Bạch Mã ngọn núi kỳ ảo
Núi Bạch Mã và là Vườn Quốc gia nằm ở độ cao 1450m so với mực nước biển, có khí hậu như Sa Pa, Tam Đảo hay Đà Lạt. Ở đây thực vật phong phú, tươi tốt quanh năm, động vật cũng đa dạng và vô số các loài chim. Ngọn núi nổi tiếng bởi có những con suối và nhiều ngọn thác ngoạn mục.
Năm 1932, Bạch Mã được ông Girard - một kỹ sư người Pháp phát hiện, để rồi sau đó, một hệ thống gồm 139 biệt thự, khách sạn, bể bơi, đường giao thông… được xây dựng, nhằm phục vụ việc tham quan, nghỉ dưỡng của giới quan chức người Pháp và người giàu có thời bấy giờ.
Trên tờ Tuần báo ảnh Indo-chine(Đông Dương) số 159 ra ngày 16-9-1943 có một bài báo viết về việc người Pháp đã tiến hành xây dựng nơi đây thành một địa điểm nghỉ mát nổi tiếng (Bản dịch của Tôn Thất Hanh):
“Năm 1932, Girard, kỹ sư trưởng Cầu Cống với ý định tìm một địa điểm thuận tiện để thiết lập một nơi nghỉ trên núi cao gần Huế, đã thăm dò rặng núi Truồi và khối núi Bạch Mã gần quốc lộ 1, đối diện với biển, giữa Huế và đèo Hải Vân.
Sự xa cách của Đà Lạt, những chi phí đi lại và ăn ở tốn kém tại nơi này làm cho những dịp nghỉ hè khó thực hiện đối với nhiều gia đình trung lưu định cư ở Huế và các tỉnh lân cận.
Một nơi nghỉ trên vùng cao khá nhỏ bé, Bà Nà, đã được thiết lập trên vịnh Hàn, nhưng vì lối đi lên khó khăn và nhất là phải vượt qua đèo Hải Vân để đến đó, làm cho nơi nghỉ này ít thuận lợi đối với dân Huế.
Trong các cuộc thám sát được thực hiện trong hai ngày 28 và 29-7-1832, Girard đã dứt khoát chọn núi Bạch Mã, quần sơn cao 1.450m chế ngự đầm Cầu Hai, ở về phía Nam Huế 40km.
Từ năm 1933, khu Công Chánh Trung Kỳ đã xây dựng tại Bạch Mã một nhà gỗ đơn giản để có thể đến tạm nghỉ vào mùa hè. Điều này có thể xác chứng được. Khí hậu Bạch Mã chắc chắn là một trong những khí hậu dễ chịu nhất của những nơi nghỉ trên vùng cao của Đông Dương. Nhờ gần biển, nhiệt độ không bao giờ vượt quá những giới hạn sau: lạnh nhất mùa đông +4 độ C, nóng nhất mùa hè +26 độ C. Từ tháng 2 đến tháng 5 Dương lịch, vũ lượng thấp nhất. Độ nhiệt mát mẻ chứ không lạnh. Nó biến thiên từ 10 độ đến 22 độ. Không một thời kỳ nào khác trong năm mà rừng đầy hoa; có thể đẹp hơn và khí hậu có thể ôn hoà hơn.
Từ tháng 6 đến tháng 9, các buổi ban mai đầy ánh nắng thật rực rỡ, thỉnh thoảng vào các buổi chiều, có vài cơn mưa dông ngắn ngủi. Độ nhiệt trở nên êm dịu hơn, người ta ghi nhận 18 độ vào buổi sáng và về đêm.
Những trận mưa lớn chỉ bắt đầu vào cuối tháng 9 và kéo dài 3 tháng phù hợp với chế độ mưa của miền trung Trung kỳ.
Năm 1934, một con đường ghế kiệu có thể đi qua, được thực hiện trong một thời gian dài, là bảo đảm độc nhất cho lối đi lên nơi nghỉ mát. Những khó khăn này không làm lùi bước cư dân Huế, đã bị những viễn cảnh về tương lai Bạch Mã quyến rũ. Nhờ đầu tư, bền chí và liên tục cố gắng, họ đã lôi kéo chính quyền quan tâm đến hoạt động của họ và tham gia tích cực vào việc quy hoạch nơi nghỉ mát. Đức tin của những người đi tiên phong vào tương lai Bạch Mã đáng được nêu cao.
Năm 1936, 17 nhà gỗ đã có mặt trên đường đỉnh chóp. Năm 1937, một đường ô tô chạy được đã thông tuyến cho đến độ cao 500m; hoàn thành vào năm 1938, đường này góp phần vào sự phát triển mau lẹ của nơi nghỉ mát, 40 nhà gỗ mới được xây dựng thêm. Năm 1942, nhịp độ tăng nhanh, 45 nhà gỗ mới mọc lên. Năm 1943, mặc dầu việc cung cấp vật liệu gặp khó khăn, 30 nhà gỗ mới đang được xây cất, đưa tổng số nhà gỗ kiến thiết lên đến 130 nhà.
Nơi nghỉ mát chiếm một diện tích 900 hec ta; 300 lô được đề nghị chỉ mới chiếm một phần nhỏ bé vùng đất rộng rãi này và chỉ liên quan đến một phần mười diện tích tổng thể.
Về phía mình, quân đội (chỉ quân đội Pháp - người dịch) biến cải lô đất 12 hecta dành riêng thành một trung tâm nghỉ mát để đón nhận một quân số quan trọng (300 người Âu).
Việc tiếp phẩm dồi dào được bảo đảm tại chỗ nhờ các hiệu buôn Huế và một chợ địa phương với mặt hàng đa dạng.
Trong một tương lai gần, trang trại ở thung lũng Kim Qui (Vallée de la Tortue) đóng góp phần mình với những sản phẩm của các chuồng trại và vườn cây ăn quả vào sự sung túc của nơi nghỉ mát.
Nhà bưu điện và một tổng đài điện thoại cho phép những người đi nghỉ hè liên lạc bình thường với bên ngoài.
Một con đường thông suốt cho tất cả các loại xe ô tô phô bày một hành trình ngoạn mục dài 19km ở vùng núi, nối liền Huế với thời gian 1giờ 15 phút. Ga Cầu Hai ở dưới chân rặng núi. Một dịch vụ ô tô đều đặn bảo đảm chuyên chở hành khách, bưu phẩm và hàng hoá.
Một hồ bơi, đặc biệt dự kiến cho trẻ em, ở gần cạnh một sân quần vợt. Cuối cùng, ở trung tâm Bạch Mã, trẻ em có thể nô đùa trong an toàn tuyệt đối trên những bãi cỏ của công viên “Đá Reo” (Pare de la Pierre-qui-Chante), được phác hoạ để phục vụ chúng. Nhiều nơi dạo chơi, mà mọi người có thể tham gia, ngang dọc khắp chốn. Trong số đó, một trong những nơi đẹp như tranh là thung lũng Mo-rang với những thác nước hoang dã, các hồ nước thiên nhiên tuyệt đẹp, với dòng suối quanh co và chậm chạp, uốn quanh trên hàng cây số, khúc khuỷu trong một khu vườn thiên nhiên đích thực với các loại cây dương xỉ (đuôi chuồn), tùng, thông, các loại phong lan hiếm kế cận nhau để rồi đẩy nước xuống thành một thác hùng vĩ từ độ cao 600m. Nhờ khí hậu, các nơi dạo chơi, vẻ duyên dáng quyến rũ, Bạch Mã với những tài nguyên vô tận tự khẳng định là một trong những nơi nghỉ mát đẹp nhất của Đông Dương” (trích từ Huế X&N, 3/1993, tr 18).
Gần đây, một thiền viện Phật giáo đã được xây dựng cũng trên ngọn núi này. Chuyến qua phà giữa lòng hồ Truồi sẽ đưa mọi người đến thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã. Để đi lên cổng tam quan, phải bước lên 172 bậc tam cấp sừng sững giữa núi rừng.
Bạch Mã thực sự là một báu vật mà thiên nhiên đã ban tặng, một trong những khu bảo tồn thiên nhiên rộng lớn của đất nước, được đông đảo du khách trong và ngoài nước tìm đến tham quan.
