Bộ cấp điện định mức - Một giải pháp cho các hộ thu nhập thấp

Bộ cung cấp điện năng (BCĐ) là dụng cụ nhằm thay thế cho công tơ điện, cho phép khách hàng tiêu thụ một dòng điện tối đa quy định trước. Nếu dùng quá trị số này, BCĐ sẽ tự động ngắt mạch, rồi sau đó một thời gian ngắn sẽ tự động đóng lại. Nếu khách hàng vẫn duy trì phụ tải như cũ, nó sẽ ngắt mạch lần thứ hai, thứ ba...Và cứ thế tiếp diễn đến lúc nào ông chủ chịu giảm phụ tải xuống dưới mức quy định thì nó lại vận hành như cũ.

Theo quy định, muốn có BCĐĐN hàng tháng khách hàng phải nạp cho chi nhánh địa phương hoặc bưu điện địa phương một khoản phụ phí nhất định. Hay nói ngắn gọn, khách hàng phải đăng ký với chi nhánh địa phương xin được hưởng " chế độ mua điện chi phí thấp"", sau đó chi nhánh sẽ bán điện giá thấp hơn so với giá bình thường. Điều này mới nghe có vẻ thiếu lô gích, vì với giá điện rẻ nhất (như ở nước ta là dưới 100 kWh) thì ngành điện đã không có lãi vậy thì bán rẻ hơn nữa chẳng lẽ lại phải chịu bù lỗ hay sao? Thực ra không phải như vậy! Việc giảm giá này là do kết quả của việc giảm chi phí về thuế lợi tức và chi phí quản lý mà chúng ta sẽ nói đến trong các phần sau.

Sự ra đời của BCĐ bắt nguồn từ một chương trình nghiên cứu do Chính phủ Anh tài trợ. Trong thời gian qua một chuyên gia điện dân dụng của Anh, TS Nigel Smith chủ trì một cuộc tổng điều tra nhằm tìm hiểu xem tại sao trên thế giới lại có nhiều người không có điện để dùng. Kết quả điều tra cho thấy rất nhiều công ty điện lực không muốn, hoặc miễn cưỡng phải cấp điện cho các hộ nghèo vì hiệu quả kinh doanh quá thấp. Có hộ chỉ dùng vài bóng đèn nhưng công ty vẫn phải trang bị công tơ, vẫn phải chịu trách nhiệm đầy đủ về tính hoá đơn, thuế lợi tức, chi phí quản lý v.v. Tổng chi phí này nhiều khi còn lớn hơn số tiền bán điện mà họ thu được. Rõ ràng ở đây cần phải tìm một giải pháp thích ứng hơn, rẻ tiền hơn để giải quyết tình trạng bất hợp lý này.

Giải pháp hợp lý nhất là dùng phương thức đơn giản để cấp cho các hộ nghèo một dòng điện cố định hoặc một dòng điện giới hạn. Nhưng cái khó là hiện nay chúng ta chưa có công nghệ thích hợp. Ở Zimbabuê người ta dùng aptômát cỡ nhỏ để làm cơ cấu hạn chế dòng điện. Hơn 100.000 hộ tiêu thụ đã được trang bị loại này thay vì phương thức cấp qua công tơ trước đây. Tuy nhiên, việc dùng áptômát cũng có chỗ thất sách vì áptômát phải lắp ngay ở nhà dân nên kẻ gian có thể đấu tắt để sử dụng thoải mái mà không phải nạp tiền thêm.

BCĐĐM là phương thức cấp điện bảo đảm hơn nhiều so với áptômát vì dụng cụ này vẫn có khả năng tự động đóng lại giống như cầu dao tự động nhưng khách hàng lại không thể động chạm đến. Nó được thiết kế để treo trên cột và có thể công tác tốt ở ngoài trời. Mọi hành động "chọc ngoáy"" hoặc đấu tắt đèn đều rất khó thực hiện. Hơn nữa, vì được đặt trên cột nên giả sử có hành động tiêu cực thì cũng rất dễ bị công ty điện lực phát hiện. Đây là một đóng góp quan trọng trong việc hạn chế tệ nạn lấy cắp điện.

Sử dụng BCĐĐM cũng rất có hiệu quả trong việc làm giảm hiện tượng quá tải trên lưới điện cung cấp vì nó góp phần hạn chế công suất tối đa mà người tiêu thụ có thể lấy từ lưới. Nếu sử dụng rộng rãi dụng cụ này để thay thế cho công tơ hoặc dùng kết hợp với công tơ, ta có thể tiết kiệm được khá nhiều các chi phí trang bị đường dây truyền tải, phân phối và máy phát điện.

Dùng BCĐĐM còn có một lợi điểm là mang lại hiệu quả rõ rệt về mặt kinh tế: giá thành của nó thấp hơn giá thành của một công tơ thông dụng, việc lắp đặt nó cũng ít tốn kém hơn và một điều khá thú vị nữa là mua xong có thể lắp ngay, chẳng cần phải chỉnh định, cặp chì gì cả. Tất nhiên các khách hàng nghèo này cũng có người khôn ngoan, họ ít khi dùng điện quá thấp so với mức tối đa. Nếu còn thừa tiêu chuẩn họ có thể cho các nhà lân cận dùng bớt cho đỡ phí. Nhưng người ta đã tính toán rằng dù có như thế đi nữa thì người bán điện vẫn có lợi do các khoản tiết kiệm vừa nêu ở trên.

BCĐĐM được cấu tạo toàn bộ bằng mạch rắn, gồm một bản mỏng bằng gốm, bên trong có mạch in và các điện trở được lắp sẵn trong quá trình nung. Trên mặt bản gốm là các linh kiện điện tử. Mức dòng tối đa của từng bộ được chỉnh định trước từ nhà chế tạo bằng phương pháp laze hoạt tính. Bên ngoài là một vỏ bọc chắc chắn bằng nhôm với các cánh tản nhiệt và các rãnh để dùng nẹp cố định vào cột điện. Khối mô đun và hai đầu dây ra được niêm phong toàn bộ, được bọc lớp áo chống tia cực tím và được mã hoá màu ứng với từng dòng điện định mức (đây cũng là một điều khôn ngoan của nhà chế tạo vì nếu không có mã số màu, kẻ gian có thể chữa lại con số trên nhãn máy)

BCĐĐM được cho qua các công đoạn thử nghiệm ngặt nghèo, gồm có thử cao áp 6 kV, thử điện áp sét chuyển tiếp 3 kA và thử ngắn mạch lặp lại. Hiện nay, BCĐ đang được chế tạo hàng loạt tại Anh và đang được nghiên cứu sản xuất tại một số nước châu Á và Nam Mỹ. Thị trường tiêu thụ của nó rõ ràng là khá rộng và trong tương lai số nước trên thế giới được hưởng thành quả này sẽ ngày càng nthiều. Tính đơn giản và thực tiễn của giải pháp "cấp điện định mức" đã được các tầng lớp nhân dân lao động, nhất là các công ty điện lực địa phương hoan nghênh nhiệt liệt. Chính vì lý do này mà Power Provider đã được tặng danh hiệu ""sản phẩm của thiên niên kỷ", một phần thưởng sáng giá nằm trong kế hoạch thúc đẩy tiến bộ khoa học công nghệ của Thủ tướng Anh Tony Blair.