Liên hiệp các hội và khoa học kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 10/01/2006 00:13 (GMT+7)

Miếu Lịch Đại Đế Vương - Một di tích kiến trúc độc đáo của quốc gia

Nguyên cái tên Lịch Đợi là do đọc trại từ hai chữ Lịch Đại – tên gọi tắt của miếu Lịch Đại Đế Vương. Đây là ngôi miếu do triều Nguyễn lập ra để thờ các đấng minh quân trong lịch sử Việt Nam và Trung Hoa. Theo sử sách triều Nguyễn, miếu Lịch Đại Đế Vương được dựng từ năm Minh Mạng thứ 4 (1823) trên địa phận xã Dương Xuân, phía nam, ngoài Kinh thành Huế. Miếu có quy chế nghiêm ngặt và được xếp vào hàng Liệt miếu - tức ngang hàng các miếu thờ tổ tiên nhà Nguyễn.

Quy mô xây dựng của miếu khá lớn. Đó chính là một tòa nhà kép kiểu trùng thiềm điệp ốc, một hình thức quen thuộc của kiến trúc cung điện Huế. Miếu xây mặt hướng nam; chính đường 5 gian hai chái kép, tiền đường 7 gian 2 chái đơn; nền miếu cao 2 thước 2 tấc (khoảng1m), mái lợp ngói âm dương; bờ mái đắp nổi hình rồng; trước nền có 3 hệ thống bậc cấp bước lên xây bằng đá, mỗi hệ thống 5 bậc. Hai bên miếu chính là hai nhà Tả vu, Hữu vư, đều 5 gian; mái lợp ngói âm dương. Ba công trình này hợp cùng chiếc cổng tam quan hai tầng ở mặt trước (tam quan này cũng lợp ngói âm dương) tạo nên một cấu trúc hình chữ “Khẩu”, một kiểu cấu trúc thường gặp trong kiến trúc truyền thống Huế.

Chung quanh miếu có tường gạch bao bọc cả 4 mặt, ngoài cửa tam quan chính còn mở hai cửa bên tại hai mặt đông, tây. Bên ngoài tam quan lại có một khoảng sân khá rộng, rồi đến một cửa phường xây trụ gạch theo lối tam quan. Đầu 4 trụ đều đắp nổi hình hoa sen. Biển ngạch cửa giữa bên ngoài đề “Đế vương thống kỷ” (nối dòng đế vương các đời) bên trong đề “Cảnh ngưỡng tiền huy” (ngưỡng mộ đức sáng đời xưa). Biển ngạch hai cửa bên trái phải, ngoài đề “Phương huy kim cổ tại”(xưa hay để dấu thơm), “Đạo thống Bắc Nam đồng” (Nam Bắc đồng mối đạo); bên trong đề “Khoáng nghi quang vãng điệp” (Nghi lễ sáng sử sách trước), “Hồng huống điện viêm giao” (phúc lớn định viêm bang. Hai bên cửa phường này gắn liền với một lớp tường thấp xây gạch nối dài qua hai bên, khiến quy mô miếu thêm rộng rãi, khang trang.

Phía Bắc tường miếu, năm Minh Mạng thứ 10 (1829), dựng một tòa nhà 3 gian, gọi là Tể sinh sở, tức nơi giết mổ các con vật trong các dịp tế tự. Tòa nhà này đến năm Thành Thái thứ 14 (1902) còn được trùng tu.

Cũng xin nói thêm là dưới thời Nguyễn, bên trái miếu Lịch Đại còn có một ngôi miếu thờ riêng Lê Thánh Tông, dựng từ năm Gia Long thứ 8 (1809). Đến năm 1924, do miếu bị đổ nát, triều Nguyễn đã cho dời bài vị Lê Thánh Tông qua thờ chung tại miếu Lịch Đại.

Dưới thời Nguyễn, mìếu Lịch Đại Đế Vương thường xuyên được chăm sóc, tu bổ, đặc biệt là vào các năm 1831, 1848, 1902…Tuy nhiên, về cuối triều Nguyễn, do tình hình tài chính eo hẹp, miếu càng ngày càng ít được tu bổ hơn. Đến năm 1914, theo bác sĩ A.Sallet và nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Hòe trong bài khảo cứu Liệt kê các đền miếu và những nơì thờ tự ở Huế, miếu vẫn còn gần như nguyên vẹn, nhưng các văn tự trên cổng tam quan đã bị xóa. Hình ảnh này thể hiện khá rõ nét trên hai bức tranh vẽ bằng bút sắt vẽ của họa sĩ Nguyễn Thứ thực hiện trong thời kỳ này. Khí ấy diện mạo toàn khu miếu cũng như ngôi miếu chính vẫn còn khá nguyên vẹn và rất đẹp. Đáng tiếc là sau khi triều Nguyễn sụp đổ, miếu Lịch Đại Đế Vương không được ai chăm sóc, bảo quản nên bị xuống cấp rất nhanh. Rồi chiến tranh cùng nhiều nguyên nhân khác đã khiến ngôi miếu nổi tiếng trên bị đổ nát và dần dần rơi vào quên lãng. Dân di cư và một số gia đình đã cư lấn chiếm dần khuôn viên khu miếu và biên nơi này thành bình địa!

Có lẽ đã đến lúc chúng ta đặt ra vấn đề phục hồi miếu Lịch Đại Đế Vương.

Còn nhớ, trong dịp tổ chức giỗ tổ Hùng Vương năm 2002, một số người đã nêu ý kiến nên xây dựng một ngôi miếu thờ vua Hùng tại Huế. Có lẽ, họ không biết rằng, tại đây đã từng có một ngôi miếu không chỉ thờ tổ Hùng Vương mà còn thờ tất cả các vị vua tiêu biểu của nước ta qua cac triều đại - miếu Lịch Đại Đế Vương. Đây cũng là ngôi miếu duy nhất thuộc dạng này ở Việt Nam còn khá đầy đủ các bằng chứng và vết tích về sự tồn tại của nó. Vậy thì việc phục hồi ngôi miếu này có lẽ là hết sức cần thiết. Hơn nữa, công cuộc bảo tồn di sản văn hóa Huế trong giai đoạn vưa qua đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đủ để chúng ta có được kinh nghiệm và tài lực trong viêc nghiên cứu, phục hồi ngôi miếu độc đáo này.

Rất mong đây sẽ là một vấn đề được nhiều người quan tâm!

Cách bài trí, sách Đại Nam nhất thống chí cho biết:

Tại miếu chính:

Gian chính trung: ở giữa thờ Phục Hy, Tả nhất thờ Thần Nông, Hữu nhất thờ Hoàng đế, Tả nhị thờ Đường Nghiêu, Hữu nhị thờ Ngu Thuấn, Tả tam thờ Hạ võ, Hữu tam thờ Thương Thang, Tả tứ thờ Chu văn và Hữu thứ thờ Chu võ.

Gian tả nhất thờ các vị vua khai sáng của người Việt: Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Hùng Vương, Đinh Tiên Hoàng.

Gian hữu nhất thờ vua Lê Đại Hành và 3 vị vua triều Lý là Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Nhân Tông.

Gian tả thờ 3 vị vua triều Trần là Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông

Gian hữu nhị thờ 4 vị vua triều Lê là Lê Thái Tổ, Lê Thánh Tông, Lê Trang Tông và Lê Anh Tông.

Tại hai nhà Tả Vu và Hữu Vu:

Thờ các vị tướng.

Tả vu có thờ 8 danh tướng Việt Nam là: Nguyễn Bặc, Lê Phụng Hiểu, Tô Hiến Thành, Trần Nhật Duật, Trương Hán Siêu, Nguyễn Xí, Lê niệm và Hoàng Đình Ái.

Hữu vu có thờ 7 danh tướng Việt Nam là: Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Phạm Ngũ Lão, Đinh Liệt, Lê Khôi, Trịnh Duy Thoan và Phùng Khắc Khoan


Nguồn: Khoa học phổ thông, số 26 (764), 13-19/7/2005.

Xem Thêm

Điện gió và điện mặt trời ở tỉnh Ninh Thuận- Nhìn từ hội thảo
Từ ngày 21/9 đến ngày 22/9/2022, tại khách sạn Sài Gòn-Ninh Chữ (Ninh Thuận). Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội) phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh Ninh Thuận, tổ chức Hội thảo “Chuyển dịch năng lượng hướng tới sự phát triển bền vững tại Việt Nam”
Giải pháp chiếu sáng thông minh được vinh danh “Top Công nghiệp 4.0 Việt Nam - Industrie 4.0 Awards” lần thứ Nhất
Chiếu sáng là một trong những vấn đề cần thiết trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Thời gian qua, Công ty TNHH Signify Việt Nam đã luôn đi đầu trong việc triển khai công nghệ “chiếu sáng thông minh” góp phần làm đẹp cảnh quan, môi trường để chuyển đổi lên thành phố thông minh và nâng cao chất lượng sống cho dân cư đô thị.
Tiền Giang: 2 học sinh lớp 11 sáng tạo ra 5 sản phẩm đạt giải Cuộc thi cấp huyện
Tham dự Lễ tổng kết Cuộc thi sáng tạo thanh, thiếu niên và nhi đồng huyện Tân Phú Đông lần thứ VIII, năm 2021 – 2022, điều gây ấn tượng với đại biểu tham dự là 2 em Võ Hoàng Anh, Lê Thành Trọng, học sinh lớp 11, Trường THCS và THPT Phú Thạnh, huyện Tân Phú Đông có 5 sản phẩm được trao giải Cuộc thi câp huyện; trong đó, có 2 sản phẩm đoạt giải Nhất. Xin giới thiệu cùng độc giả.
Tìm giải pháp phát triển sản xuất trầm hương tại Việt Nam
Trầm hương Việt Nam được các chuyên gia đánh giá có chất lượng tốt nhất thế giới. Tuy nhiên, với cách khai thác như trước đây, trầm hương tự nhiên đang ngày càng cạn kiệt và có nguy cơ biến mất; trong khi sản phẩm từ phương pháp tạo trầm bằng hóa chất vừa kém chất lượng, lại không an toàn cho người sử dụng và cũng làm mất đi thương hiệu của trầm hương Việt Nam nếu xuất khẩu ra nước ngoài…

Tin mới

Đồng Tháp: Hội thảo “Chuyển đổi số trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh
Ngày 28/9/2022, tại Khu Du lich Mỹ Trà, thành phố Cao Lãnh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo tư vấn: “Chuyển đổi số trong nông nghiệp và phát triển nông thôn trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp – Thực trạng và giải pháp”.
Yên Bái: Hội thảo "Lập kế hoạch lồng ghép các hoạt động của Dự án vào Kế hoạch của nhà trường"
Ngày 23/9/2022, tại xã Nậm Khắt, huyện Mù Cang Chải, Trung tâm Phát triển khoa học công nghệ và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng Yên Bái (YENBAI CDSH)đã phối hợp với các bên liên quan đã tổ chức Hội thảo "Lập kế hoạch lồng ghép các hoạt động của Dự án vào Kế hoạch của nhà trường".
Đảng đoàn Liên hiệp Hội Việt Nam làm việc với Tỉnh uỷ Ninh Thuận
Ngày 21/9, Đoàn công tác của Đảng đoàn Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) do TSKH. Phan Xuân Dũng, Bí thư Đảng Đoàn, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc với Tỉnh uỷ tỉnh Ninh Thuận về công tác tập hợp, phát triển đội ngũ trí thức và sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh uỷ đối với hoạt động của Liên hiệp Hội tỉnh Ninh Thuận.
Bắc Giang: Liên hiệp Hội ký kết hợp tác với Viện Kinh tế và Chính trị thế giới
Ngày 22/9/2022, tại Viện Kinh tế Chính trị thế giới, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Giang với Viện Kinh tế và Chính trị thế giới đã ký kết Thỏa thuận hợp tác về nghiên cứu khoa học, tư vấn, phản biện chính sách và đào tạo nguồn nhân lực khoa học xã hội giai đoạn 2022-2025.
Vĩnh Long: Trao giải cho 39 mô hình, sản phẩm tham dự Cuộc thi cấp tỉnh
Ngày 25/9/2022, tại hội trường Tỉnh Ủy Vĩnh Long, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh (Liên hiệp Hội) phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo; Tỉnh Đoàn Vĩnh Long tổ chức Lễ tổng kết Cuộc thi Sáng tạo thanh, thiếu niên nhi đồng tỉnh Vĩnh Long lần thứ XI, năm học 2021 – 2022 (gọi tắt là Cuộc thi) và Phát động Cuộc thi lần thứ XII, năm 2022-2023.
Cần thúc đẩy ứng dụng kết quả các đề tài, công trình khoa học vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương
Ngày 23/9, tại Thành phố Đà Nẵng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức Hội thảo Thúc đẩy ứng dụng, chuyển giao khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Đề cao trách nhiệm trong quá trình sửa Luật Đất đai
Có nhiều nội dung mới như làm rõ phạm vi quy định của Luật Đất đai với các luật khác có liên quan; quy định cụ thể hơn quyền và trách nhiệm của Nhà nước với vai trò là đại diện chủ sở hữu, thống nhất quản lý đối với đất đai...
Nâng cao chất lượng hoạt động của Liên hiệp Hội
Trong nhiệm kỳ 2021-2026, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Vĩnh Long đã tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đoàn kết, tập hợp đội ngũ trí thức, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.