Biện pháp kỹ thuật chế biến và sử dụng cỏ
1. Ủ xanh thức ăn(giống nguyên lý muối dưa cải nén chặt và đậy kín)
Là loại thức ăn xanh được cắt ngắn cho vào bể hoặc hố ủ, đầm nén thật chặt, tạo môi trường yếm khí, để lên men nhẹ và lấy cho bò ăn dần trong vụ đông.
Thức ăn ủ xanh giữ được chất dinh dưỡng của nguyên liệu ủ. Bò sữa ăn ngon miệng và dễ tiêu hoá.
Kỹ thuật ủ xanh:
a)Nguyên liệu ủ:
- Có thể ủ xanh cỏ tự nhiên, cỏ trồng như cỏ voi, cỏ Ghinê… thân cây bắp ngậm sữa, thân cây ngô sau thu bắp còn tươi v.v…
- Cỏ non nên cắt vào thời điểm trước khi ra hoa, không quá non, chứa nhiều nước khó ủ, cũng không để quá già. Nếu là cỏ trồng, nên thu cắt sau 45 ngày. Có thể ủ nhiều loại cỏ với nhau. Cỏ họ đậu nên ủ chung với cỏ voi hoặc thân cây ngô sau thu bắp.
- Các nguyên liệu bổ sung: rỉ đường 2-4%; muối 1-2% so với khối lượng cỏ tươi
b) Hố ủ:
Tính theo số lượng bò nuôi và lượng cỏ cần dự trữ cho vụ đông và mùa khô mà chuẩn bị hố ủ. Một bò sữa, bò thịt bình thường có thể ăn 10-12 kg cỏ ủ/ngày. Hố ủ 1m 3ủ được 750-800 kg cỏ. Căn cứ vào định mức trên để tính toán kích thước hố ủ: hố ủ hình khối hoặc hố ủ hình trụ (giống như các giếng).
Chọn chỗ đất cao ráo xây hố ủ, có thể xây bằng gạch trát xi măng. Hố ủ cần có rãnh dốc để thoát nước ủ ra ngoài khi cần thiết.
Hố ủ không nên xây sâu xuống lòng đất, sẽ gặp khó khăn khi lấy thức ăn cho bò ăn. Tốt nhất chiều sâu hố khoảng 1m, phần nổi trên mặt đất khoảng 1/4 (hố nửa nổi, nửa chìm), còn các kích thước khác như chiều dài, chiều rộng (hoặc đường kính) hố ủ tuỳ theo khối lượng thức ăn xanh cần ủ để quyết định.
c) Kỹ thuật ủ:
- Chuẩn bị hố ủ: đáy hố ủ lót một lớp rơm đã cắt nhỏ, dày 10cm để hút nước cỏ ủ.
- Cho cỏ vào hố ủ: Đây là khâu kỹ thuật quan trọng, quyết định chất lượng cỏ ủ về sau. Công việc này phải làm xong trong ngày, không để qua ngày khác.
Cỏ cắt ngăn 5-10cm, nếu cỏ có tỷ lệ nước cao trên 75% đem phơi héo hoặc bổ sung rơm, bã mía cắt ngăn 5-15cm, với tỷ lệ 5-15% so với cỏ ủ. Trường hợp cỏ ủ quá khô, dùng lượng nước hoà rỉ đường 1-2% tưới vào cỏ cho đủ độ ẩm 65-70%.
Cho vào hố ủ một lớp cỏ dầy 20-30 cm, rồi rải đều một lớp muối và rỉ đường. Nếu rỉ đường quá đặc, có thể pha với một lít nước cho dễ trộn lẫn vào cỏ. Dùng xẻng, cào sắt trộn đều và nén chặt. Lại cho tiếp một lớp cỏ mới, dày 20 – 30 cm cộng với muối ăn và rỉ đường như đã thao tác ở trên cho đến khi được 1/3 hố ủ. Có thể dùng xẻng và chân dặm cho cỏ được nén chặt.
Tiếp tục cho cỏ và đầm nén chặt cho đến khi cỏ ủ đầy và cao hơn thành hố ủ 30 cm, cần đầm và nén thật chặt ở thành hố ủ và bề mặt của hố ủ.
Có thể dùng máy kéo công nông đầm nén đối với các hố ủ lớn, còn đối với các hố ủ nhỏ 1-2m 3, có thể nén bằng chân thật kỹ. Lớp cỏ ở giữa bao giờ cũng cao hơn xung quanh.
Trên cùng phủ một lớp rơm dày 15-20 cm. Phủ nylon, chú ý chặn nylon xung quanh thành. Dùng đất sét hoặc đất bùn phủ một lớp dày 20 cm trên cùng, tiếp là xếp những tảng đá nặng lên trên.
- Chú ý ủ thức ăn vào hố ủ xong trong ngày, không để qua ngày khác, do đó phải tính toán dự trữ nguyên liệu để ủ.
d) Dùng thức ăn ủ xanh cho bò ăn:
Có thể lấy cho bò ăn khi ủ được hai tháng. Cỏ ủ tốt là cỏ có mùi thơm, màu vàng xanh của dưa cải muối, không mềm nhũn, không quá chua mùi dấm, không bị mốc và có thể dự trữ được vài tháng.
Lấy thức ăn ủ xanh cho bò ăn cần lấy lần lượt từ đầu này sang đầu kia (lấy từng lớp một) hoặc xắn cỏ theo chiều sâu từ trên xuống dưới. Chú ý không mở rộng miệng hố, không khí vào nhiều làm thẫm màu.
Lấy cỏ xong, đậy ngay nylon lại cho thật kín.
2. Chế biến cỏ khô
Cỏ tạp trong tự nhiên hay cỏ trồng thân bò nhất là cỏ Pangola, cỏ Ghinê đều có thể phơi làm cỏ khô dự trữ cho mùa đông ở miền Bắc và mùa khô ở miền Nam.
Thường thu hoạch cỏ tươi phơi khô vào cuối tháng 9 đến đầu tháng 11 là những tháng cuối mùa mưa thời tiết thích hợp cho chế biến cỏ khô. Cỏ sau khi cắt, phơi ngay trên b ãi cỏ trong thời gian 3-4 nắng đảo 2-3 lần, cỏ khô đều, tỷ lệ nước còn 15-18%, có thể đóng bánh hoặc đánh đống dự trữ được lâu.
Tuy nhiên trong thời gian cỏ mưa, có tái sinh nhanh hơn so với tháng 9 tháng 10, thu hoạch được nhiều lứa và nếu thu hoạch làm cỏ khô, sản lượng cỏ khô/ha đồng cỏ sẽ cao hơn nhiều. Kinh nghiệm cho thấy, theo dõi thời tiết biết trong tuần không có mưa, trời nắng có thể cắt cỏ đầu tuần phơi khô trong 2-3 nắng là có thể đánh đống hoặc đóng bánh cho vào kho dự trữ.
Khi phơi cỏ khô, nếu gặp trời mưa, nước mưa sẽ rửa trôi các chất dinh dưỡng, đồng thời các nấm mốc và vi sinh vật khác sẽ phát triển làm giảm chất lượng cỏ khô. Do đó, việc theo dõi thời tiết để quyết định thời điểm cắt cỏ phơi khô là rất cần thiết.
Cỏ phơi khô loại tốt giữ được màu xanh, ánh vàng, cỏ mùi thơm, bò rất thích ăn, có thể cho bò sữa ăn cỏ khô tự do, 1kg cỏ khô có thể thay được 3-4 kg cỏ tươi.
