Bồ đề cây của cõi lòng thanh thản

Tại Việt Nam , cây được gọi là Đề hay rõ ràng hơn là Đa bồ đề (vì tên bồ đề cũng còn được dùng để gọi cây Cánh kiến trắng = Styrax tonkinensis là một cây gỗ khác thuộc họ Styracacae).

Đặc tính thực vật

Cây Bồ đề thuộc loại đại mộc, thân hoàn toàn nhẵn, vỏ thân màu xám nhạt có thể bóc rời từng mảnh lớn; có chứa một chất nhựa - mủ trắng đục. Lá mọc cách, khi non màu đỏ hồng nhạt, nhưng chuyển sang lục sậm khi tăng trưởng, rất lớn có dạng hình thoi, tam giác hay hình tim ở gốc, hầu như tù và đặc biệt đuôi lá rất dài. Phiến lá mỏng và giòn, có 6 - 8 đôi gân: 12 - 18cm, rộng 7 - 10cm. Cuống lá mảnh, dài 5 - 8cm. Hoa nhỏ màu đỏ xuất hiện vào tháng 2. Cây Bồ đề thụ phấn nhờ loài ong Blastophaga quadraiticeps để tạo ra quả. Quả dạng sung, xếp 1- 2 quả trên các nhánh có lá. Quả hình cầu, không cuống, đường kính 7 - 8mm, màu xanh khi còn non và khi chín màu đỏ sậm hay tím sậm với các chấm đỏ. Cây thường cho quả vào các tháng 5 và tháng 6.

Cây Bồ đề sống rất lâu, tại Sri Lanka hiện còn một cây Bồ đề đã trên 2.000 năm.

Các phương thức sử dụng trong dân gian

Tại Ấn Độ và Pakistan , các bộ phận của cây được dùng khá phổ biến để trị một số bệnh thông thường:

- Vỏ thân và lá được dùng để trị tiêu chảy và kiết lỵ, lá dùng trị táo bón.

- Lá có thể được tán mịn, trộn với mỡ để làm thuốc đắp trị mụn nhọt, sưng hạch như quai bị.

- Quả, tán thành bột trị suyễn.

- Nhựa dùng trị mụn cóc.

Vỏ thân có hoạt tính thu liễm, làm mát, cầm máu và giúp hượt trường, được dùng trị đái tháo đường, tiêu chảy, kinh nguyệt rối loạn, thần kinh bất ổn, bệnh đường tiểu và đường sinh dục của phụ nữ. Vỏ thân đốt thành than, hoà trong nước được dùng trị nấc cục, trị buồn nôn và nôn mửa.

Vỏ rễ, phơi khô, tán mịn, trộn với mỡ, dùng làm thuốc thoa trị bệnh ngoài da như ecezema.

Tại Trung Quốc: Hoa được đun sôi, lấy nước làm thuốc giải nhiệt cho người bị sốt cao.

Các nghiên cứu khoa học về Bồ đề

Vỏ thân cây Bồ đề được dùng trong nhiều phương thuốc trị bệnh của Y dược học Ayurveda (cổ truyền Ấn Độ) nên đa số các nghiên cứu khoa học về Bồ đề đã được thực hiện tại Ấn Độ và Pakistan .

Lá cây Bồ đề

- Hoạt tính làm hạ mỡ trong máu:Chất xơ lấy từ Ficus religiosatrộn trong thực phẩm (10%) cho chuột, tạo tác động đối kháng với sự tăng chất béo trong máu tốt hơn cellulose. Các thông số về lipid tổng cộng, cholesterol, triglycerid và phospholipid trong gan đều thay đổi trong chiều hướng tốt hơn.

- Hoạt tính chống viêm loét dạ dày:Nước chiết từ vỏ cây Bồ đề, dùng liều 500 mg/kg, được dùng để thử nghiệm điều trị một số trường hợp viêm loét dạ dày tiêu biểu ở chuột. Kết quả ghi nhận nước chiết bảo vệ được chuột chống lại viêm loét dạ dày gây ra cho thắt pylorus và do cystamin. Tuy nhiên hoạt tính không công hiệu với viêm loét cấp tính gây ra do aspirin. Hoạt tính chống viêm loét này được cho là do tác động ức chế bài tiết pepsin và làm tăng bài tiết các yếu tố bảo vệ màng nhày đưa đến cải thiện bài tiết mucin trong dạ dày.

- Hoạt tính trị hen suyễn và tác động trên thần knh đối giao cảm:Dịch chiết từ vỏ thân bằng ethanol 95% có hoạt tính gây thư giãn ruột của chuột, bọ, thỏ và chó; thư giãn tử cung của chuột. Dịch chiết này cũng có hoạt tính đối kháng các hiệu ứng của acetycholin, histamin, barium chlorid và serotonin; phong bế các chuột bọ chống lại các cơn hen gây ra do acetylcholin và histamin. Ngoài ra, dịch chiết này còn làm thư giãn các cơ cuống phổi và đối kháng được với hoạt tính gây co thắt cơ thực quản gây ra do acetycholin nơi chó.

Các hoạt tính kháng sinh, kháng siêu vi trùng: Nước trích từ quả có một số hoạt tính kháng sinh đáng chú ý trên các vi khuẩn Staphylococus, Escherichia coli.Các chất Bergaphen và bergaptol, trích từ vỏ thân đều có hoạt tính kháng sinh. Dịch chiết từ vỏ đọt, bằng alcohol 50%, liều dùng 0,05 mg/ml, có hoạt tính kháng siêu vi trùng gây bệnh Ranikhet: gây sự sụt giảm đến 75% sự sinh sản của siêu vi trùng trong môi trường cấy dùng phôi trứng gà.

Dịch chiết từ vỏ thân bằng alcohol 50% diệt được Entamoeba histolytica(gây kiết lỵ) và cũng diệt được giun Ascarigia galli(thử in vitro). pH môi trường được điều chỉnh ở 7,2 và thời gian ủ là 48 giờ.