Tìm giải pháp phát triển công nghệ chiết suất dược liệu tại Hoà Bình

Ngày 25/6 tại TP Hoà Bình, Liên hiệp Hội Việt Nam (LHHVN) đã phối hợp với LHH tỉnh Hoà Bình tổ chức hội thảo khoa học “Tiềm năng và cơ hội của công nghệ chiết suất các hoạt chất thiên nhiên từ cây trồng, cây tự nhiên tạo nguyên liệu cho ngành sản xuất dược phẩm, thực phẩm, mỹ phẩm tại Hoà Bình”.

Phó Chủ tịch LHHVN Phạm Quang Thao; Chủ tịch LHH tỉnh Hoà Bình Bùi Văn Thắng, Trưởng ban PBKT LHHVN Lê Thanh Tùng chủ trì hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, theo Phó Chủ tịch LHHVN Phạm Quang Thao, Việt Nam là một trong 15 quốc gia trên thế giới có tên trong bản đồ cây thuốc vì có nguồn gốc động thực vật đa dạng với nhiều cây thuốc đặc trị, có giá trị sử dụng và giá trị kinh tế cao. Những năm trở lại đây, biến đổi khí hậu và suy giảm hệ sinh thái do phát triển không bền vững tạo ra nhiều thách thức, đòi hỏi những cách tiếp cận khoa học hơn cho việc phát triển cây thuốc và các sản phẩm từ thiên nhiên ở Việt Nam.

Hòa Bình là một tỉnh có tiềm năng lớn trong việc phát triển cây dược liệu, với nhiều loại cây có giá trị kinh tế và y tế cao. Các loại cây dược liệu phổ biến ở Hòa Bình bao gồm xạ đen, cà gai leo, ba kích, đinh lăng, sachi, nghệ, gừng, hồi và nhiều loại khác. 

Phó Chủ tịch LHHVN Phạm Quang Thao phát biểu khai mạc hội thảo

Hội thảo với mục đích chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận về các cải tiến mới, xu hướng, mối quan tâm cũng như những thách thức thực tế phải đối mặt. Từ đó tìm ra giải pháp áp dụng trong lĩnh vực sinh học cây dược liệu và những cải tiến trong nghiên cứu về các hợp chất tự nhiên. Đây cũng là cơ hội để các đại biểu tham dự duy trì mối quan hệ hợp tác và tạo ra các mạng lưới hợp tác đa ngành mới trong tương lai của tỉnh Hoà Bình hiện nay cũng như sắp tới sáp nhập vào tỉnh Phú Thọ - Phó Chủ tịch LHHVN Phạm Quang Thao nói.

Tại hội thảo Giám đốc Trung tâm Phát triển KH,CN&MT tỉnh Hòa Bình - Sa Thị Bình Minh đã Đưa ra 4 giải pháp phát triển dược liệu nói chung và cây Bình vôi nói riêng tại Hoà Bình gồm:

Giải pháp về Quy hoạch, xác định vùng trồng phù hợp với yêu cầu sinh trưởng, phát triển của cây Bình vôi, đồng thời phải thuận lợi cho việc tổ chức sản xuất tập trung đủ điều kiện xây dựng vùng trồng tiêu chuẩn làm nguyên liệu dược liệu theo quy định sản xuất thuốc của ngành Dược liệu.

Giải pháp về tổ chức sản xuất: Sản xuất Dược liệu nói chung, cây Bình vôi nói riêng, luôn đòi hỏi về mặt chất lượng cũng như tiêu chuẩn quy chuẩn, quy trình sản xuất rất nghiêm ngặt, khắt khe, do vậy cần được tổ chức chặt chẽ và có hệ thống liên kết từ sản xuất nguyên liệu đến khâu chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Giám đốc Trung tâm Phát triển KH,CN&MT tỉnh Hòa Bình - Sa Thị Bình Minh

Nói về giải pháp kỹ thuật, bà Sa Thị Bình Minh cho rằng, cây Bình vôi là cây ưa sáng, song trong tự nhiên chúng thường sống dưới các tán cây trên núi trong suốt thời gian tồn tại, do vậy cây Bình vôi có thể thích nghi sống trong điều kiện ánh sáng tán xạ là chủ yếu; Khi đưa cây Bình vôi ra sản suất tập trung theo mô hình sản xuất thâm canh mới chỉ là bước đầu cho kết quả khả quan về năng xuất, chất lượng dược liệu. Các kết quả nghiên cứu tuy đã được tổng hợp, phân tích ở nhiều địa điểm khác nhau; song thời gian nghiên cứu còn ít nên giải pháp kỹ thuật cần tiếp tục theo dõi, phân tích & tổng hợp để bổ sung hoàn thiện…

Giải pháp về chế biến: Theo bà Sa Thị Bình Minh, nghiên cứu quy trình chế biến củ Bình vôi nhằm gắn kết sản xuất trồng trọt với công nghiệp chế biến; Góp phần nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người nông dân và thực hiện chủ trương công nghiệp hóa nông thôn trong xây dựng Nông thôn mới. Đạt được các mục tiêu trên, cần phải có quy trình công nghệ và thiết bị công nghệ để chể biến củ Bình vôi, thu về sản phẩm chính là Rotundin hiệu quả nhất. Căn cứ vào đặc điển của công nghệ sản xuất Rotundin từ củ Bình vôi đạt hiệu quả, phù hợp với quá trình sản xuất tại tỉnh, chúng tôi đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện một số quy trình khác - Bà Minh mong muốn.

BSCKII. Nguyễn Văn Thoả - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Đông y tỉnh Hoà Bình

Theo BSCKII. Nguyễn Văn Thoả - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Đông y tỉnh Hoà Bình, tiềm năng cây thuốc nam tại tỉnh Hoà Bình rất lớn; việc trồng cây thuốc nam trên địa bàn tỉnh đã có quy hoạch từ năm 2018 cùng với chính sách ưu tiên phát triển cây dược liệu từ nhiều năm qua; tuy nhiên kết quả thực hiện còn nhiều hạn chế so với kế hoạch đề ra.

Việc thu hái cây thuốc nam tự nhiên của người dân thiếu sự kiểm soát dẫn đến nguy cơ cạn kiệt nguồn dược liệu quý hiếm. Trong khi 80% (theo Bộ Y tế) phải nhập khẩu vị thuốc YHCT (thuốc Bắc) để cung cấp cho các cơ sở khám chữa bệnh. Việc chế biến cây thuốc nam thành sản phẩm YHCT có giá trị hàng hoá còn thủ công, đơn giản, manh mún; chưa có xưởng, nhà máy đông dược đạt chuẩn GMP trên địa bàn tỉnh...

Các đại biểu tham dự hội thảo

Bà Nguyễn Thị Bình- Chủ tịch HĐQT- GĐHTX Nông nghiệp Bản Dao - Thống Nhất đã nêu ra những khó khăn hiện nay do đặc thù môi trường sống của người dân sở tại, cũng như bản năng người dân tộc còn hạn chế như:

Sự tiếp thu về công nghệ còn chậm dẫn đến công tác marketing trong lĩnh vực kinh doanh còn kém...; Việc tiếp cận chính sách báo cáo thuế còn nhiều hạn chế, khó khăn với HTX Nông nghiệp; thiếu vốn, tiếp cận nguồn vay cho sản xuất dược liệu cần được ưu ái về thời gian, lãi xuất, thuận tiện khi tiếp cận nguồn vay nhanh chóng.

Bà Vũ Thị Lệ Thuỷ đến từ HTX 3T Nông sản Cao Phong – Hoà Bình cho rằng, để hoạt động chiết xuất thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự hỗ trợ và đồng hành từ nhiều phía. Chúng tôi nhận thấy những khó khăn lớn nhất hiện nay bao gồm: Thiếu nền tảng công nghệ phù hợp với quy mô nhỏ và vừa, dẫn đến chi phí đầu tư cao, khó nhân rộng; Chưa có các chính sách ưu tiên hỗ trợ các tổ chức nông nghiệp, hợp tác xã nhỏ được tiếp cận nguồn vốn để đầu tư thiết bị, chuyển giao kỹ thuật; Thiếu hạ tầng dữ liệu và thông tin khoa học: nhiều hộ không biết nguyên liệu nào chứa hoạt chất gì, chiết xuất ra sao, sử dụng như thế nào; Chuỗi liên kết còn rời rạc: sản phẩm chiết xuất làm ra chưa tìm được đầu ra ổn định do thiếu hệ sinh thái bao gồm nhà bao tiêu, đơn vị đăng ký tiêu chuẩn chất lượng, marketing.

Bà Thuỷ đã đề xuất một số giải pháp thực tiễn và có tính khả thi: Thiết lập một Trung tâm chiết xuất hoạt chất quy mô nhỏ tại Hòa Bình, với mô hình bán công – bán tư, nơi các hộ, HTX, doanh nghiệp có thể thuê thiết bị, chia sẻ quy trình và kết nối chuyên gia; Xây dựng thư viện số hóa các hoạt chất có trong cây trồng bản địa, cung cấp miễn phí cho cộng đồng sản xuất để họ hiểu được giá trị nguyên liệu mình đang có; Tạo quỹ tín dụng công nghệ nông thôn, hỗ trợ vốn ưu đãi cho các mô hình chiết xuất nhỏ – trung bình, gắn với đào tạo sử dụng máy móc và kiểm nghiệm chất lượng; Phát triển mô hình cụm liên kết “Cây trồng – Chiết xuất – Đổi mới sáng tạo – Thị trường”, trong đó 3T Farm sẵn sàng là đầu mối thực hiện thí điểm, làm cơ sở để nhân rộng mô hình ra toàn tỉnh.

Giám đốc CTy TNHH Tinh bột nghệ Nhung Vần - Bùi Thuý Vần phát biểu

Cũng tại hội thảo, các đại biểu đều cho rằng, hiện nay Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến kích đầu tư phát triển dược liệu. Tại các địa phương đã có nhiều cơ chế đẩy mạnh và khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư vào lĩnh vực nuôi trồng, sơ chế, chế biến và bảo quản dược liệu trong nước thông qua các dự án phát triển nông thôn, miền núi và chương trình "Mỗi xã một sản phẩm (OCOP)", tuy nhiên nguồn lực đầu tư còn rất hạn chế. Các sản phẩm phần nhiều vẫn mang tính tự cung tự cấp tại địa phương, do cách làm manh mún, tự phát, thiếu liên kết vùng, liên kết chuỗi giá trị và đặc biệt thiếu thông tin thị trường quốc tế. Đầu tư ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nuôi trồng, chế biến sản xuất đáp ứng nguyên tắc tiêu chuẩn quốc tế còn hạn chế.

Các sản phẩm từ dược liệu trong nước thiếu sức cạnh tranh, do ít được đầu tư nghiên cứu chứng minh an toàn, hiệu quả. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dược liệu có quy mô nhỏ, sức cạnh tranh yếu, ít đầu tư nghiên cứu nhu cầu thị trường quốc tế, chưa tham gia được chuỗi cung ứng thảo dược toàn cầu, chưa xây dựng được thương hiệu thảo dược Việt trên thị trường quốc tế.

Giám đốc HTX 0789 Tân Lạc - Bùi Văn Tường phát biểu

Tuy nhiên các đại biểu tham dự hội thảo đều thống nhất, để phát triển công nghiệp dược liệu và các sản phẩm từ nguồn dược liệu tại Hoà Bình thành lĩnh vực sản xuất hàng hóa có chất lượng và giá trị cao, có sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và trên thế giới cần: tập trung đầu tư phát triển các vùng chuyên canh tập trung quy mô lớn, hình thành các chuỗi liên kết trong sản xuất, bảo quản, chế biến dược liệu đáp ứng các tiêu chuẩn về nguồn gốc xuất xứ, chất lượng theo nhu cầu thị trường, đặc biệt là thị trường quốc tế. Tăng cường nghiên cứu nhu cầu thị trường quốc tế, xúc tiến thương mại, xây dựng quảng bá thương hiệu dược liệu Việt trên trường quốc tế. Thực hiện hiệu quả nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước và chính sách tín dụng ưu đãi cho nội dung đầu tư hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn tiếp theo./.