Các bệnh truyền nhiễm mới trỗi dậy trong những năm đầu thế kỷ XXI

Trong vòng 5 năm gần đây, Tổ chức Y tế thế giới đã phải giải quyết hơn 1.100 vụ dịch bệnh lớn nhỏ trên toàn cầu. Tình hình điều trị các bệnh truyền nhiễm mới trỗi dậy tại Bệnh viện Nhiệt đới trong những năm đầu tiên của thế kỷ XXI, cho thấy:

Bệnh nhiễm HIV/AIDS

Từ năm 2000 đến năy, số bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS nhập viện vì các bệnh nhiễm trùng cơ hội không ngừng tăng, trung bình mỗi năm khoảng 20%. Riêng trong năm 2006, bẹnh viện đã tiếp nhận khám 33.000 lượt cho 5.000 bệnh nhân. Vấn đề khó khăn hiện nay là phần lớn người bị nhiễm HIV/AIDS là những bệnh nhân suy kiệt, mắc các loại bệnh nhiễm trùng cơ hội rất nặng, chưa có hướng điều trị hiệu quả, như các trường hợp hạch trong ổ bụng và trung thất, nhiễm trùng thần kinh ngoài Toxoplasma, viêm màng não do nấm Cryptococcus neoformans.Vấn đề kháng thuốc điều trị nhiễm trùng cơ hội đã xảy ra như kháng thuốc của Candida, Penicillium marneffeivà ngay cả kháng thuốc ARV bậc 1.

Sốt xuất huyết dengue

Số trường hợp sốt xuất huyết Dengue (SXH- D) nhập Bệnh viện Bệnh nhiệt đới không thay đổi nhiều trong 3 năm đầu của thế kỷ XXI, nhưng từ năm 2003, số bệnh nhân nhập viện hàng năm tăng lên rõ rệt. Trong 9 tháng đầu năm 2007, số bệnh nhân mắc bệnh tại các tỉnh miền Nam tăng 50% so với năm 2006, với 61.638 trường hợp và 56 ca tử vong. Riêng bệnh viện Bệnh Nhiệt đới đã tiếp nhận 3.265 ca, trong đó người lớn là 2.076, chiếm tỷ lệ 63,6%. So sánh số bệnh nhân nhập viện trong 7 năm qua, tần số người lớn mắc bệnh SXH - D tăng 6,5 lần trong khi số trẻ em tăng 2,2 lần.

Bệnh cảnh lâm sàng của SXH -D có nhiều biểu hiện không thường gặp như viêm cơ tim, xuất huyết tiêu hoá ồ ạt, viêm gan, tiểu huyết sắc tố cũng như tình trạng sốc không đáp ứng với điều trị. Một số điểm cần lưu ý là điều trị sốt xuất huyết người lớn không giống như ở trẻ em, đặc biệt tránh biến chứng quá tải tuần hoàn do lượng dịch bồi hoàn quá mức chỉ định.

Bệnh rubella

Bệnh Rubella trước đây chưa được đề cập trong y văn Việt Nam , không có tên trong danh sách 24 bệnh do Bộ Y tế quản lý. Năm 2002, bệnh viện tiếp nhận điều trị một bệnh nhân chẩn đoán Rubella đầu tiên, sau đó số trường hợp được phát hiện tăng lên 5 trong năm 2005 và 41 trong năm 2006. Bệnh nhân hầu hết là công nhân trong các khu công nghiệp.

Bệnh Sars

Trong danh sách các bệnh mới trỗi dậy phải kể đến bệnh Sars đã xâm nhập vào Việt Nam qua trường hợp một bệnh nhân Trung Quốc, quốc tịch Mỹ vào Bệnh viện Việt Pháp (Hà Nội) ngày 26 - 2 - 2003. Bệnh đã lan tràn nhanh chóng sau đó, với 63 trường hợp và 5 tử vong. Trong thời gian này, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới đã tiếp nhận nhiều bệnh nhân có bệnh cảnh tương tự như viêm phổi do virus nhưng không có trường hợp nào xác nhận virus học dương tính. Ngày 28 - 4 - 2003, Việt Nam và sau đó ngày 5 - 7 - 2003, Tổ chức Y tế thế giới tuyên bố bệnh Sars đã được khống chế. Đến nay không có trường hợp nào mới được phát hiện.

Bệnh cúm A

Trong dịch cúm A (H5N1) xuất hiện lần đầu tiên tại TPHCM từ tháng 1 - 2004, tổng số bệnh nhân đã được theo dõi, điều trị là 45, trong đó 7 trường hợp được chẩn đoán xác định (4 tử vong). Qua đợt dịch tái xuất hiện từ ngày 26 - 12 - 2004 đến ngày 25 - 1 - 2005, bệnh viện đã theo dõi 22 trường hợp, trong đó 7 bệnh nhân xét nghiệm PCR (+) H5N1. Điều trị cúm A H5N1 hiện còn một số khó khăn do chưa có sẵn test nhanh chẩn đoán với độ đặc hiệu tin cậy, kháng sinh oseltaminvirr có biểu hiện kháng và đang được nghiên cứu về liều lượng thích hợp.

Bệnh nhiễm liên cầu lợn

Trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2006, số trường hợp viêm màng não do nhiễm liên cầu lợn Streptococcus suistrung bình hàng năm là 12 đến 36 ca, năm 2006 có số bệnh nhân cao nhất. Riêng số trường hợp nhiễm trùng huyết do S. suisghi nhận được từ năm 2005 đến tháng 6 - 2007 là 3 ca.

Tóm lại, đa số những bệnh mới trỗi dậy, gây tác hại trầm trọng đều do siêu vi như HIV/AIDS, SARS, cúm A (H5N1), sốt xuất huyết Dengue. Những bệnh này hiện còn diễn biến phức tạp, khó dự đoán, đòi hỏi có thêm nhiều công trình nghiên cứu tập trung với quy mô lớn về cơ chế bệnh sinh, đáp ứng miễn dịch và biện pháp điều trị, phòng ngừa.

Những loại bệnh mới trỗi dậy trên đây cho thấy xu thế nước ta “hội nhập’ vào khu vực và thế giới về mô hình bệnh truyền nhiễm và đặt ra yêu cầu tăng cường các chương trình, dự án hợp tác chặt chẽ trong các hoạt động phòng chống dịch giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.