Đột qụy và cách phòng ngừa

Tai biến mạch máu não thường gặp ở người trên 55 tuổi, nam bị nhiều hơn nữ. Đây là một căn bệnh nguy hiểm, tỷ lệ tử vong và di chứng cao, đòi hỏi nhiều chi phí của ngành y tế và phúc lợi xã hội. Ở các nước phát triển, TBMMN là một trong ba nguyên nhân hàng đầu gây tử vong (chỉ đứng sau ung thư và các bệnh tim mạch). Chính vì vậy, việc phòng tránh bệnh đột qụy có ý nghĩa hết sức quan trọng. Chúng ta biết rằng khả năng bị TBMMN của một người phụ thuộc vào nhiều yếu tố gọi là yếu tố nguy cơ, phòng ngừa TBMMN chính là các biện pháp kiểm soát, hạn chế các yếu tố nguy cơ đó.

Người ta chia yếu tố nguy cơ làm hai loại chính:

- Thứ nhất là các yếu tố vốn có của mỗi người, không thể thay đổi được như tuổi, giới tính, yếu tố gia đình;

- Thứ hai là các yếu tố có thể thay đổi được như thói quen ăn uống, huyết áp động mạch, hút thuốc lá, một sô bệnh tim mạch…

Đầu tiên là yếu tố tuổi tác và giới tính, tuổi càng cao thì nguy cơ bị mắc TBMMN càng lớn đặc biệt là từ 55 tuổi trở lên, nam giới bị nhiều hơn nữ, tuy nhiên sau 85 tuổi thì tỉ lệ mắc của nam và nữ là như nhau.

Yếu tố thứ hai là tăng huyết áp động mạch. Đây là yêu tố nguy cơ lớn nhất của TBMMN, đặc biệt là xuất huyết não: có đến 50% tổng số ca TBMMN có liên quan đến tăng huyết áp, nguy cơ bị TBMMN của người tăng huyết áp cao gấp 4 lần so với người bình thường, đặc biệt là ở những người có chỉ số huyết áp>160/95mmHg. Do đó điều trị tốt tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp là biện pháp dự phòng TBMMN rất có hiệu quả.

Một yếu tố quan trọng nữa là hút thuốc lá, thuốc lào: nguy cơ bị TBMMN ở người nghiện thuốc lá cao gấp 1,5 lần so với người thường. Đây là một trong những nguyên nhân làm tỷ lệ TBMMN ở nam giới cao hơn so với nữ giới. Việc bỏ thuốc lá không những làm giảm nguy cơ bị TBMMN mà còn làm giảm nguy cơ bị nhồi máu cơ tim. Yếu tố tiếp theo là tăng cholesterol máu. Tình trạng này làm nguy cơ TBMMN tăng cao từ 1,3-2,9 lần so với người bình thường. Việc điều chỉnh cholesterol máu trở về bình thường bằng thuốc và chế độ ăn nghèo cholesterol cũng giúp phòng ngừa TBMMN.

Một yếu tố quan trọng khác là các bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim, rung nhĩ, bệnh van tim dễ gây nhồi máu não, do đó việc điều trị, kiểm soát các bệnh này cũng hạn chế nguy cơ TBMMN.

Ở nước ta, trong những năm gần đây, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường, nhất là đái tháo đường týp II ngày càng tăng. Đây cũng là một yếu tố quan trọng làm tăng nguy cơ TBMMN từ 1,5-2 lần so với người thường, điều trị tốt bệnh tiểu đường sẽ làm giảm nguy cơ TBMMN.

Cũng phải kể đến một yếu tố nữa là rượu, đặc biệt là nghiện rượu. Dù có một số nghiên cứu chỉ ra rằng một ngày uống một vài ly rượu vang có lợi cho tim mạch, tuy nhiên nếu uống quá 36g rượu một ngày sẽ làm tăng nguy cơ TBMMN.

Gầy đây các hormon sinh dục nữ được sử dụng rất nhiều để làm thuốc tránh thai, hoặc dùng điều trị thay thế ở phụ nữ mãn kinh cũng làm tăng nguy có TBMMN, chính vì vậy không nên dùng các loại thuốc này ở những phụ nữ bị cao huyết áp, hoặc đang mắc các bệnh tiểu đường, tim mạch.

Một yếu tố quan trọng nhưng khó phát hiện là tai biến thiếu máu não thoảng qua, đó là các rối loạn thần kinh như yếu, liệt nhẹ nửa người, lác mắt, mù mắt, quên, rối loạn tâm thần…xảy ra một cách đột ngột, tồn tại không quá 24 giờ rồi khỏi hoàn toàn. Tai biến thiếu máu não thoảng qua tàm tăng tỉ lệ nhồi máu não trong những năm đầu sau tai biến.

Ngoài ra, phải kể đến một số yếu tố nguycơ khác như béo phì, chế độ ăn nhiều muối natri cũng làm tăng tỷ lệ TBMMN. Ngược lại chế độ ăn nhiều kali, hoa quả tươi có tác dụng bảo vệ cơ thể. Bên cạnh đó các hoạt động thể lực gắng sức, tâm lý căng thẳng, stress, thời tiết thay đổi, bị gió lạnh lùa cũng dễ gây TBMMN (đa số các trường hợp TBMMN ở người già xảy ra vào ban đêm khi các cụ đi tiểu hoặc buổi sáng sớm lúc mới thức giấc). Vì vậy vào ban đêm, những người già nên đi tiểu vào bô để ngay cạnh giường, còn buổi sáng dậy không nên ra khỏi chăn ngay mà phải làm vài động tác thư giãn xoa bóp cho cơ thể thích nghi rồi mới dậy.

Nguồn: Khoa học và Đời sống, số 56 (1774)