Phát triển Khoa học công nghệ để biển đảo trở thành cực tăng trưởng xanh

Hải đăng Vĩnh Thực (Móng Cái, Quảng Ninh) - Một trong những ngọn hải đăng đầu tiên trên biển Việt Nam

Kết nối công nghệ số toàn diện

Việt Nam với bờ biển dài hơn 3.260km, hơn 3.000 hòn đảo lớn nhỏ và vùng biển đặc quyền kinh tế rộng lớn, là một quốc gia có tiềm năng to lớn về kinh tế biển. Truyền thống “hướng về biển lớn” của cha ông nay được tiếp nối bằng một tư duy phát triển toàn diện, bài bản, lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chính. Chủ trương phát triển bền vững kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường sinh thái đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt.

Năm 2025 vừa qua, dù đối mặt với nhiều thách thức chung của toàn cầu, nhưng hình ảnh những cán bộ chiến sỹ hải quân, những ngư dân vươn khơi bám biển với những con tàu hiện đại, được trang bị công nghệ định vị, liên lạc vệ tinh; những trang trại nuôi trồng hải sản công nghệ cao hình thành ngoài khơi; hay những dự án điện gió, điện mặt trời bắt đầu phủ sáng cho các đảo xa… đã trở thành điểm sáng đầy phấn khởi. Đó chính là những “cánh én” báo hiệu một mùa Xuân mới - mùa Xuân của công nghệ và bền vững trên biển đảo quê hương.

Đại tá, PGS.TS Trịnh Đăng Khánh; Trung tá, GV.TS Nguyễn Đình Tĩnh; Thiếu tá, ThS Phạm Văn Hùng và các cộng sự Khoa vô tuyến điện tử - Học viện Kỹ thuật quân sự, Bộ Quốc phòng nhận giải Nhất Giải thưởng Vifotec năm 2024

Yếu tố then chốt đầu tiên chính là xây dựng hạ tầng số, tạo nền tảng kết nối. Việc phủ sóng viễn thông, Internet băng rộng ra các đảo, nhất là các đảo xa bờ, đang được đẩy mạnh. Điều này không chỉ giúp bà con và chiến sĩ trên đảo dễ dàng liên lạc với đất liền, mà còn mở ra cơ hội lớn:

Phát triển y tế từ xa: Người dân và cán bộ chiến sĩ trên đảo có thể được thăm khám, tư vấn sức khỏe bởi các bác sĩ chuyên khoa giỏi từ các bệnh viện tuyến trung ương thông qua hệ thống Telehealth. Trong mùa xuân sum vầy, sức khỏe được bảo đảm là niềm vui lớn nhất.

Giáo dục trực tuyến: Học sinh trên các đảo nhỏ có thể tiếp cận bài giảng chất lượng cao, tham gia lớp học chung với học sinh thành phố, thu hẹp khoảng cách về tri thức.

Quản lý tài nguyên và môi trường biển: Hệ thống cảm biến IoT, máy bay không người lái (drone), vệ tinh viễn thám được sử dụng để giám sát chất lượng nước, theo dõi rừng ngập mặn, phát hiện sớm ô nhiễm hoặc sự cố tràn dầu. Trung tâm chỉ huy thông minh trên đất liền có thể nắm bắt tình hình thời gian thực, đưa ra các cảnh báo kịp thời về thiên tai, thời tiết cho ngư dân.

Cách mạng 4.0 trong khai thác và nuôi trồng thủy sản

Khai thác và nuôi trồng thủy sản là sinh kế chính của cư dân biển đảo. Công nghệ đang giúp biến đổi hoạt động này theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững.

Đánh bắt thông minh: Tàu cá được lắp hệ thống giám sát hành trình (VMS), sử dụng công nghệ định vị để xác định ngư trường, phân tích dữ liệu về nhiệt độ nước, dòng chảy để dự báo vùng biển có nhiều cá. Điều này giúp giảm chi phí nhiên liệu, tăng hiệu quả khai thác, đặc biệt là đảm bảo an toàn cho ngư dân trong mọi hành trình.

Nuôi trồng công nghệ cao: Xuất hiện ngày càng nhiều các mô hình lồng bè HDPE thế hệ mới chịu được sóng gió, cùng hệ thống cho ăn tự động, quan trắc môi trường tự động. Công nghệ blockchain còn được thí điểm để truy xuất nguồn gốc sản phẩm, nâng cao giá trị và uy tín cho thủy sản vùng biển đảo Việt Nam.

Bảo quản sau thu hoạch: Các thiết bị cấp đông nhanh, kho lạnh di động chạy bằng năng lượng mặt trời giúp giữ nguyên độ tươi ngon của hải sản ngay trên tàu, giảm thất thoát sau khai thác, tăng thu nhập cho ngư dân.

Phát triển năng lượng tái tạo, du lịch xanh

Bài toán năng lượng luôn là thách thức với các đảo xa bờ, việc phụ thuộc vào máy phát điện chạy dầu vừa tốn kém, vừa ô nhiễm. Do đó, phát triển năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, sóng biển) là hướng đi tất yếu. Những tấm pin mặt trời áp mái, những tuabin gió nhỏ ven đảo không chỉ cung cấp nguồn điện ổn định, sạch cho sinh hoạt, chiếu sáng, trạm ra-đa, đèn hải đăng, mà còn góp phần quan trọng vào an ninh năng lượng quốc gia. Hình ảnh những ngôi nhà mái ngói đỏ tươi trên đảo có thêm những tấm pin mặt trời lấp lánh dưới nắng xuân, chính là biểu tượng đẹp cho sự phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Biển đảo Việt Nam sở hữu tiềm năng du lịch khổng lồ. Để phát triển du lịch bền vững, công nghệ đóng vai trò hỗ trợ đắc lực: Ứng dụng đặt phòng, tour trực tuyến; sử dụng VR/AR để quảng bá điểm đến; xây dựng hệ thống quản lý rác thải thông minh; phát triển du lịch sinh thái kết hợp với bảo tồn đa dạng sinh học biển. Mỗi du khách đến với đảo không chỉ là một người nghỉ dưỡng, mà còn có thể trở thành một đại sứ văn hóa, một nhà bảo tồn thiên nhiên khi được trải nghiệm và hiểu hơn về giá trị của môi trường biển đảo.

Làm sạch môi trường trên bờ biển quê hương

Kỷ nguyên mới, tầm nhìn mới cho biển đảo

Bên cạnh những thành tựu, vẫn còn không ít khó khăn, chi phí đầu tư công nghệ cao, nguồn nhân lực chất lượng cao tại chỗ còn hạn chế, sự ăn mòn của môi trường biển với thiết bị, và ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân và doanh nghiệp chưa cao.

Để vượt qua thách thức, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. về chính sách, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù, khuyến khích đầu tư vào khoa học công nghệ cho biển đảo; ưu tiên ngân sách cho nghiên cứu, chuyển giao công nghệ phù hợp.

Về đào tạo nguồn nhân lực, đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng số cho ngư dân và thanh niên các vùng biển đảo; thu hút trí thức trẻ, nhà khoa học về công tác tại các địa phương ven biển, hải đảo.

Về hợp tác quốc tế, tăng cường hợp tác, học hỏi kinh nghiệm và thu hút công nghệ tiên tiến của các quốc gia có nền kinh tế biển phát triển.

Tuyên truyền sâu rộng về phát triển bền vững, tổ chức các phong trào như “Ngư dân không xả rác thải nhựa ra biển”, “Trồng rừng ngập mặn bảo vệ bờ biển”…

Mùa Xuân mới trên khắp mọi miền Tổ quốc, từ đất liền đến những vùng biển đảo xa xôi. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, chúng ta đều nhận thức rằng, phát triển bền vững biển đảo trong kỷ nguyên số không chỉ là con đường tất yếu để khơi dậy tiềm năng, bảo vệ chủ quyền, mà còn là mong ước, là khát vọng vươn lên của cả dân tộc. Bằng trí tuệ, sự sáng tạo và quyết tâm, với sức mạnh của khoa học công nghệ, chúng ta hoàn toàn có thể biến những vùng biển đảo thành những cực tăng trưởng xanh, những pháo đài vững chắc, và trên hết, là những mái nhà ấm no, hạnh phúc cho các thế hệ cư dân vùng biển đảo.