Cây Mắc Ca trên vùng đất Đắk Nông

Trong dầu của mắc ca có trên 87% là axít béo không no, trong đó có nhiều loại mà có thể con người không tự tổng hợp được, khi ăn vào giảm được cholesteron, có tác dụng phòng trị xơ vữa động mạch. Hàm lượng protein trong nhân có tới 9,2%, gồm 20 loại axít amin trong đó có 8 loại axít amin cần thiết cho cơ thể con người. Ngoài ra, trong nhân mắc ca có chứa nhiều chất đường bột, nhiều chất khoáng, nhiều loại vitamin. Nhân mắc ca là thành phần quan trọng để chế biến các sản phẩm thực phẩm và dược liệu cao cấp. Vì vậy, quả mắc ca được mệnh danh là “ hoàng hậu của quả khô”.

Mắc ca là một loại cây tiềm năng thị trường vô cùng lớn, dự báo có thể lên tới 400.000 tấn/năm, hiện sản lượng mới đạt khoảng 100.000 tấn/năm (mới chỉ đáp ứng được 25% nhu cầu thị trường thế giới). Ở Việt Nam, hạt mắc ca có giá 150.000 đồng/kg. Hiện nay, mắc ca đã được trồng ở nhiều nước trên thế giới, nhưng chỉ có Úc và Mỹ là hai nước có diện tích và sản lượng lớn nhất. Ở nước ta, năm 1994 Viện Khoa học Lâm nghiệp đã nhập giống cây mắc ca và trồng thử nghiệm ở Ba Vì (Hà Nội), cũng thời gian đó, cây mắc ca còn được trồng thử ở một số tỉnh như Sơn La, Phú Thọ, Nghệ An và Đắk Lắk. Theo đánh giá của các nhà khoa học, mức độ sinh trưởng và phát triển của cây mắc ca trồng ở Việt Nam không thua kém gì so với các vùng trồng cây mắc ca trên thế giới.

Căn cứ vào đặc điểm của cây mắc ca và so sánh với điều kiện sinh thái của tỉnh Đắk Nông, nhận thấy đây là vùng đất có tiềm năng phát triển loại cây này. Năm 2006, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu trồng thử nghiệm cây mắc ca tại tỉnh Đắk Nông”, nhằm đánh giá tính thích ứng của cây mắc ca trên một số vùng sinh thái của tỉnh, qua đó làm cơ sở cho việc lựa chọn loài cây trồng mới có giá trị kinh tế cao trong cơ cấu cây trồng của tỉnh. Đề tài đã tiến hành triển khai các mô hình trồng thử nghiệm tại ba tiểu vùng sinh thái của tỉnh là huyện Đắk Mil, huyện Đắk G’long và thị xã Gia Nghĩa, với diện tích là 3 ha. Mỗi địa điểm trồng 1 ha, được trồng thử nghiệm trên hai mật độ: 400 cây/ha (5 x 5m) và 285 cây/ha (5 x 7m). Giống được lấy từ công ty giống Lâm nghiệp đông bắc, tỉnh Lạng Sơn.

Bảng 1: Khả năng sinh trưởng của cây mắc ca sau 40 tháng trồng

Sau hơn 3 năm trồng, cây mắc ca bắt đầu ra hoa (kể cả cây thực sinh) như vậy là rất sớm. Trong đó, tỷ lệ ra hoa của thực sinh (đạt 1,2 – 4,7%) trên toàn vườn, thấp hơn so với cây ghép (6,1 – 13,6%), điều này là hoàn toàn hợp lý. Qua theo dõi cho thấy, hầu hết những cây mắc ca ra hoa trên vườn đều cho đậu quả.

Bảng 2: Tỷ lệ ra hoa, đậu quả của mắc ca sau 3 năm trồng

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây mắc ca khá phù hợp với các vùng đất của tỉnh Đắk Nông. Đầu năm 2010, đề tài đã được Hội đồng khoa học công nghệ tỉnh nghiệm thu đánh giá kết quả xếp loại khá.

Tuy nhiên, mắc ca là cây lâu năm, thời gian thực hiện đề tài ngắn, cây trồng thử nghiệm ở các mô hình mới chỉ bắt đầu cho quả bói, nên chưa đánh giá đầy đủ, chính xác các yếu tố liên quan, đặc biệt là năng suất, sản lượng, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế…để có những khuyến cáo phù hợp.

Từ kết quả và đề xuất kiến nghị của đề tài cùng với yêu cầu thực tế, thận trọng trong bước đi từ nghiên cứu đến thực tiễn sản xuất và chuyển giao kết quả cho nông dân cũng như đề xuất định hướng quy hoạch và phát triển cây mắc ca. Tháng 8/2010, trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư tỉnh tiếp tục tiến hành xây dựng mô hình trồng mắc ca tại các huyện Đắk R’lấp, Tuy Đức, Đắk G’long và Đắk Mil với tổng diện tích 11 ha với 27 hộ tham gia. Theo đánh giá ban đầu của Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư tỉnh, cây mắc ca rất phù hợp với điều kiện khí hậu tại Đắk Nông. Từ khi trồng đến nay, cây mắc ca sinh trưởng, phát triển tốt. Nhưng nếu đưa loại cây này vào trồng đại trà thì cần phải khảo sát kỹ lưỡng điều kiện thời tiết, khí hậu vùng cụ thể, đặc biệt là cần phải chú ý đến nguồn giống.

Dựa trên một số yêu cầu cơ bản về sinh thái của cây mắc ca, có thể thấy cây mắc ca có khả năng sinh trưởng được trên nhiều vùng đất khác nhau ở Đắk Nông. Tuy nhiên, cần tiếp tục có những thí nghiệm đồng bộ, đánh giá chính xác theo vùng sinh thái, về nguồn giống, kỹ thuật trồng chăm sóc, khả năng ra hoa đậu quả, thu hoạch chế biến, thị trường tiêu thụ…để có đủ cơ sở khoa học cho việc quy hoạch phát triển và khuyến cáo sản xuất. Hiện nay, cây mắc ca ở tỉnh ta vẫn còn trong quá trình thử nghiệm, nhiều vấn đề còn chưa được giải quyết, các nhà khoa học còn khuyến cáo cần thận trọng phát triển diện tích, người dân không nên tự phát mở rộng diện tích trồng mà phải thực hiện theo định hướng của cơ quan quản lý ngành nông nghiệp của tỉnh./.