Cảnh báo về ô nhiễm không khí tại các đô thị ở Châu Á

Chất lượng không khí châu Á - Một năm nhìn lại

Với sứ mệnh khuyến khích các sáng kiến, góp phần cải thiện chất lượng không khí và điều kiện sống của các TP châu Á, Tổ chức Sáng kiến không khí sạch châu Á (CAI ASIAN) đã tiến hành một cuộc điều tra những sự kiện lớn liên quan đến chất lượng không khí, BĐKH và giao thông vận tải ở châu Á. Cuộc điều tra bắt đầu từ năm 2008, lúc đó mới chỉ tập trung vào giao thông bền vững, hiện bổ sung thêm 2 nội dung: Chất lượng không khí và các sự kiện khí hậu. Những điều tra cho thấy, trong năm 2010, tại khu vực châu Á, nội dung nào đang là trọng điểm và thời gian tới sẽ nổi lên những xu hướng gì? Đó cũng là thông điệp của năm 2011 đối với các TP châu Á. Các nhà hoạch định chính sách cần hiểu rằng, việc phát triển đô thị bền vững tại các TP lớn là vấn đề rất quan trọng, trong đó sự phát triển kinh tế của thành phố gắn liền với việc bảo vệ màu xanh của bầu khí quyển, đồng thời giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Nhưng muốn vậy, các nước châu Á ngay từ bây giờ phải có những thay đổi. Trong thập kỷ tới, dân số các đô thị châu Á sẽ tăng thêm khoảng 500 triệu người. Điều này không chỉ là thách thức, trách nhiệm, mà còn mở ra cơ hội lớn.

Cuối thập kỷ trước, giao thông vận tải và chất lượng không khí là 2 nội dung được đề cập nhiều nhất mỗi khi nói đến cụm từ “BĐKH”, một vấn đề nóng bỏng của toàn cầu nói chung và châu Á nói riêng. Năm 2010, những nội dung này tiếp tục là tâm điểm chú ý của dư luận. Trong khi nhiều bài báo, hội thảo, hội nghị nhấn mạnh đến thuật ngữ “cácbon thấp” ở khu vực châu Á thì điều nghịch lý là tình trạng mua ô tô riêng của người dân châu Á, vẫn ngày một gia tăng. Theo báo cáo, mức tiêu thụ xe ô tô ở nhiều nước châu Á trong năm 2010 đã tăng đến mức kỷ lục, đó là những nước có sự phục hồi kinh tế mạnh mẽ và ổn định. Người dân ở các quốc gia này đã giảm tỷ lệ sử dụng các phương tiện giao thông công cộng và đang chuyển sang dùng xe riêng. Năm 2010, chất lượng không khí ở khu vực châu Á vẫn là mối quan tâm hàng đầu. Những nghiên cứu gần đây cho thấy, 80% dân số toàn cầu sống ở những khu vực mà mức độ ô nhiễm không khí chỉ số (PM 2.5) có mức an toàn cao hơn của WHO.

Năm 2010, trong thời gian các vận động viên điền kinh ở khu vực châu Á thi đấu, các nhà hoạch định chính sách cũng kêu gọi những khoản tài trợ lớn cho các sáng kiến khác nhau. Trong nhiều sự kiện như Triển lãm quốc tế ở Thượng Hải, Cuộc thi của khối Cộng đồng Delhi và Cuộc thi olympic châu Á tại Quảng Châu, Chính phủ các nước đã tận dụng các sáng kiến đó để xây dựng hệ thống quan trắc môi trường, hệ thống vận tải công cộng và các loại xe không sử dụng động cơ. Nhiều bài học từ Đại hội olympic Bắc Kinh đã được ứng dụng nhằm tạo ra những cải thiện trong thời gian ngắn cho các TP như Thượng Hải, Quảng Châu, New Delhi...

Xung quanh vấn đề nhiên liệu ở các nước châu Á đã vẽ ra nhiều “bức tranh đối lập”. Chính phủ Ấn Độ đã dỡ bỏ việc kiểm soát giá nhiên liệu, đồng thời còn tăng thêm trợ cấp lâu dài đối với dầu diezel. Đây là sản phẩm mà Chính phủ nước này đã áp đặt kiểm soát giá và áp một mức giá quá thấp. Có 13 TP lớn của Ấn Độ chuyển sang áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro 4 để giảm thiểu sự ô nhiễm, nhưng cũng còn nhiều TP khác của Ấn Độ vẫn dùng các loại xe có tiêu chuẩn khí thải Euro 3 và tương lai chưa chắc thay đổi. Pakistan, Việt Nam và Philipin cuối cùng cũng đã quyết định hành động và thảo luận với các bên liên quan nhằm đưa ra một lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro 4 với hàm lượng sulfur giảm. Cùng thời điểm diễn ra nhiều cuộc tranh luận trên toàn châu Á về nhiên liệu sạch hơn, Sri Lanka quyết định phát triển dòng xe ô tô giá rẻ để người dân dễ dàng mua được. Một thất bại và cũng là một trở ngại lớn cho nước này là việc cắt giảm thuế ô tô, điều đó đã đem lại hiệu quả ngay lập tức trong nỗ lực thúc đẩy hoạt động kinh tế. Vì trong vài năm gần đây, hệ thống các loại xe công cộng chuyên chở nhanh - The Bus Rapid Transit System (BRTS) là phương tiện chính dùng cho giao thông công cộng và những TP mới như Quảng Châu và Băng Cốc đều đã sử dụng hệ thống xe công cộng này. Có khoảng 82 hệ thống như thế đang được xây dựng và phát triển ở châu Á. Một khái niệm xuất phát từ khu vực châu Mỹ Latin lại đang thật sự phát triển mạnh ở châu Á. Điều đó có phải là tín hiệu vui? Những khảo sát được tiến hành trong năm 2010 cho thấy, sự phát triển của hệ thống giao thông công cộng quy mô lớn tại châu Á, nhưng bên cạnh đó, cũng còn có những nước mà đến xe buýt còn rất thô sơ và lạc hậu.