Bảo vệ thực vật và phát triển bền vững
I. Phát triển bền vững là hướng phát triển tiến bộ
Hợp lý nhất ở giai đoạn hiện nay khi khoa học và công nghệ đạt được nhiều thành tựu to lớn làm tăng cao khả năng tác động của con người lên thiên nhiên. Phát triển bền vững là xu thế chung của toàn bộ nền kinh tế và của toàn xã hội. Nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, văn hóa, xã hội đều phải phát triển bền vững. Đặc biệt, công tác bảo vệ thực vật cần có sự chú ý đầy đủ hơn đến phát triển bền vững, bởi vì công tác này có liên quan nhiều đến việc gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe nông dân và sức khỏe người tiêu dùng nông sản.
Phát triển bền vững giúp cho sự phát triển kinh tế - xã hội đi lên một cách ổn định, tránh tình trạng lên xuống thất thường. Quá trình này giúp cho việc khắc phục những tác động tùy tiện lên môi trường sinh thái, là nguyên nhân của các phản ứng quyết liệt của tự nhiên như hoang mạc hóa, thoái hóa đất đai, thiên tai thất thường, v.v… Phát triển bền vững không những đảm bảo cho sự phát triển của các thế hệ hiện nay mà còn là giữ gìn tiềm năng cho sự phát triển của các thế hệ trong tương lai. Để có thể phát triển bền vững cần có cách nhìn toàn diện, tổng hợp, tránh chỉ thấy cục bộ mà không thấy toàn bộ, chỉ thấy lợi ích trước mắt mà không chú ý đầy đủ đến lợi ích lâu dài. Khi có nhận thức đúng đắn và áp dụng những biện pháp đồng bộ, có cơ sở khoa học, có hiệu quả, có thể chuyển công tác bảo vệ thực vật từ một hoạt động có nguy cơ gây mất bền vững thành những hoạt động góp phần đắc lực, có hiệu quả vào thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế và xã hội.
II. Công tác bảo vệ thực vật đóng góp vào sự phát triển bền vững của sản xuất nông nghiệp
Với những hiểu biết về miễn dịch thực vật, cán bộ bảo vệ thực vật có ý thức chủ động trong việc sử dụng các bộ giống cây chống ***sâu bệnh, đưa ra những biện pháp nhằm phát huy các đặc tính chống chịu của giống cây trong quá trình sản xuất, tạo ra những quần thể cây trồng có khả năng làm chậm sự phát triển, lây lan của sâu bệnh, thậm chí có thể ngăn ngừa được các trận dịch sâu bệnh.
Trên cơ sở dự tính dự báo tình hình phát sinh và diễn biến của sâu bệnh trên đồng ruộng, người cán bộ bảo vệ thực vật đưa ra những biện pháp thúc đẩy hoặc điều tiết quá trình sinh trưởng, phát triển của cây trồng, có thể phát huy được các đặc tính tốt của cây trong đó có các đặc tính chống chịu sâu bệnh làm lệch pha các đợt phát sinh gây hại của sâu bệnh. Như vậy vừa làm giảm tác hại của sâu bệnh vừa giúp cho cây trồng tích lũy các chất dinh dưỡng để tạo ra năng suất cao.
Các biện pháp kỹ thuật canh tác như: bón phân, làm cỏ, tát nước, tỉa cây v.v… có những trường hợp quá thừa, quá thiếu, không đúng lúc so với nhu cầu của cây, làm cho cây sinh trưởng và phát triển không bình thường, tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát triển và gây hại. Bảo vệ thực vật có thể đưa ra những biện pháp hạn chế bớt những cái thừa hoặc thiếu đẩy cây vươn lên, bù đắp những cái thiếu để trở lại trạng thái bình thường.
Điều tra, phát hiện, nắm được tình trạng diễn biến của sâu bệnh hại một cách thường xuyên trên đồng, người bảo vệ thực vật đưa ra những thời điểm cần tiến hành các biện pháp kỹ thuật canh tác với liều lượng và mức độ phù hợp. Điều này làm giảm những lãng phí không cần thiết, nâng cao hiệu quả đầu tư cho nông nghiệp, đảm bảo hiệu quả kinh tế của sản xuất nông nghiệp.
Nắm được mức độ, khối lượng, thời gian tồn dư của các loại thuốc bảo vệ thực vật, cũng như khả năng tồn tại của các loại thuốc trên các loại nông sản khác nhau, người bảo vệ thực vật đưa ra các biện pháp cách ly, các biện pháp phải xử lý đối với nông sản có tồn dư thuốc. Bằng cách này, đảm bảo tránh được ô nhiễm thực phẩm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Tổng hợp bảo vệ cây đặc biệt chú trọng phát huy một cách đầy đủ và đồng bộ các thành phần của hệ sinh thái đồng ruộng. Trên hướng này tìm mọi cách để phát huy đến mức cao nhất các mối quan hệ giữa các loài sinh vật. Sử dụng và phát huy các loài thiên địch các loài sâu ký sinh, nấm vi khuẩn, vi rút ký sinh được nghiên cứu nhiều và đưa vào sử dụng. Vì vậy, bảo vệ thực vật quan tâm nhiều đến đa dạng sinh học, đa dạng các mối quan hệ trong các hệ sinh thái. Không chỉ các loài động vật có ích được chú ý, mà các loài thực vật như là các loài cây ký chú trung gian của chúng cũng rất được quan tâm. Duy trì khả năng hoạt động tích cực của toàn bộ hệ sinh thái, đảm bảo trạng thái cân bằng trong hệ sinh thái đồng ruộng là biện pháp quan trọng trong việc hạn chế tác hại của sâu bệnh, góp phần vào sự phát triển bền vững của nông nghiệp.
III. Công tác bảo vệ thực vật phát triển bền vững để góp phần tích cực vào phát triển bền vững chung
Tổng hợp bảo vệ cây là hướng quan trọng hàng đầu trong phát triển bền vững của bảo vệ thực vật. Sử dụng sức mạnh tổng hợp của thiên nhiên, con người, áp dụng một cách tổng hợp các phương pháp và biện pháp bảo vệ thực vật, tác động tổng hợp lên toàn bộ hệ sinh thái đồng ruộng, trên cơ sở nắm sát, đúng tình hình diễn biến của các loài gây hại, phân tích một cách khoa học, nhiều mặt trạng thái để lựa chọn và tiến hành đúng lúc, đúng mức độ các hoạt động cần thiết là nội dung chủ yếu của tổng hợp bảo vệ cây. Góp phần tích cực vào việc phát triển bền vững các hoạt động bảo vệ thực vật và phát triển bền vững nền nông nghiệp.
Để bảo vệ thực vật phát triển bền vững cần mở rộng và nâng cao hiệu quả các đặc điểm chống chịu sâu bệnh của cây trồng, nâng cao các khả năng kháng sâu bệnh của cây trong quá trình sinh trưởng và phát triển trên đồng ruộng. Mặt khác, bằng nhiều biện pháp khác nhau phát huy đến mức cao nhất, đầy đủ nhất khả năng của các loài sinh vật có ích trong hệ sinh thái đồng ruộng để hạn chế tác hại của sâu bệnh. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, có cân nhắc đầy đủ trên cơ sở 4 đúng là yếu tố quan trọng để bảo đảm cho bảo vệ thực vật phát triển bền vững. Các biện pháp kỹ thuật canh tác có vai trò quan trọng trong việc tạo ra quần thể cây trồng phát triển tốt, nâng cao được sức sống, sức chống chịu của cây, đồng thời tạo lập hệ sinh thái đồng ruộng phù hợp để tạo ra năng suất cao, hạn chế tác hại của sâu bệnh, yếu tố cơ bản đảm bảo cho bảo vệ thực vật phát triển bền vững.
Nâng cao hiểu biết và nhận thức của đội ngũ cán bộ kỹ thuật, của nông dân và cán bộ cơ sở về phát triển bền vững, về sản xuất sạch, về tăng trưởng xanh, có ý nghĩa rất lớn trong việc phát triển bền vững công tác bảo vệ thực vật. Chương trình đào tạo cán bộ bảo vệ thực vật, các nội dung huấn luyện, tập huấn cần được xây dựng, cấu trú lại trên cơ sở lấy phát triển bền vững làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt các bài giảng, các thao tác nghiệp vụ.
Các hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ cần được xây dựng trên cơ sở đảm bảo phát triển bền vững cho công tác bảo vệ thực vật cho nông nghiệp cho toàn bộ sự phát triển kinh tế - xã hội.
Bảo vệ thực vật chỉ có thể phát triển khi chú trọng đến việc chăm lo sức khỏe cho đội ngũ, cho nông dân, cho người tiêu dùng nông sản. Để có thể phát triển bền vững thì sức khỏe của nhân dân, đời sống của nông dân, của đội ngũ cán bộ phải được đặt vào trung tâm của mỗi hoạt động trong nghiên cứu khoa học, trong đào tạo cán bộ cũng như trong việc chuyển giao và ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Chỉ khi nào sản xuất phát triển, đời sống của nhân dân được nâng cao, thực phẩm hoàn toàn sạch, môi trường sống, môi trường sản xuất trong lành, công tác bảo vệ thực vật mới có thể phát triển bền vững.
