Chẩn đoán ung thư gan: Xét nghiệm AFP chưa đủ

Bạn Văn Hải (Hưng Yên) gửi thưcho KH&ĐS rằng, bố bạn nghiện thuốc lá đã nhiều năm. Thời gian gần đây, ông có biểu hiện sụt cân, chán ăn, thỉnh thoảng đau bụng dưới sườn. Nghe nói một cơsở tưnhân ở Hà Nội có khả năng xét nghiệm máu phát hiện ung thưchỉ sau chưa đầy nửa tiếng đồng hồ, gia đình bạn Hải định đưa ông đến làm thử. Tuy vậy, bạn vẫn băn khoăn vì không biết thực hưthế nào.

Đó không phải là xét nghiệm chẩn đoán

Cơsở tưnhân mà bạn Hải đề cập đến là Trung tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ điện tử y học (107 Trần Hưng Đạo, Hà Nội). BS Nguyễn Minh Sơn, giám đốc Trung tâm cho biết, họ vừa mua từ Mỹ về một hệ thống xét nghiệm có tên là Advia Centaur. Hệ thống này có thể làm xét nghiệm huyết học 33 thông số và chỉ ra 5 thành phần bạch cầu, cho phép phát hiện sớm các đột biến về máu có thể dẫn đến ung thư.

Tuy nhiên, theo các giáo sư, bác sĩ chuyên ngành về ung thưvà xét nghiệm, hệ thống nêu trên không có giá trị chẩn đoán phát hiện ung thư. Thực chất, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ chẩn đoán (bên cạnh các dấu hiệu lâm sàng, sinh thiết, siêu âm...) và theo dõi quá trình điều trị bệnh (xem thêm KH&ĐS số 69 và 71, ra các ngày 28/8 và 4/9). Ngày 4/9, trong vai người bệnh có nhu cầu, chúng tôi đã có mặt tại cơsở nêu trên. Dù là ngày nghỉ bù Quốc khánh, nhưng cơsở này vẫn hoạt động và số bệnh nhân đến khám rất đông. Bãi gửi xe rộng chừng 100m2 đã chật kín mà xe còn để tràn cả ra vỉa hè. Một nhân viên hướng dẫn cho biết, bằng xét nghiệm máu, Trung tâm này có thể phát hiện được 4 loại ung thư: gan (qua chỉ số AFP), đại tràng, tuyến tiền liệt và vú. Nếu có nhu cầu, người bệnh chỉ cần đến nộp tiền và lấy máu mà chẳng cần phải khám hay bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ. Người bệnh đến lấy máu vào buổi sáng hay buổi chiều đều được và không phải nhịn ăn nhưkhi xét nghiệm các chỉ tiêu khác. Giá của một loại xét nghiệm là 200 ngàn đồng, nghĩa là nếu người bệnh vừa muốn xét nghiệm ung thư gan và đại tràng thì sẽ phải mất 400 ngàn đồng. Cô nhân viên nêu trên cũng cho biết thêm, hiện nay, Trung tâm có rất đông bệnh nhân có nhu cầu xét nghiệm máu phát hiện ung thư. Vì vậy, người bệnh không thể nhận được kết quả sau 20 phút lấy máu mà phải chờ đến ngày hôm sau.

Bị ung thưgan, chỉ số AFP có thể bình thường

BS Lan Phương (Bệnh viện E) cho biết, AFP là một protein do các tế bào gan tái sinh, tế bào ung thưtiết ra. Đây là xét nghiệm quan trọng để chẩn đoán bệnh ung thưgan nguyên phát, còn gọi là ung thưbiểu mô tếbào gan. Tuy nhiên, để chẩn đoán bệnh ung thư, cần làm thêm nhiều xét nghiệm khác kết hợp khám xét lâm sàng người bệnh. Bởi vì cũng có một số trường hợp ung thưgan nhưng chỉ số AFP vẫn ở mức bình thường hoặc tăng nhẹ.

Ung thưgan có những biểu hiện rất đa dạng nên có thể chẩn đoán được bằng lâm sàng. Ban đầu, những biểu hiện này thường không đặc hiệu, người bệnh có thể chán ăn, đầy bụng, sụt cân, mệt mỏi, đau tức vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, nước tiểu vàng. Thăm khám có thể thấy gan to, ấn đau, mặt gan lổn nhổn, cứng chắc, ít di động. Thời kỳ bệnh tiến triển, gan to nhanh, có thể to ngang rốn, cứng chắc nhưcục đá, mặt gồ ghềvà đau tăng lên. Lúc này, cơthể suy sụp nhanh, người gầy, cơteo nhẽo. Dần dần, bụng ngày một to hơn, khối u nổi rõ ở vùng dưới sườn phải (hạ sườn phải). Sau đó, cổ trướng (báng nước) xuất hiện, sốt cao, đau vùng gan dữ dội hơn. ở giai đoạn cuối, đại đa số phù nề, cổ trướng căng, da bụng láng bóng, rốn lồi, da và mắt ngày càng vàng đậm, sốt cao dao động, khó thở do cổ trướng quá căng hoặc kèm theo tràn dịch màng phổi, có khả năng di căn phổi, dạ dày, xương... Cuối cùng, người bệnh tử vong do hôn mê gan, xuất huyết tiêu hoá (nôn ra máu, đi ngoài phân đen, tăng áp lực tĩnh mạch cửa...).

Các xét nghiệm cần làm để chẩn đoán ung thưgan gồm: AFP, phosphataza kiềm (tăng trong ung thưgan), X-Quang bóng gan, siêu âm gan, soi ổ bụng kết hợp với sinh thiết tế bào gan, chụp cắt lớp vi tính hay cộng hưởng từ, chụp nhấp nháy phóng xạ... Nhưvậy, chỉ riêng xét nghiệm AFP chưa đủ để chẩn đoán quyết định, chỉ có giá trị khẳng định thêm khi đã có nghi ngờ. Và xét nghiệm này cũng chỉ nên thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ điều trị.        

Nguồn: Số 72 Thứ Sáu 8/9/2006