Cách phòng bệnh và điều trị cúm gia cầm
1.Chẩn đoán lâm sàng
Giai đoạn ủ bệnh ngắn từ 1 đến 2 ngày. Bệnh khởi đầu kịch phát bằng sốt trên 38,5 0C và rét run, nhức đầu, suy nhược, chán ăn, với đau tỏa đặc biệt ở các cơ và khớp. Ngoài ra còn có triệu chứng hô hấp như mũi sung huyết, chảy nước mũi, ho khan, nuốt đau, khó phát âm. Sốt kéo dài 2-4 ngày, khỏi nhanh nhưng suy nhược và ho có thể kéo dài đến 2 tuần lễ.
Thường gặp một “V” cúm. Sau thời gian nung bệnh, có sốt cao (39-40 0C), rồi nhiệt độ hạ xuống trước khi lên cao trở lại.
Mặc dù các cơn nôn mửa có thể gặp trong cúm, trước hết ở các trẻ em, chúng thường biểu hiện viêm dạ dày ruột do virut mà dịch cũng thường vào vụ hè.
Những biến chứng đặc biệt thấy nhiều ở những người cao tuổi, sơ sinh, bú mẹ, trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ có thai và những người suy giảm miễn dịch, đái đường, bệnh tim, hô hấp thận mạn tính.
2. Chẩn đoán virut học
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu – Trung tâm Chẩn đoán thú y Trung ương cho biết, hội chứng cúm có thể do những virut khác như paramyxovirus, adenovirus gây ra những hội chứng đau bồn chồn. Chẩn đoán xác định phải tiến hành ngay từ đầu dịch.
Theo ông Hiếu thì, chẩn đoán trên xét nghiệm bệnh phẩm đường hô hấp: Ngoáy mũi, hút mũi – hầu. Khi có bệnh phổi, nhất là ở người trưởng thành, có thể lấy dịch rửa phế nang phổi.
Phát hiện nhanh virut bằng kỹ thuật miễn dịch học thường được dùng nhiều nhất, bởi vì kết quả trong 2-3 giờ, giá rẻ và đáp ứng yêu cầu về độ nhậy và tính đặc hiệu.
Cũng có các thử sắc ký cho phép phát hiện chất lượng những kháng nguyên virut cúm trong những mẫu bệnh phẩm lấy từ đường hô hấp. Những thử này có thể cho thấy kết quả rất nhanh trong vòng khoảng 15 phút nhưng có khuynh hướng cho âm tinh giả và cũng không thể thay thế các thử thường dùng. Tuy nhiên, chúng thường được dùng nhiều để coi như là định hướng nhanh cho điều trị. Những kết quả âm tính luôn được khẳng định lại bằng những phương pháp nhạy và đặc biệt hơn, chẳng hạn như PCR, ông Hiếu cho biết.
Các phòng chẩn đoán ngày càng dùng ký thuật sinh phân tử: Chiết xuất ARN virut từ bệnh phẩm, dùng RT-PCR rồi thôi hoặc thêm RT-PCR định lượng. Những kỹ thuật này cho phép chẩn đoán tương đối nhanh (dưới 2 giờ bằng chiết xuất theo RT-PCR định lượng) và khả thi, nó cũng có lợi cho để chẩn đoán ngay từ đầu. RT-PCR sau đó có thể bổ sung bằng phân đoạn bộ gen virut, nhằm mục đích chủ yếu của dịch tễ học.
3. Biện pháp vệ sinh
- Trước tiên, rửa tay cẩn thận và nhiều lần mỗi ngày, bằng xà phòng hoặc với một dung dịch cồn sát trùng bàn tay, trước hết sau khi tiếp xúc trực tiếp với người có khả năng bị nhiễm virut.
- Khi ho hoặc hắt hơi trong một khăn tay dùng một lần. Những chất bắn ra từ người bệnh có thể giảm bớt khi đeo khẩu trang y tế 3 lớp. Những khẩu trang kiểu FFP2 sẽ ức chế virut bảo vệ cho những người hành nghề y tế. Trên thực tế, hình như không phải chỉ dùng hệ thống bảo vệ đường hô hấp mà còn cần một mặt nạ y tế đơn giản có thể giảm được lây nhiễm.
- Người bệnh cần ở lại nhà, tránh tiếp xúc với những người không mắc bệnh.
- Tránh tất cả những nơi không khí tù hãm. Thường xuyên thông khí các phòng.
- Nếu một người không bị bệnh sống chung với một người bệnh, cần khuyến cáo mạnh mẽ người lành sát trùng tất cả những vật có thể đã bị ô nhiễm từ người bệnh.
- Ngoài ra, người không bị bệnh cũng cần kiểm dịch, nếu họ buộc phải tiếp xúc với người thứ ba (mang thức ăn đến cho người thứ ba chẳng hạn), buộc phải đeo khẩu trang và rửa tay cẩn thận trước, sau khi tiếp xúc.
4. Phòng: vi lượng liệu pháp, tiêm phòng vacxin và thuốc chống virut
Liệu pháp vi lượng có một vai trò phòng nhiễm cúm. Các chuyên gia Mỹ khuyến cáo bằng kinh nghiệm thu được trong việc quản lý đại dịch do virut H1N1, trước tiên đảm bảo rằng những người có nguy cơ không bị thiếu ngay cả một ít kẽm. Việc thiếu kẽm này thường gặp ở những người có nguy cơ như trẻ em và người già, và giải thích bằng bị thiếu kẽm lâm ba cầu và thymuline luân chuyển so với tỷ lệ kẽm trong tương dịch bình thường. Đáp ứng miễn dịch tế bào và dịch thể cũng bị ảnh hưởng về số lượng và cả về chất lượng. Mặt khác, nếu thêm kẽm thì sẽ giảm tế bào bị nhiễm virut cúm và cũng làm thuận lợi cho thực bào, hạn chế lây lan virut cúm.
Tiếp đến, là ngoài việc vệ sịnh, tiêm vacxin cũng là biện pháp có thể làm tốt nhất, với tỷ lệ bảo vệ bằng vacxin khoảng 60%. Nó cũng làm giảm số người nằm viện cũng như tỷ lệ chết.
5. Điều trị triệu chứng
- Nghỉ ngơi như ngừng làm việc cho phép hạn chế lây nhiễm và các nguy cơ làm lây lan bệnh.
- Thuốc hạ sốt. Paracetamol được dùng đầu tiên vì nó ít gây tác dụng phụ, còn Aspirine bị cấm chỉ định ở trẻ em vì dùng trong cúm có thể gây ra hội chứng Reye, hiếm gặp nhưng có thể gây chất.
- Thuốc chống đau.
- Thuốc trị ho.
- Chống mất nước do sốt.
- Vitamin C có thể được chỉ định chống suy nhược do hội chứng cúm.
6. Điều trị chữa bệnh
- Amantadine và Rimantadine, có hiệu quả khoảng 80% nếu dùng điều trị phòng.
- Oseltamivir và Zanamavir đều là thuốc ức chế Neuraminidase. Những điều trị này, dùng sớm, có thể làm giảm nhiều những triệu chứng và thời gian lây nhiễm, cũng có thể phòng lây nhiễm. Nhưng do giá thành đắt và cần được dùng trong 48 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng.
