Bạc trong y học ngày nay

Sử dụng bạc trong y tế vẫn là vấn đề đang được quan tâm trong y học hiện đại.

Khả năng sát trùng rộng

Bạc, cụ thể là ionAg+có ưu thế hơn các loại kháng sinh tổng hợp ở chỗ khả năng diệt trùng và kháng sinh có phổ rộng hơn, đặc biệt là với bạc các vi trùng, vi khuẩn, virut và nhiều loại nấm không bị “nhờn thuốc” như ở các chất kháng sinh.

Thuốc nhỏ mắt Argyrol (tức dung dịch bạc proteinat) hiện nay vẫn có thể mua tại bất kỳ hiệu thuốc nào ở Việt Nam . Cho tới những năm 1940, trên thị trường dược phẩm phương Tây còn có khoảng 50 loại thuốc chế từ bạc.

Từ khi phát minh ra các chất kháng sinh, thuốc từ bạc không thể cạnh tranh nên bị đẩy ra khỏi thị trường, chỉ còn tồn tại như một dược phẩm “cổ điển” của dòng y học truyền thống, không được tiếp tục nghiên cứu và mở rộng khả năng sử dụng.

Tuy nhiên, bạc vẫn được những nhà khoa học và cơ quan y tế quan tâm. Vào đầu những năm 1970, nhóm các nhà khoa học Trường ĐH Syracus, New Yorknghiên cứu vải phủ một lớp bạc cực mỏng để chữa bỏng và các bệnh nhiễm trùng xương phức tạp.Thuốc mỡ bạc sulfadiazin được coi là một trong các loại thuốc chữa bỏng tốt nhất ở Mỹ hiện nay. Các ống thông đường tiểu, van tim được phủ bạc để tránh nhiễm trùng bên trong cơ thể. Để chống ngộ độc thực phẩm, đồ nấu nướng của nhà bếp, khăn bàn, các chi tiết của máy giặt, tủ lạnh cao cấp có tráng màng bạc cực mịn. Vải tráng bạc diệt vi khuẩn nên khử được mùi hôi của cơ thể.

Khi dùng đồ dùng bằng bạc để diệt trùng cho nước hoặc sữa chẳng hạn, tác nhân có hiệu quả là những nguyên tử bạc hoà tan, nồng độ thường chỉ là vài phần tỷ hoặc phần triệu của 1 gam (ppm). Sự hoà tan tự nhiên của bạc phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc. Khoa học đã giải quyết việc tăng diện tích tiếp xúc của bạc bằng cách tạo ra bạc keo (từ khoảng 1 thế kỷ trước) và là bạc nano (gần đây nhất), sẽ trình bày sau đây.

Bạc keo

Bạc keo là một dung dịch huyền phù gồm các hạt bạc cực kỳ nhỏ bé, lơ lửng trong nước. Nó được hình thành khi một quá trình điện từ đẩy những hạt bạc nhỏ bé từ một khối bạc hớn hơn vào nước cất. Nhờ kích thước nhỏ, nó đi vào cơ thể qua dạ dày và ruột để dễ dàng vào máu, từ đó đi đến các bộ phận trong cơ thể. 

Bạc keo được dùng để chữa một số bệnh từ nhiễm trùng da đến cảm cúm thông thường. Trong cuốn The Body Electric and Crosscurrents, bác sĩ Beck, điều hành Trung tâm Y học Upstake, ĐH Syracus đã chứng minh bạc keo không những giết được hàng trăm loại vi trùng, vi khuẩn, virus... qua những thí nghiệm in vitro mà còn có tác dụng kích thích sự tăng trưởng các mô bị hư hại nên có tác dụng làm vết thương chóng lành. 

Theo ông, sự có mặt của ion bạc giúp vào quá trình tái sinh mô và loại bỏ các tế bào già và tế bào ung thư cũng như các bệnh do dị biến tế bào.

BS Bjorn Nordenstrom, Viện Y học Karolinska, Thụy Điển thông báo kết quả ông đã dùng bạc khống chế tế bào ung thư trong nhiều năm, bác sĩ Richard L. Davies, Viện trưởng Viện Bạc tại Mỹ có chi nhánh ở 37 nước trên thế giới cho biết tổ chức của ông trong 4 năm qua đã xác định được 87 ứng dụng y học liên quan đến bạc. 

Những năm 1990, Chính phủ Trung Quốc chủ trương nghiên cứu bạc để làm các chất sát trùng trên phương châm phát huy y học dân tộc và đã phát triển hàng loạt chất sát trùng trên cơ sở bạc keo để xử lý môi trường và nhận thấy không ảnh hưởng gì đến sức khoẻ con người. 

Trường phái ủng hộ bạc keo cho rằng, hiệu quả sử dụng do nồng độ của bạc quyết định. Theo họ ung thư chỉ xuất hiện trong trường hợp cơ thể không đủ bạc để diệt những u ác khi vừa xuất hiện nên bạc cần thường xuyên có mặt trong máu ở một mức độ nào đó.

Bạc hỗ trợ cho hệ miễn dịch chống sự xâm nhập của các vi sinh vật gây bệnh. Thậm chí bạc có thể tiêu diệt HIV trước khi chúng tấn công hệ miễn dịch. Nếu bạc được đưa vào cơ thể - cụ thể 10 ppm bạc trong 5 lít máu, nghĩa là dưới ngưỡng gây độc - thì những thí nghiệm in vitro cho thấy đã đủ để khống chế hoàn toàn HIV. Sẽ không có hiệu ứng phụ nào nếu tuân thủ đúng quy định của việc sử dụng. 

Bạc nano 

Bột bạc nano kháng khuẩn - một sản phẩm được phổ biến.

Tất nhiên, tính kháng khuẩn của bạc nano cao gấp nhiều lần so với bạc keo và từ đó cũng mở rộng được phạm vi sử dụng. Không chỉ làm các dung dịch có tính sát trùng rất cao trên cơ thể, người ta còn tìm ra phương pháp phủ bạc nano lên các dụng cụ y tế để vô trùng tuyệt đối, nhất là các thiết bị hoạt động bên trong cơ thể khi mổ nội soi, tim, phổi, làm khớp xương nhân tạo, những bộ phận giả... Với kích thước nano, 1 gam bạc có thể phủ lên một diện tích có tính kháng khuẩn lên tới hàng trăm mét vuông. 

Hiện nay, các sản phẩm phủ bạc nano được dùng để sản xuất các thiết bị sinh hoạt như tủ lạnh, dụng cụ nhà bếp để tăng độ an toàn thực phẩm, máy giặt để vô trùng cho quần áo, đồ chơi trẻ em... và được các cơ quan y tế như FDA của các nước cho phép sử dụng. 

Liệu có thể trở lại thời kỳ dùng bạc làm kháng sinh chủ yếu? 

Gần đây, người ta phát hiện việc dùng bạc với tư cách một chất kháng sinh thiên nhiên (CKSTN) có nhiều ưu điểm so với chất kháng sinh tổng hợp (CKSTH). 

Thứ nhất, các CKSTH thường có hiệu ứng phụ là diệt cả những enzym và vi sinh vật có ích trong cơ thể nên sau khi dùng chúng thường làm cơ thể thiếu vitamin và có thể gây tiêu chảy. Bạc tránh được hiện tượng này vì bạc diệt vi trùng có hại nhưng không đụng đến các tế bào và vi khuẩn có ích. Bạc còn diệt được nhiều virus mà CKSTH không làm được. 

Thứ hai sau một thời gian sử dụng CKDTH, nhiều vi sinh vật gây bệnh sống sót, và qua vài đời, ở chúng xuất hiện tính đề kháng với các loại kháng sinh. Nhưng bạc diệt hoàn toàn mầm bệnh theo một cơ chế khác hẳn, can thiệp vào hoạt động sống của vi trùng gây hại để làm chết chúng nên chúng không thể tự thích nghi để chống lại bạc. Do vậy có người coi như bạc là “một sự phát hiện lại”, bắt đầu quay trở lại với bạc và nhận thấy bạc có tác dụng khử trùng rất tốt trong các đợt dịch lớn xảy ra với quy mô toàn cầu. 

Trường ĐH California (Los Angeles) đã thử nghiệm bạc keo và kết luận: “Dung dịch bạc là chất sát trùng đối với Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Neisseria gonorrhea, Gardnerella Vaginalis, Salmonella Typhi… và những tác nhân gây bệnh khác, là chất trừ nấm đối với Candida albicans, Candida globata, và M. furfur, có thể giết tất cả các virus trong phòng thí nghiệm”. BS Gary Smith (Trường ĐH John Hopkins) bổ sung: “Khi có mặt bạc, các tế bào ung thư không phân chia được và cơ thể được phục hồi.” 

Nhà khoa học Carl Moyer, Chủ nhiệm Khoa Giải phẫu Trường ĐH Washington từ năm 1970 đã có lý khi tiên đoán: “Bạc sẽ là chiến sĩ tốt nhất mà ta có để chống hầu hết các loại vi trùng”.