lăn ra, qua hôm sau là khỏi bệnh.

4. Vì lo sinh bệnh thì lấy mừng mà trị

Xưa có người vì nhỡ tay giết chết người, lo chạy hết gia tài mới khỏi tội, rồi vì quá lo lắng mà sinh bệnh điên cuồng không biết gì cả. Người nhà tìm khắp thầy thuốc bệnh vẫn y nguyên. Một hôm bỗng gặp một ông thầy thuốc bảo: “bệnh này vì quá lo mà sinh ra thì nên làm cho mừng là khỏi”. Bèn lấy thiếc và đồng đúc thành bạc nén chôn dưới vũng bùn rồi đưa người bệnh đến đào. Người bệnh thấy được vô số bạc nén mừng quá hết bệnh.

5. Vì sợ quá mà sinh bệnh thì lấy lo mà trị

Xưa có một bà người ở kinh đô làm nghề khâu vá thuê thùa rất khéo. Một hôm khâu chiếc áo ngự gần xong nhỡ tay để rơi áo vào lửa cháy mất rồi sợ quá mà sinh bệnh rạo rực mất ngủ, kinh sợ không yên, đã uống nhiều thuốc mà bệnh trơ trơ không chuyển. Thầy thuốc thăm dò căn bệnh mới bảo ông chồng rằng: “bệnh này vì kinh sợ mà sinh ra, không làm cho lo nghĩ thì khó mà khỏi được liền bày cho cách chữa mẹo. Sáng hôm sau ông chồng sắm sửa hành lý giả cách đi sang nước ngoài mua gấm về đền cho vua. Bà vợ mười phần lo lắng không sao quên được. Nhờ vậy từ đó bệnh của bà ngày càng bớt dần và khỏi hẳn.

Những thí dụ trị bệnh mà Tụê Tĩnh viết để lại cùng với 2 câu thơ dưỡng sinh cụ ghi lại trong sách Nam dược thần hiệu cũng nói lên vị Y tổ của chúng ta rất coi trọng yếu tố tinh thần trong phòng bệnh và trị bệnh, điều mà nhiều thầy thuốc chúng ta hay lãng quên.