Bàn về nội dưỡng công và cường tráng công trong Đông y

I. Nội dưỡng công

1. Tư thế

* Cách nằm:

Trước khi nằm, cần chuẩn bị một cái giường bằng gỗ cứng trải đệm cho bằng phẳng, để cho tư thế chính xác, gối đầu cần đặt cho vừa, khi trời lạnh nên lấy vải hay chăn đắp chân, nằm nghiêng (nằm nghiêng bên nào cũng được), đầu hơi thấp về phía trước, gối đầu lên gối cho bằng phẳng, hai mắt nhắm lại, để hơi lộ ra một tia sáng nhỏ, mắt nhìn vào đầu sống mũi, tập trung ý thức vào đan điền (ở dưới rốn 1 thốn 5 phân), tập cho tai lãng quên như không nghe thấy gì, miệng ngậm lại tự nhiên, thở đều nhẹ nhàng bằng mũi, cánh tay phía trên duỗi ra một cách rất tự nhiên, úp bàn tay xuống đùi, tay phía dưới để lên cái gối, mở ra tự nhiên, để ngửa bàn tay lên, cách xa đầu khoảng 2 thốn, lưng hơi uốn ra phía trước, đùi bên dưới duỗi ra hơi cong cong một cách tự nhiên, đùi bên phải co lại 1200, chồng lên trên đùi bên dưới. Xếp đặt tư thế xong, thì bắt đầu tập trung ý thức vào đan điền, rồi tiến hành phép hô hấp (Hình vẽ 1).

* Cách ngồi:

Cách ngồi

* Nằm ngửa:

Cách nằm ngửa

2. Phương pháp

* Cách thở:

Môi miệng hơi mím lại, thở ra hít vào bằng mũi, miệng nhẩm câu chú, khi hít hơi vào thì đầu lưỡi uốn lên thúc vào hàm trên, sau khi đã hít hơi vào, nửa chừng nên nín hơi lại một chút, đầu lưỡi nên uốn lên thúc vào hàm trên, đầu lưỡi không được máy động, vẫn cứ để dính ở hàm trên, khi thở hơi ra, thì đầu lưỡi buông xuống cho hơi thở ra. Cứ như thế mà làm đi làm lại cách thở. Thời gian nín thở lâu hay chóng có thể căn cứ vào tình trạng cụ thể của bệnh mà chỉ định cho phù hợp.

* Nhẩm câu chú:

Khi thở người bệnh miệng phải nhẩm câu chú, bắt đầu nhẩm câu 3 chữ, sau căn cứ vào tình trạng của người bệnh, mà thêm dần lên hay không thêm, nhiều cũng không được quá 9 chữ, phương pháp cụ thể là khi nhẩm một chữ đầu thì hít hơi vào, khi nhẩm đến chữ giữa thì nín thở, số chữ ở khoảng giữa càng nhiều, thời gian nín thở càng lâu, nhẩm đến chữ cuối cùng thì thở hơi ra.

Câu chữ dùng thường là: "Ta yên tĩnh", "Ta ngồi yên tĩnh". Đến câu chữ nhiều nhất như: "Ta ngồi yên tĩnh thân thể khỏe mạnh", hoặc "Ta ngồi yên tĩnh thân thể mới khỏe mạnh".

Cách thở áp dụng trong 3 chữ "Ta yên tĩnh" tiến hành như sau: Khi bắt đầu nhẩm chữ "ta" thì đầu lưỡi uốn lên, thúc sát vào hàm trên, khi nhẩm đến chữ "yên" thì nín thở, đầu lưỡi vấn cứ dính vào hàm trên không động, khi nhẩm đến chữ "tĩnh" thì buông đầu lưỡi xuống rồi thở ra.

* Tập trung ý thức vào đan điền:

Tập trung ý thức vào đan điền là làm cho người bệnh tập trung tư tưởng để chuyên tâm luyện công. Bắt đầu khi mới luyện công, chú ý tập trung giữ cho tinh thần hướng vào đan điền, khi hít hơi vào cũng phải có ý thức đưa xuống đan điền, trải qua khoảng 20 ngày, người bệnh tự thấy khi mình hít hơi đã thấu suốt đến đan điền, rồi sau đó có thể đem phép "tập trung ý thức vào đan điền" đổi sang "tập trung ý thức vào ngón chân cái", lại trải qua một thời kỳ, nếu đã cảm thấy ngón chân có hiện tượng phát nóng, tư tưởng của người bệnh đã tập trung, tâm tình đã yên tĩnh, lòng nghĩ vơ vẩn đã hết thì cũng có thể bỏ phép tập trung ý thức đi, nếu chưa đạt được như thế thì phải tập lại từ đầu cho tới khi tập trung ý thức vào ngón chân, vào đan điền theo ý muốn.

II. Cường tráng công

Tác dụng của cường tráng công chủ yếu xác định cách ngồi, cách nằm làm cho các cơ nhục, các khớp ở tay, chân, thân thể và tạo thành một tư thế nhất định, kết hợp với phép thở, tập trung ý thức nhằm nâng cao sinh khí trong cơ thể, từ đó mà có hiệu quả trong chữa một số tật bệnh và nâng cao sức khỏe cho cơ thể.

1. Tư thế

Cách ngồi:

* Ngồi xếp bằng đơn:

Cách ngồi xếp bằng đơn

* Ngồi xếp bằng kép:

Cách ngồi xếp bằng kép

Ngồi lưng thẳng tạo thành một góc vuông với nền sàn, chân bên trái đặt lên đùi bên phải, lại lấy chân bên phải đặt lên đùi bên trái, hai lòng bàn chân ngửa lên.

* Ngồi xếp bằng tự nhiên:

Hai đùi giao chéo nhau, xòe ra như chữ bát, tùy ý đặt đùi cho bằng, ngồi một cách tự nhiên thoải mái.

Ba phương pháp trên, ngoài những điểm đã kể ra, đều cần phải có đủ những chỗ chung nhau như: mông ngồi ngay thẳng yên ổn, hơi đưa ra phía sau một chút, để cho đốt xương sống không co lại, ngực hơi cúi về phía trước, tạo thành tư thế xuôi vai xuống, khép ngực lại, hai tay nhè nhẹ nắm chắp lại đặt lên trước bụng dưới, lấy 4 ngón tay bên này nắm nhẹ 4 ngón tay bên kia, hai ngón tay cái giao chéo với nhau, hai tay nắm nhau, phải trái tùy ý; hoặc hai tay bỏ ra hai bên, nhè nhẹ đặt lên hai đùi, bàn tay úp xuống bằng phẳng một cách tự nhiên; đầu ngay thẳng, hơi cúi về phía trước một chút, tập để cho tai như không nghe gì, hai mắt hơi nhắm lại, để lộ ra một ít tia sáng, mắt nhìn xuống đầu sống mũi, miệng mím lại cho tự nhiên, chú ý vào đan điền, thở ra hít vào bằng mũi.

Cách nằm:

Cũng giống như cách nằm của phép Nội dưỡng công.

2. Phương pháp

Cách thở phổ thông:

Dùng mũi để thở ra hít vào cho tự nhiên không nên để ý về hơi thở làm cho hơi thở hòa hoãn, dần kéo dài hơi thở, cong đầu lưỡi thúc lên hàm trên, làm cho nước bọt trong miệng chảy ra càng nhiều càng tốt và có thể từ từ nuốt xuống. Phép này thường dùng cho những người mới bắt đầu luyện công, tuổi già sức yếu, bệnh tật nghiêm trọng.

Cách thở sâu:

Khi thở cần êm, nhỏ, sâu, dài, mục đích không nghe tiếng thở là được. Thời gian thở ra và hít hơi vào bằng nhau, không cần cách khoảng, khi mới luyện phải tự nhiên, kiên trì, từ từ tiến hành thở.

Cách này thích ứng cho những người tinh thần không tập trung mà sức khỏe đang còn dồi dào, bị tăng huyết áp, hoặc người hay bị đại tiện táo kết.

Cách thở ngực:

Khi hít hơi vào làm cho ngực nở lên, bụng dưới thu xẹp lại, khi thở ra làm cho dưới bụng phình lên, ngực thu xẹp lại. Thở ra hít vào phải đạt được 5 điểm yêu cầu: yên ổn, nhẹ, sâu, dài và lặng, để cho tự nhiên, tuyệt đối không nên miễn cưỡng, khoảng giữa khi thở ra hít vào không nên nín thở.

Phép này chỉ dùng cho người thân thể to mập nhanh nhẹn, cần luyện công để chữa bệnh hoặc nâng cao sức khỏe.