Trí thức trẻ - Lực lượng tiên phong, mang khát vọng đổi mới

Trong bức tranh đó, khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) nổi lên như một không gian quan trọng để phát huy vai trò của lực lượng trí thức trẻ, tạo động lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững.

Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam TSKH. Phan Xuân Dũng trao tặng Bằng khen cho Hội Trí thức KH&CN trẻ Việt Nam nhân kỉ niệm 20 năm ngày thành lập Hội(8/2024)

SMEs hiện chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 40–50% GDP và tạo việc làm cho hơn một phần ba lực lượng lao động cả nước. Với quy mô linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh với thị trường và mức độ lan tỏa sâu rộng trong nền kinh tế, SMEs giữ vai trò không thể thay thế trong hệ sinh thái phát triển quốc gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn SMEs Việt Nam vẫn còn hạn chế về năng lực khoa học công nghệ, đầu tư cho đổi mới sáng tạo còn khiêm tốn.

Theo kết quả điều tra xã hội học trên 300 doanh nghiệp và 1.200 trí thức trẻ tại 8 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2022 - 2025 cho thấy, nhận thức về vai trò của khoa học công nghệ trong SMEs đã có chuyển biến rõ rệt. Trên 80% doanh nghiệp đánh giá khoa học công nghệ là yếu tố quan trọng hoặc rất quan trọng đối với sự phát triển. Hơn một nửa SMEs đã bước đầu ứng dụng công nghệ vào các lĩnh vực cốt lõi như đầu tư máy móc, chuyển đổi số, marketing, quản trị nhân lực. Tuy vậy, mức độ đầu tư vẫn còn thấp, chủ yếu dưới 20% tổng vốn, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp có bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) độc lập chỉ chiếm khoảng 16%.

Những khó khăn lớn nhất cản trở SMEs đầu tư cho khoa học công nghệ vẫn là thiếu vốn, chi phí nghiên cứu thử nghiệm cao, thời gian thu hồi dài và rủi ro thất bại lớn. Bên cạnh đó là tình trạng thiếu nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ trẻ có khả năng vừa nghiên cứu, vừa triển khai công nghệ trong điều kiện thực tiễn của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, đội ngũ trí thức khoa học công nghệ trẻ đang làm việc trong SMEs cho thấy tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng. Hơn một nửa số trí thức trẻ được khảo sát cho biết đã từng đề xuất các ý tưởng cải tiến quy trình, sản phẩm, công nghệ, chính sách quản lý cho doanh nghiệp. Đáng chú ý, đa số các đề xuất này đều được doanh nghiệp lắng nghe và tiếp thu, khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của trí thức trẻ trong SMEs.

Tuy nhiên, tần suất đóng góp ý tưởng còn chưa cao, phần nào phản ánh tâm lý e dè, thiếu cơ chế khuyến khích sáng tạo, cũng như hạn chế về kỹ năng thực tiễn của một bộ phận trí thức trẻ. Khoảng trên 50% trí thức trẻ cho rằng họ còn thiếu kinh nghiệm làm việc, trong khi chương trình đào tạo ở nhà trường chưa sát với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đây là “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ nếu muốn biến tiềm năng trí thức trẻ thành động lực phát triển thực sự.

Từ thực tiễn đó, nhiều chuyên gia cho rằng phát triển trí thức khoa học công nghệ trẻ trong SMEs không chỉ là trách nhiệm của từng doanh nghiệp, mà phải được đặt trong chiến lược phát triển quốc gia. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho khoa học công nghệ, R&D và nhân lực chất lượng cao;  xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, gắn kết Nhà nước - doanh nghiệp - viện, trường - tổ chức chính trị xã hội, tạo môi trường thuận lợi để trí thức trẻ học tập, sáng tạo và cống hiến.

Bản thân SMEs cũng cần thay đổi tư duy, coi trí thức khoa học công nghệ trẻ là “vốn chiến lược” gắn liền với chiến lược kinh doanh dài hạn, thay vì chỉ là nguồn lao động bổ trợ. Việc phân công công việc đúng chuyên môn, xây dựng cơ chế đánh giá minh bạch, khuyến khích đổi mới sáng tạo sẽ giúp doanh nghiệp vừa khai thác hiệu quả nguồn nhân lực trẻ, vừa tạo động lực gắn bó lâu dài.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu lần thứ 6 tại Hà Nội (8/2025)

Trong kỷ nguyên số, công nghệ không chỉ là công cụ mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng trí thức. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong doanh nghiệp, ứng dụng các hệ thống quản trị hiện đại, kết nối với mạng lưới đổi mới sáng tạo trong và ngoài nước sẽ mở ra không gian phát triển mới cho trí thức khoa học công nghệ trẻ. Song song với đó, hợp tác quốc tế cần được coi là động lực quan trọng để nâng cao trình độ, tiếp cận tri thức và công nghệ tiên tiến của thế giới.

Có thể khẳng định, trí thức khoa học công nghệ trẻ chính là lực lượng tiên phong, mang trong mình khát vọng đổi mới và năng lực thích ứng cao. Khi được đặt đúng vị trí, được trao cơ hội và tạo điều kiện phát triển, họ sẽ trở thành “chìa khóa” giúp SMEs nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.