Bạn cần biết về bảo quản lúa
Bảo quản lúa trong bao: Đây là phương pháp bảo quản phổ biến nhất. Lúa đạt yêu cầu bảo quản phải có ẩm độ dưới 14%, tạp chất dưới 2%. Lúa trước khi đóng bao cần xử lý chống mốc và côn trùng (đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm). Kho chứa bao lúa dọn vệ sinh và sát trùng sạch trước đó 7 ngày.
Sàn kho chứa lúa phải được kê lót bằng bục hoặc lớp trấu sạch khô 20 cm. Lúa được xếp thành lô từ 15 - 18 lớp bao, độ cao không quá 4 m. Lớp bao trên cùng cách trần kho tối thiểu 1 m. Lô cách lô ít nhất là 1 m và cách tường 0,5 m. Giữa các lô có rãnh thông gió theo khoảng cách 5 hàng bao ngang từ dưới lên và cứ 5 lớp bao thì đặt một rãnh thông gió và chạy dài theo các lô hàng ra giếng thông gió. Phương pháp này đơn giản nhưng lúa chịu ảnh hưởng của không khí nóng ẩm cục bộ dễ nhiễm vi sinh vật và côn trùng.
Bảo quản lúa đổ rời:Độ ẩm dưới 14%, làm sạch để tạp chất dưới 2%. Lúa tươi mới thu hoạch độ ẩm 22 - 25% phải chờ làm khô. Vệ sinh và sát trùng kho trước khi nhập 7 ngày. Xử lý bảo quản bằng các chất thảo mộc, chế phẩm sinh học (0,1 - 0,4%) trên mặt, trường hợp nhiễm côn trùng nặng thì dùng các biện pháp hóa học theo khuyến cáo.
Cho lúa trực tiếp vào kho và dụng cụ chứa. Kho và dụng cụ kê lót vệ sinh khử trùng, xung quanh tường kho phải kê gỗ tránh lúa tiếp xúc vào tường. Khi đưa lúa vào kho tránh giẫm đạp, tránh bị nén chặt, ẩm nhiệt khó thoát ra ngoài dễ gây hiện tượng tự bốc nóng, men mốc. Cần có thông gió và cào đảo. Cào đảo lớp trên mặt thành làn sóng hoặc đánh thành luống cao 40 - 50 cm, đổi chiều và định kỳ 15 - 30 ngày/lần. Khi lúa bị bốc nóng mạnh cần cào đảo theo cách đào giếng sâu 1 - 1,5 m ở những chỗ bốc nóng.
Kiểm tra và xử lý sự cố
Kiểm tra định kỳ 15 ngày/lần, khống chế độ ẩm dưới 14%, nhiệt độ dưới 35 0C, khống chế mật độ côn trùng dưới 10 - 20 con/kg. Thường kiểm tra lúa ở vị trí sát tường, gần cửa kho, dễ dột... Khi có hiện tượng tự bốc nóng cần xử lý ngay chỗ bốc nóng cục bộ, cào đảo đống hạt, đào giếng sâu 1 - 1,5 m. Thông gió tự nhiên hoặc cưỡng bức làm giảm nhiệt độ xuống 35 0C, làm khô lúa dưới 14%. Khi có hiện tượng đọng sương cần cào đảo ngay chỗ đọng sương, thông gió làm hơi nước bay đi và phơi khô lúa. Có hiện tượng nhiễm côn trùng cần sàng, sẩy, quạt tách côn trùng khỏi đống lúa, phơi sấy diệt côn trùng và làm khô. Áp dụng các biện pháp sinh học, hóa học.
Phương pháp đơn giản kiểm tra chất lượng lúa
Kiểm tra nhiệt độ:Cắn hạt lúa kêu giòn, đanh là độ ẩm dưới 14% hoặc dùng cảm giác bàn tay. Nếu lúa khô bóp mạnh tiếng lúa trong tay kêu lạo xạo, khô ráo. Còn lúa ẩm thì không có tiếng lạo xạo và cảm thấy rít tay. Cũng có thể quan sát ngọn đống lúa trên mặt phẳng, ngọn cao thì lúa có độ ẩm cao và ngược lại ngọn thấp sẽ có độ ẩm thấp. Nhận biết lúa khô bằng cách cho muối và lúa vào chai thủy tinh, đậy nút lắc 5 - 10 phút, nếu muối bám dính trên thành chai thì lúa có độ ẩm trên 15%.
Kiểm tra tạp chất:Quan sát đống lúa xem có tạp chất không, sục tay sâu vào đống lúa, rút tay ra xem tay có bám nhiều bụi bẩn, tạp chất không. Bốc nắm lúa ở nhiều điểm xem xét.
Kiểm tra hạt vàng:Lấy 100 g lúa đều ở các điểm, bóc vỏ để tìm hạt vàng. Cân số hạt vàng so với khối lượng mẫu lúa lấy và tính ra tỷ lệ %.
Kiểm tra tỷ lệ hạt rạn nứt:Lấy 100 hạt lúa ở các điểm, bóc vỏ và quan sát mức độ rạn nứt, tính tỷ lệ % so với 100 hạt lúa.
Kiểm tra mật độ côn trùng:Lấy 1 kg lúa ở nhiều điểm cho vào hai sàng chồng nhau (mắt sàng 2,5 và 1,5 mm). Đậy nắp sàng và lắc sàng vòng tròn theo 2 chiều trái và phải, mỗi chiều lắc khoảng 1 phút. Đếm số côn trùng trên và dưới sàng có mắt 1,5 mm, sẽ tính được lượng côn trùng trên 1 kg.
Nguồn: Khoa học phổ thông 10/3/2006
