Tiêu chảy biến chứng

Lâm sàng: Ông Đ., đái tháo đường, nhập viện vì ý thức u ám.

Ông Đ., 79 tuổi bị đái tháo đường týp 2 vừa vừa, được chẩn đoán từ 3 năm trước. Khởi đầu đường huyết 1,95 g/l; thêm cao huyết áp chữa trị bằng lợi tiểu và ức chế canxi.

Điều trị đái tháo đường từ lâu bằng gliclazide 80 (Diamicron), 1 viên sáng, 1 viên chiều; rồi sau đó, bớt lại còn nửa viên, vì có chiều hướng hạ đường huyết. Từ sáu tháng nay, ngưng luôn, do đường huyết có chiều hướng hạ thấp sau 10 giờ sáng. Bốn tháng trước đường huyết là 1,47 g/l bụng đói, không gợi ý điều trị đái tháo đường trở lại.

Từ vài ngày trước bệnh nhân bị viêm dạ dày – ruột non với ăn uống khó khăn và tiêu chảy, số. Nhập viện vì tổng trạng suy sụp và lơ mơ.

Tổng kê nơi cấp cứu cho kết quả: đường huyết 6,59 g/l với tăng áp lực thẩm thấu, cụ thể: natri huyết 164 mmol/l (kali huyết 4,1 và creatinin 22 mg/l).

Khởi đầu, người bệnh được bù nước bằng dung dịch nhược trương 4,5 g/l, kết hợp với insulin trị liệu bằng bơm tiêm điện. Khi đường huyết còn gần 3 g/l, giảm lưu lượng insulin và thay dịch truyền bằng glucoz 5%, với mục tiêu giữ mặt bằng glucoz huyết khoảng độ 2,5 đến 3 g/l nhiều giờ, để hạn chế nguy cơ phù não.

Thời kỳ lui bệnh, không có dấu hiệu thần kinh yếu kém; điều trị bằng insulin bán chậm 6 đến 10 đơn vị buổi sáng. Không dùng lại lợi tiểu, chỉ giữ ức chế canxi.

Bệnh học: Hôn mê tăng áp lực thẩm thấu trường hợp hỗ trợ phát khởi

Thông thường mất bù áp lực thẩm thấu xảy ra:

- Ở bệnh đái tháo đường týp 2, cao tuổi, điều trị chỉ bằng tiết chế hay thuốc uống;

- Hoặc ở người trên 65 hay 70 tuổi, không hay biết mình bị đái tháo đường.

Thường, được nhận ra tình huống khởi phát, nhất là các yếu tố tăng glucoz huyết hay mất nước: nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa với tiêu chảy hay nôn mửa, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, do thuốc như lợi tiểu hay corticoid.

Cho dù bệnh nhân có được điều trị hay chưa, mất bù áp lực thẩm thấu là do thiếu theo dõi người bệnh đái tháo đường có tuổi. Trong trường hợp lơ mơ, ngủ gà, mất nước, tổng trạng suy sụp, đo ngay glucoz huyết, thêm ion dồ để phát hiện tăng áp lực thẩm thấu.

Chữa khỏi

Đảm bảo tốt bù nước, nhưng phải cẩn thận vì lẽ bệnh nhân cao tuổi với tình trạng tim bấp bênh. Khởi đầu truyền dung dịch nhược trương giúp đỡ chỉnh nhanh chóng mất nước nội bào, đồng thời hạn chế nguy cơ quá tải, vì lẽ giảm lượng máu tự điều chỉnh chậm hơn.

Về insulin, cần giữ mặt bằng glucoz huyết kéo dài độ 3 g/l để hạn chế nguy cơ phù não. Tiêm ngay và nhanh một liều vào mạch, kế tiếp liều nhỏ liên tục và nhanh chóng truyền dung dịch glucoz rồi giảm lưu lượng insulin để chận trước hạ glucoz huyết quá nhanh. Kiểm tra ion huyết và nhất là đưa kali vào là rất quan trọng.

Tiên lượng được cải thiện nhưng chính yếu vẫn là dự phòng.

Chữa dự phòng

Phát hiện:do tỷ lệ người cao tuổi bị đái tháo dường, mà chỉ có định hướng glucoz huyết bụng đói là đủ để phát hiện; hơn thế nữa, đường huyết tăng rất ít với tuổi đời. Trường hợp tăng vừa, thí dụ giữa 1,3 và 1,8 g/l không cần điều trị bằng thuốc, nhưng cần theo dõi.

Giáo dục:Thông tin đến người bệnh là chính yếu. Báo trước để gia đình biết nguy cơ nặng thêm, trường hợp: tiểu nhiều, khát nhiều, suy nhược và biết những tình huống đưa đến hôn mê (ghi ở phần trên).

Điều trị thích nghi: Nếu glucoz huyết cao hơn, có thể điều trị bằng thuốc uống với nguy cơ giảm đường huyết, đưa đến ngưng điều trị như trường hợp ghi trên. Có thể có hai lựa chọn: insulin trị liệu nếu đường huyết hơi cao; hoặc hướng về sử dụng acarboz (Glucor) hay miglitol (Diastabol) tác động vào đường huyết sau ăn.