Cây Bìm bôi

Đây là loài cây leo gỗ rất to với đường kính thân có thể đến 8cm, leo cao khoảng 10m. Lá hình tim gần giống lá cây khoai lang, nhưng to hơn, kích thước 10 - 15 x 7 - 14cm, màu xanh lục nhạt, 7 - 8 cặp gân phụ, cuống lá dài 4,5 - 12cm. Cụm hoa là một ngù xim ở nách lá, mang nhiều hoa hình phễu hay hình chuông, màu vàng. Quả mang hình trứng, cao 1 - 1,2m. Hạt hình trứng có 3 góc, dài khoảng 5mm. Đó là cây Bìm bôi (có tài liệu viết là Bìm bois), hay Bìm lá to, tên khoa học Merremia boisiana(Gagnep.) Ooststr., thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae). Vì lá giống lá cây khoai lang nên có người còn gọi là Lang rừng, hoặc Lá bạc.

     Hoa Bim bôi (Merremia boisiana)

Ở Việt Nam , chi Bìm bìm (Merremia) có 17 loài và 3 thứ. Loài Bìm bôi đã phát hiện mọc ở Lào Cai (Sa pa), Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng, đến miền Tây Quảng Nam… Ngoài ra còn có ở Trung Quốc (Quảng Tây, Hải Nam, Vân Nam), Lào, Malaysia, Indonesia, Philippines .

Loài cây này phát triển nhanh, xanh tốt quanh năm, hiệu suất quang hợp cao. Theo Chi cục kiểm lâm Đà Nẵng thì hiện nay có khoảng 15.000 ha/55.000 ha rừng ở đây đã bị loại dây leo này che phủ. Trong đó, rừng Sơn Trà 5.000 ha và rừng Hải Vân 10.000 ha. Đó là chưa kể các khu vực ở Hòa Phú, Hòa Ninh, Hòa Bắc (huyện Hòa Vang) cũng đã phát hiện sự có mặt của cây này.

Theo PGS TS Nguyễn Đình Hòe, những tài liệu nghiên cứu gần đây của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (2007), thì loài cây leo nguy hiểm này có nguồn gốc ở vùng khí hậu nhiệt đới đảo Hải Nam và khu Tự trị dân tộc Choang (Quảng Tây), được gọi là Jnzhongtng,hoặc Sát thủ kiều mộc(Prestty Tree Killer), ngụ ý nói loài dây leo có hình dáng đẹp này lại là một loài cực kỳ nguy hiểm. chúng phát tán rất nhanh bằng hat, chồi, rễ, thân. Chim và thú gặm nhấn ăn rồi thả hạt đi khắp nơi giúp chúng phát tán rộng hơn. Chúng leo đè lên các cánh rừng Thông, rừng Keo lá tràm hay bât cứ cây thân gỗ nào để “chiếm đoạt” ánh sang. Do tán rộng và dày đặc nên đã che kín không gian, khiến thảm thực vật bên dưới bị chết tạo nên lớp cây lá khô, rất dễ gây cháy rừng. Một số vụ cháy rừng thông ở vùng rừng cấm Hải Vân trong những năm qua có liên quan đến loài Bim bôi. Nhưng hiện nay chưa có giải pháp nào kiểm soát sự phát tán nhanh chóng của loài dây leo nguy hiểm này. Các nhà khoa học Trung Quốc đánh giá Sát thủ kiều mộclà loài cây nguy hiểm nhât cho đến nay trong số hàng trăm loài thực vật xâm nhập vào tỉnh Quảng Tây.

Theo các nhà khoa học Trung Quốc, Ko Chun, Wu Ping và cộng sự, từ cây Bìm bôi đã được phân lập 8 hợp chất phenolic như scopoletin, sodium, lactone, Np- P- tyramine, quercetin, kaempferol -3-β-D- galactoside…

Ở Việt Nam , cây này chưa được nghiên cứu sử dụng, nhưng theo tài liệu nước ngoài, hạt và thân cây Bìm bôi có thể dùng làm thuốc. Một số loài trong chi Merremiacó tác dụng nhuận tràng, chống viêm, chữa ho, kiết lỵ. Loài M mammosacó tác dụng trị bệnh tiểu đường. Lá non của loài M. umbllatacó thể làm rau ăn. Người dân các địa phương có cây Bìm bôi vẫn dùng lá cây này cho heo và thỏ ăn.

Hiện nay, do chưa nhận thức đúng về mức độ nguy hiểm của cây Bìm bôi nên cây này đã được trồng trên các sườn núi dọc tuyến đường Hồ Chí Minh trên Trường Sơn để giữ đất, phòng chống sụt lở. Nhiều nơi nó đã bò lan ra cả mặt đường. Thậm chí, có người còn viết những bài phóng sự ca ngợi vẻ đẹp của cây Bìm bôi. Những việc này đang góp sức cho loài cây xâm lấn này phát tán nhanh hơn và rộng hơn.

Đây là loài thực vật xâm lấn nguy hiểm, cần phải loại trừ. Để tiêu diệt loài cây này, tỉnh Đà Nẵng đã chi 100 triệu đồng để Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thử nghiệm phương pháp diệt Bìm bôi trên diện tích 80 ha của rừng cấm Quốc gia Sơn Trà.

Cùng họ Bìm bìm, còn có cây Bìm eberhardt ( Meremia eberhardtii(Gagnep) N. T. Nhan). Cây này phát triển mạnh và cũng nguy hiểm như cây Bìm bôi nói trên. Nó mọc ở ven rừng, ven đường, lùm bụi ở các tỉnh miền Trung như Thừa Thiên – Huế (Phú Lộc, Hải Vân, Lăng Cô), Quảng Nam (Cù lao Chàm). Dây leo dài tới 15 - 20m, có lông dày, màu vàng nâu nhạt. Lá hình tim, kích thước 20 x 15cm, chót lá có đuôi dài, 2 thùy ở đáy lá tròn, cuống lá ngắn hơn phiến. Cụm hoa dài hơn lá, có lông vàng. Có tràng hoa màu trắng, cao 6 - 7cm, rộng 4 - 5cm.