Các tổ chức khoa học công nghệ công lập: Loay hoay chuyển đổi cơ chế

Lấn cấn phương án

Giới thiệu bếp nấu bằng năng lượng mặt trời của Công ty cổ phần khoa học công nghệ Petech TPHCM tại Techmart Khánh Hòa 2006

Với trên 70 cán bộ công nhân viên, trong đó có 36 biên chế, mỗi năm Viện Khoa học vật liệu ứng dụng được cấp ngân sách khoảng 800 triệu đồng. Để trang trải, viện đã tranh thủ nhận đề tài nghiên cứu, tìm kiếm hợp đồng triển khai ứng dụng.

“Nếu chuyển sang cơ chế tự chủ, viện phải cơ cấu lại bảng lương, chi tiêu nội bộ cũng như nhân sự. Nghĩa là sẽ có nhiều xáo trộn và khó khăn hơn”, PGS.TS Hồ Sơn Lâm, Viện trưởng, lo lắng. Theo ông, phương án chuyển đổi sẽ trình đúng hạn, nhưng không biết nên chuyển các xưởng trực thuộc viện sang mô hình doanh nghiệp có con dấu riêng hay vẫn duy trì như một phòng của viện?

Sau khi có chủ trương chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, lãnh đạo Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam (KHKT NNMN), thuộc Bộ NN-PTNT, đã họp lấy ý kiến cán bộ công nhân viên để xây dựng phương án chuyển đổi. Theo đó, phương án tự chủ, tự chịu trách nhiệm được đa số ủng hộ.

Với trên 500 nhân sự, trong đó có 350 biên chế, Viện KHKTNNMN là một trong những đơn vị quy mô nhất khu vực phía Nam. Mỗi năm, viện được cấp trên dưới 10 tỷ đồng cho hoạt động cơ bản. Tuy nhiên, theo nhận định của lãnh đạo viện thì khi chuyển sang cơ chế tự chủ, viện phải tự làm ra gấp nhiều lần con số trên mới nuôi được bộ máy hiện nay.

Mặc dù định hướng chuyển đổi cơ bản đã rõ, nhưng GS.TS Phạm Văn Biên, Viện trưởng Viện KHKTNNMN, vẫn băn khoăn là làm sao chuyển đổi 22 đơn vị trực thuộc hoạt động có hiệu quả: “Viện đã yêu cầu các đơn vị tự lên phương án trình lãnh đạo xét duyệt trước 30-8. Đồng thời viện sẽ hình thành 2 bộ phận: một bộ phận tập trung nghiên cứu và một bộ phận ứng dụng tạo ra sản phẩm đưa vào thị trường”. Một điều nữa khiến lãnh đạo Viện KHKTNNMN đắn đo là làm sao sắp xếp lại bộ máy nhân sự gọn mà hiệu quả. Điều đó đồng nghĩa sẽ ít nhiều dôi dư cán bộ.

Theo lãnh đạo nhiều tổ chức KH-CN khác thì mặc dù hạn trình phương án chuyển đổi sắp hết nhưng vẫn đợi để nghe ngóng tình hình. Một số đơn vị lâu nay có nguồn thu thì cân nhắc xây dựng phương án để vẫn tiếp tục hoạt động tốt sau khi bị cắt ngân sách.

Một số đơn vị lâu nay nguồn thu không có hoặc ít thì như ở bên bờ vực thẳm không biết đi theo hướng nào: xây dựng phương án chuyển đổi hay giải thể, sáp nhập? Đáng nói là các tổ chức KH-CN vừa nghiên cứu cơ bản vừa nghiên cứu triển khai ứng dụng thì không biết phải lên phương án như thế nào, bởi nghị định lẫn thông tư chưa nói rõ!

Từ bỏ tư duy ôm “bầu sữa” ngân sách

Tự chủ, tự hạch toán, các tổ chức KH-CN phải biết cách quảng bá sản phẩm nghiên cứu

Vì vậy, đã không ít đơn vị đang tìm cách “chạy” để được tiếp tục… uống “bầu sữa” bao cấp. Và đây cũng sẽ là nguy cơ dễ nảy sinh tiêu cực vì có những tổ chức KH-CN nghiên cứu triển khai ứng dụng nhưng vẫn được bao cấp nhờ biết đường… “chạy”.

Tuy nhiên, về chủ trương, đa phần các nhà khoa học ủng hộ việc chuyển sang cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm. Nhiều nhà khoa học khẳng định đó là phương hướng phù hợp với thực tế nhằm tăng cường hơn nữa đóng góp trực tiếp của khoa học vào hoạt động kinh tế - xã hội thông qua nghiên cứu, ứng dụng.

“Việc ngồi há miệng chờ sung đối với khoa học là quá lỗi thời. Nhiều nước trên thế giới đã xem các tổ chức khoa học hoạt động như các doanh nghiệp từ lâu rồi. Miếng bánh ngân sách không thể cứ chia đều mãi và cung phụng mãi cho khoa học”, TS Bùi Văn Quyền, Vụ trưởng phụ trách phía Nam (Bộ KH-CN), khẳng định.

Cùng với quan điểm này, GS.TSKH Hồ Sĩ Thoảng, Phó Chủ tịch Hội đồng Chính sách KH-CN quốc gia, cho rằng chủ trương của Chính phủ khi buộc các tổ chức KH-CN phải tự sáng tạo, tự ứng dụng để tồn tại và phát triển là hoàn toàn đúng đắn. Các tổ chức KH-CN phải từ bỏ ngay tư duy sống nhờ “bầu sữa” ngân sách. Đáng lý ra các nhà khoa học phải là những người tiên phong nhảy vào thị trường bởi họ là những người có chuyên môn và trình độ.

Tuy nhiên theo GS.TS Phạm Văn Biên, để thực hiện cơ chế tự chủ có hiệu quả cần phải có những chính sách đồng bộ khác như sắp xếp lại hệ thống các viện, trường, trung tâm nghiên cứu, quy phạm pháp luật rõ ràng hơn. Đặc biệt là vấn đề trả tác quyền cho các tác giả và nên tính tiền công lao động vào kinh phí đề tài khi mà tiền lương từ ngân sách nhà nước bị cắt.

Nguồn: sggp.org.vn, 28/08/2006