Bệnh án thoát thư

1. Họ và tên bệnh nhân: Nguyễn Văn Anh. Nam , 45 tuổi.

2. Địa chỉ: 17 Trần Hưng Đạo thành phố Quảng Ninh, tỉnh Quảng Ninh.

3. Nghề nghiệp: Công nhân

4. Ngày vào điều trị: 15-6/2002

5. Lý do vào viện: Sưng đau chảy mủ đầu ngón chân.

Tứ chẩn

1. Vọng chẩn: Tinh thần tỉnh táo thể trạng người gầy, da xanh, đi lại khó khăn, các đầu ngón tay tím tái, đầu ngón chân sưng, ngón chân út sưng to, tím, loét, chảy máu, mủ lẫn dịch màu hồng. Chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng.

2. Văn chẩn: Tiếng nói to, rõ, hơi thở hôi, không ho, không nấc.

3. Vấn chẩn: Bệnh nhân bị bệnh hơn 3 năm nay, khởi đầu thấy đau nhức các đầu ngón tay, ngón chân sau khi đi làm về, nghỉ ngơi thì hết đau, sau đó có cảm giác đau bó lấy bắp chân khi đi lại nhiều kèm theo thấy mất cảm giác tê, buồn như kiến bò ở chân và các đầu ngón tay. Đau ngày một tăng có lúc đang đi đau phải dừng lại ngay. Bệnh tiến triển tăng dần, các đầu ngón tay, chân đau nhức dữ dội, tím tái, sau đó thấy xuất hiện sưng, loét lâu ngày không khỏi, máu mủ chảy ra hôi thối, người sốt, miệng khô, nước tiểu đỏ. Người mệt mỏi, ăn ngủ kém.

4. Thiết chẩn: Xúc chẩn: các đầu ngón tay tím tái, lạnh. Ngón chân út cả hai chân sưng, tím, loét, chảy máu, mủ lẫn dịch màu hồng, các ngón khác sưng tím tái. Mạch hoạt sác.

Biện chứng

Do thận khí hư tổn, khí huyết suy kém, gặp lạnh, thấp lâu ngày, ăn đồ béo ngọt, uống nhiều rượu... làm cho khí trệ, huyết ứ, kinh mạch dần dần bị bế tắc, không nuôi dưỡng được tứ chi.

Chẩn đoán: Thoát thư

Phương pháp điều trị:Thanh nhiệt giải độc, thông kinh, hoạt huyết, thông lạc.

1. Thuốc uống trong: Bài tứ diệu dũng an thang gia giảm.

2. Thuốc dùng ngoài: Quế chi 8g, đào nhân 12g, kê huyết đằng 12g, tam lăng 12g. Sắc kỹ lấy nước ấm ngâm rửa ngày 1 lần.

Bàn luận:

Thoát thư là chứng hoại tử và rụng các đốt ngón tay, ngón chân. Nội kinh gọi là thoát ung, thường xảy ra ở tứ chi, nhất là 2 chi dưới. Lúc đầu lạnh chi, dần dần đau dữ dội, lâu ngày phát sinh hoại tử. Nguyên nhân của bệnh do thận khí hư tổn, khí huyết suy kém, gặp lạnh, gặp thấp lâu ngày, ăn đồ béo ngọt, uống nhiều rượu... mà sản sinh ra hiện tượng khí trệ, huyết ứ, kinh mạch dần dần bị bế tắc, không nuôi dưỡng được tứ chi. Sách Ngoại khoa chính tông viết: người mắc bệnh thoát thư vì bình nhật ăn uống nhiều đồ bổ béo, cao lương hun đốt tạng phủ, rồi dùng thuốc bổ đan thạch làm tiêu hao thận thuỷ, hoặc phòng lao quá độ làm cho khí kiệt, tinh thương, rồi còn do xúc động thất tình làm tổn thương đến tạng phủ mà gây bệnh. Bệnh nhân bị bệnh đã 3 năm, các đầu chi sưng đau dữ dội, loét, hoại tử hôi thối thuộc vào giai đoạn nhiệt độc của YHCT vì thế dùng các vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt giải độc mạnh, hành khí hoạt kèm theo ngâm rửa tại chỗ bằng các vị thuốc có tác dụng hoạt huyết phá huyết, bệnh nhân đỡ đau. Uống thuốc và ngâm rửa liền 1 tuần sưng đau giảm dần bệnh nhân thấy dễ chịu đau đỡ nhiều đi lại thoải mái, đầu ngón chân, ngón tay hồng trở lại. Điều trị tiếp 2 tuần nữa ngón chân hết sưng, màu da cả ở tay và chân đã gần hết tím tái, hai ngón chân út đang lên sẹo dần. Uống tiếp 3 tuần nữa bệnh ổn định. Cho đến nay vẫn chưa thấy tái phát.

Chế độ nghỉ ngơi và kiêng khem:

- Trong khi điều trị kiêng lao động đặc biệt tránh va chạm ngón chân, tay.

- Hàng ngày ngâm rửa chân và bôi thuốc chỗ loét.

- Ăn uống các chất dễ tiêu, đảm bảo đủ chất dinh dưỡng, không ăn đồ sống, lạnh, hạn chế mỡ, tránh ăn các thứ cay nóng.

Nguồn: T/c Đông y, số 351, 25/7/2003, tr 34