Xây dựng Cổng dữ liệu mở VUSTA: Từ "lưu trữ" đến "tạo giá trị"

Hội thảo do ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA và bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số đồng chủ trì; Tham dự hội thảo có PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ; đại diện lãnh đạo Văn phòng, các ban chuyên môn Cơ quan Trung ương VUSTA; đại diện lãnh đạo các Hội ngành toàn quốc, tổ chức KH&CN và Liên hiệp Hội một số tỉnh, thành phố.

Toàn cảnh hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tổng Thư ký VUSTA Nguyễn Quyết Chiến nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực, dữ liệu được xác định là tài nguyên cốt lõi, đóng vai trò trung tâm trong quá trình xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Tổng Bí thư Tô Lâm đã xác định chuyển đổi số là nền tảng cốt yếu để đưa Việt Nam cất cánh. Trong bối cảnh đó, toàn hệ thống chính trị đã vào cuộc với quyết tâm cao nhất. Việc triển khai Cổng dữ liệu mở không chỉ cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW mà còn bám sát định hướng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Đối với VUSTA, việc quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, khoa học công nghệ, phổ biến kiến thức và phát huy nguồn lực trí thức. VUSTA đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và đang tích cực xây dựng Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035. Việc xây dựng Cổng dữ liệu mở đóng vai trò hạt nhân, “trái  tim” của đề án này, giúp chuyển đổi mô hình hoạt động của VUSTA từ truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu hiện đại.

Hội thảo là diễn đàn để các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học và các hội thành viên trao đổi giải pháp, đề xuất mô hình và phương thức triển khai hiệu quả Cổng Dữ liệu mở, góp phần xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển và việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị của VUSTA trong thời gian tới, Tổng Thư ký Nguyễn Quyết Chiến phát biểu tại hội thảo.

Tổng Thư ký VUSTA Nguyễn Quyết Chiến phát biểu khai mạc hội thảo

Hiện thực hóa "Hạ tầng dữ liệu lõi"

Trình bày về tầm nhìn kỹ thuật, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, cho biết Cổng dữ liệu mở VUSTA không chỉ đơn thuần là một website lưu trữ tài liệu. Đây là một nền tảng kỹ thuật số tập trung, xây dựng hệ thống danh mục dữ liệu và các quy trình chuẩn hóa phục vụ việc xuất bản, công bố dữ liệu theo các tiêu chuẩn quốc gia và tiệm cận thông lệ quốc tế. Đề tài hình thành một hệ thống Cổng dữ liệu mở có khả năng vận hành trực tuyến, tích hợp đầy đủ các quy chuẩn kỹ thuật, quy trình công bố dữ liệu cùng các báo cáo khoa học chuyên sâu. Đây được xem là nền tảng ban đầu, tạo tiền đề cho việc triển khai, kết nối và khai thác dữ liệu trong toàn hệ thống VUSTA một cách bài bản và hiệu quả.

Giới thiệu về quá trình xây dựng, cấu trúc, các tính năng, cách sử dụng của Cổng Dữ liệu mở của VUSTA, PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, Cổng Dữ liệu Mở VUSTA (địa chỉ: https:///vusta.idist.dev/) được xây dựng theo mô hình Open Data Portal chuẩn quốc tế (tương tự các cổng data.gov.vn, data.gov, open.canada.ca) nhưng được tùy chỉnh đặc thù cho môi trường nghiên cứu, khoa học và kỹ thuật tại Việt Nam.

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ

Đồng quan điểm với bà Nguyễn Thị Bích Lan, PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh đã phân tích 3 giá trị cốt lõi mà dự án này mang lại:

Giá trị dữ liệu: Hiện nay, VUSTA đang sở hữu một kho báu tri thức lớn từ các đơn vị thành viên (93 Hội ngành toàn quốc, trên 500 tổ chức KH&CN trực thuộc, 34 Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố) nhưng hiện còn phân tán, cục bộ. Cổng dữ liệu mở sẽ giúp "mở khóa" và chuẩn hóa nguồn tài nguyên này, biến những dữ liệu rời rạc thành nguồn tri thức chung có thể khai thác và tái sử dụng.

Giá trị kết nối: Hệ thống sẽ đóng vai trò là "nút liên thông" quan trọng giữa VUSTA với Cổng dữ liệu quốc gia và các hệ thống học thuật quốc tế. Điều này giúp hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu thực tế.

Giá trị chính sách: Việc triển khai thành công hệ thống này là minh chứng cụ thể cho việc thực hiện Chương trình chuyển đổi số quốc gia và Chiến lược phát triển KH&CN giai đoạn 2021–2030, khẳng định vai trò tiên phong của VUSTA trong phát triển kinh tế số.

Những trụ cột vận hành và bài toán thách thức

Dưới góc nhìn của một chuyên gia về quản trị thông tin, ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam, cho rằng để Cổng dữ liệu mở không rơi vào tình trạng "xây xong rồi để đấy", cần phải hội tụ đủ "kiềng ba chân": Dữ liệu lớn - Hạ tầng hiện đại - Nhân lực chất lượng.

Ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam

Về dữ liệu, ông Giới lưu ý cần có lộ trình số hóa bài bản, đảm bảo dữ liệu đầu vào phải sạch, có cấu trúc và phong phú. Về hạ tầng, hệ thống phải đủ mạnh để xử lý các thuật toán tìm kiếm phức tạp và lưu trữ khối lượng dữ liệu khổng lồ. Tuy nhiên, yếu tố then chốt nhất vẫn là con người. Đội ngũ vận hành không chỉ cần giỏi công nghệ thông tin mà còn phải am hiểu về quản trị dữ liệu và an ninh mạng để bảo vệ toàn bộ vòng đời dữ liệu.

Bên cạnh những kỳ vọng, các đại biểu tại hội thảo cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản lớn, đó là vấn đề bản quyền, việc chia sẻ dữ liệu khoa học phải đảm bảo sự cân bằng giữa tính "mở" và quyền sở hữu trí tuệ của các tác giả, viện nghiên cứu. Xây dựng hạ tầng số là một “cuộc chơi” tốn kém, cần nguồn lực tài chính. Các đại biểu kiến nghị cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp công nghệ để cùng phát triển.

Từ "lưu trữ" đến "tạo ra giá trị"

Các đại biểu, chuyên gia cho rằng trong bối cảnh dữ liệu đã trở thành tài nguyên chiến lược quốc gia, Cổng dữ liệu mở VUSTA không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật thuần túy. Nó đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng: Chuyển từ tư duy "lưu trữ tĩnh" sang tư duy "tạo giá trị từ dữ liệu".

Tuy nhiên, để dự án thành công, VUSTA cần có một lộ trình triển khai phù hợp: "Làm đến đâu chắc đến đó", ưu tiên những nội dung trọng tâm, có nhu cầu sử dụng cao. Nguyên tắc cốt lõi cho dữ liệu là phải đảm bảo "Đúng – Đủ – Sạch – Sống", đồng thời cần có cơ chế lợi ích rõ ràng để khuyến khích các đơn vị thành viên chủ động đóng góp nguồn lực.

Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh Thanh Hóa đóng góp ý kiến tại hội thảo

Ông Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch Hội Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đóng góp ý kiến tại hội thảo

Về mặt kỹ thuật và pháp lý, các ý kiến góp ý tại hội thảo cho rằng VUSTA cần lưu ý việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao chất lượng quản trị, đồng thời phải bám sát các quy định về bản quyền và Luật Dữ liệu. Tính liên thông giữa hệ thống của VUSTA  với Cổng dữ liệu quốc gia và các bộ, ngành được xem là yêu cầu bắt buộc để tránh tạo ra các "ốc đảo" thông tin; đảm bảo tính tích hợp các tài nguyên sẵn có và mở rộng những giá trị đặc thù của VUSTA, từ đó hình thành một hệ sinh thái dữ liệu dùng chung bền vững.

Kết thúc hội thảo, các đại biểu đồng thuận khẳng định Cổng Dữ liệu mở là bước đột phá chiến lược nhằm khai phóng nguồn lực trí thức, hội thảo cho thấy sự chủ động và tích cực của VUSTA với vai trò là “ngôi nhà chung” của đội ngũ trí thức KH&CN, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chiến lược về phát triển KH&CN trong thời gian tới.