Bình Thuận: Phát hiện bộ đàn đá thời tiền sử

Tại xã Hàm Mỹ, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận, cách đây khoảng nửa tháng, trong khi đào, san đồi cát sau nhà, anh Nguyễn Văn Thành phát hiện nhiều mộ vò và 8 thanh đá lạ.

Nghe tin đồn, anh Phạm Định - Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Hàm Mỹ đến xem và đưa về một thanh.

Vì nghi ngờ đây là những thanh đàn đá cổ, anh Định đã thông báo cho Phòng VHTT huyện Hàm Thuận Nam và Bảo tàng Bình Thuận biết và chúng tôi đã đến nơi phát hiện những thanh đá này.

Dấu tích của địa điểm đào bới cho thấy đây là di chỉ khảo cổ học thời kỳ đá mới. Và những thanh đá có hình dáng lạ chính là bộ đàn đá của người tiền sử.

Hiện trường nơi san lấp cát, trong phạm vi 300 m ², độ sâu khoảng 2m, hơn nửa tháng trước khi san lấp, anh Thành thấy có đến 7 - 8 chiếc chum (mộ chum) nằm cạnh nhau.

Cạnh đó, trong một hố khoảng 1 m ²có 8 thanh đá chôn ngay ngắn xếp chồng lên nhau, 4 thanh lớn nằm lớp dưới và 4 thanh nhỏ nằm ở lớp trên, sau đó khoả đất lại.

Cả 8 thanh đá đều dày đặc các dấu vết ghè, đẽo chỉnh sửa tạo thành hình gần giống nhau: Thanh dài nhất là 95cm, rộng 17cm, dày ở giữa 3,5cm hai đầu hơn 5cm, nặng 12,5kg; các thanh khác có chiều dài thấp dần đến thanh cuối cùng là 52,5cm, nặng 4,5kg. Cả 8 thanh đều có hình dạng giống nhau: Hai đầu dày và hơi phình to, ở giữa có eo nhỏ lại và là nơi mỏng nhất. Hai bên rìa mỗi thanh mỏng hơn ở giữa thanh các viên đá.

Cả khu vực toàn mầu cát vàng nâu, chỉ riêng nơi chôn các thanh đá trong khoảng 1m ²có mầu cát trắng tinh hạt nhỏ và mịn.

Cả 8 thanh đá ở Hàm Mỹ đều có màu nâu đen. Chỉ cần gõ nhẹ người ta đã nghe rất rõ âm thanh từ thanh đá phát ra. Thử hết 8 thanh đá sẽ nghe các loại âm thanh trầm nhất đến âm thanh cao nhất.

Có thể thấy bộ đàn đá Hàm Mỹ đạt đến độ tinh xảo và khéo léo của kỹ thuật ghè đẽo thời kỳ đồ đá mới. Rõ ràng đây là bộ nhạc cụ quý hiếm của thời tiền sử.

Anh Thành - người phát hiện bộ đàn đá - cho biết: Lúc mới đào lên, không dám đưa vào nhà mà để ngoài bờ giếng (khi chúng tôi đến, bộ đàn đá cũng nằm lăn lóc ngoài bờ giếng).

Một số người dân địa phương thấy đẹp và có hình dạng như viên đá mài, họ thử mài dao, nhưng dao bị mòn mà không bén, ngược lại viên đá không hề hấn gì.

Kết quả khảo sát và khai quật khảo cổ học của Bảo tàng Bình Thuận ở đây trong thời gian sau khi phát hiện bộ đàn đá, đã phát hiện nhiều mộ táng, với nhiều hình loại khác nhau cách nơi chôn đàn đá khoảng 10m. Trước đây, anh Thành cũng đã lấy lên 7 - 8 mộ chum khác xung quanh hố chôn đàn đá. Chắc chắn đây là khu mộ táng của người xưa.

Phát hiện mới về đàn đá cổ tại xã Hàm Mỹ, huyện Hàm Thuận Nam , Bình Thuận đã làm mọi người ngạc nhiên. Ngạc nhiên bởi nhiều lý do: Thứ nhất là nơi này gần biển, thứ nhì là nơi phát hiện nằm trong phạm vi ảnh hưởng đậm của văn hoá Sa Huỳnh.

Mà trong phạm vi của văn hoá Sa Huỳnh với địa bàn các tỉnh miền trung chưa hề tìm thấy đàn đá và nhiều điều khác cần giải thích đầy đủ.

Tiếp cận 8 thanh đá và xem xét hiện trường, Bảo tàng Bình Thuận khẳng định đây là bộ đàn đá cổ. Cần phải nghiên cứu để làm rõ bộ đàn này so với các bộ đàn đá đã phát hiện từ trước đến nay, như đàn đá Khánh Sơn, Bác Ái, Lâm Đồng, Đắc Lắc và gần đây là bộ đàn đá Đa Kai Bình Thuận.

Tất cả các bộ đàn đá trên đều phát hiện ở miền rừng, núi cao. Riêng bộ đàn đá này lại được chủ nhân của nó chôn trên đồi cát gần biển, ngay trong khu mộ táng. Như vậy quan niệm cho rằng chủ nhân của đàn đá là người cổ ở vùng cao và do người miền rừng núi chế tác, có còn tồn tại như lâu nay không?

Sắp tới chúng tôi sẽ mời các nhà khoa học đến nghiên cứu, đo thang âm và nghiên cứu toàn diện của bộ đàn đá Hàm Mỹ. Về hình dáng, số đo, âm thanh của bộ đàn đá Hàm Mỹ so với những bộ đàn đá phát hiện từ trước đến nay, theo nhận xét của chúng tôi là hơn hẳn về mọi mặt.