Chặng đường 37 năm Liên hiệp Hội Việt Nam phấn đấu vì mục tiêu trở thành tổ chức vững mạnh của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ
Cách đây tròn 37 năm, ngày 26/03/1983, tại Thủ đô Hà Nội, Đại hội thành lập Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (gọi tắt là Liên hiệp Hội Việt Nam) đã được tổ chức. Đại hội thông qua Điều lệ và bầu Ban Chấp hành do Giáo sư, Viện sỹ, Thiếu tướng, Anh hùng lao động Trần Đại Nghĩa làm Chủ tịch. Ngày 29/07/1983, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ban hành Quyết định số 121-HĐBT cho phép Liên hiệp Hội Việt Nam hoạt động.
Thủ tướng Chính phủ chụp ảnh cùng nhân sĩ trí thức LHHVN
Trên chặng đường 37 năm hoạt động và phát triển cũng là quá trình định hình về tổ chức, tính chất, mục đích, chức năng, nhiệm vụ và vị trí, vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam. Điều lệ được Đại hội lần thứ I thông qua đã nêu rõ: “Liên hiệp Hội Việt Nam là tổ chức quần chúng tự nguyện của tất cả các hội Khoa học và Kỹ thuật của người Việt Nam ở trong và ngoài nước ”. “ Mục đích của Liên hiệp Hội là tập hợp và đoàn kết tất cả các hội Khoa học và Kỹ thuật của người Việt Nam để giúp đỡ nhau tiến hành các hoạt động khoa học và kỹ thuật theo đường lối quần chúng nhằm phát huy tốt hơn nữa tiềm lực khoa học và kỹ thuật của đất nước, góp phần phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ”. Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp Hội Việt Nam lần thứ VII (tháng Sáu năm 2015) đã đặt mục tiêu: “đến năm 2020,Liên hiệpHội Việt Nam trở thành tổ chức chính trị-xã hội vững mạnh từTrung ương đến địa phương, giữ vững vai trò nòng cốt trong việc tập hợp, đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thứckhoa học và công nghệ;là nhân tố quan trọngđưakhoa học và công nghệtrở thành động lực phát triểnnềnkinh tếthị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, hiện đại, hội nhập quốc tế sâu rộng, góp phần phát triển bền vững đất nước”.
Liên hiệp Hội Việt Nam có chức năng tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ ở trong nước, trí thức khoa học và công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài; điều hoà, phối hợp hoạt động của các hội thành viên; làm đầu mối giữa các hội thành viên với các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức khác nhằm giải quyết những vấn đề chung trong hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các hội viên, hội thành viên, của trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam.
Trong quá trình xây dựng và phát triển, Liên hiệp Hội Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện của Đảng và Nhà nước. Từ một tổ chức xã hội nghề nghiệp, sau 10 năm hoạt động, với nhiều đóng góp cho sự nghiệp phát triển đất nước, Liên hiệp Hội Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước xác định là tổ chức chính trị - xã hội của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ nước nhà. Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành nhiều chỉ thị, kết luận quan trọng nêu rõ vị trí, vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong công tác vận động trí thức và chỉ đạo các cơ quan chức năng tạo điều kiện để Liên hiệp Hội Việt Nam hoạt động. Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/04/2010 của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định: “ Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam từ Trung ương đến tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã thể hiện được tính chất chính trị - xã hội, đại diện cho lực lượng trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. Vai trò, vị trí và uy tín trong xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam ngày càng được nâng cao”. Bộ Chính trị nêu rõ quan điểm: “ Phát triển Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ ”.
Điểm lại các thành tựu của Liên hiệp Hội Việt Nam trong 37 năm qua, có thể được khái quát trên các mặt chủ yếu sau:
Đã từng bước củng cố, kiện toàn tổ chức, bộ máy, cơ chế quản trị và tăng cường năng lực. Đã cơ bản hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Liên hiệp hội Việt Nam từ trung ương tới địa phương trên cơ sở các văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước và thực tế hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam. Đã có những chuyển biến tích cực trong việc đổi mới và hoàn thiện cơ chế phối hợp hoạt động giữa Liên hiệp Hội Việt Nam với các hội thành viên; đã hình thành nhiều mạng lưới liên kết hoạt động trong hệ thống.
Liên hiệp Hội Việt Nam, các hội thành viên đã chú trọng và chủ động thực hiện nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN trong nước và trí thức người Việt Nam ở nước ngoài. Thực hiện đa dạng hoá các loại hình tập hợp đội ngũ trí thức thông qua các loại hình hội, đoàn, liên hiệp, mạng lưới, câu lạc bộ, nhóm,… đặc biệt chú trọng tới việc tập hợp đội ngũ trí thức hành nghề ngoài khu vực Nhà nước, trí thức nghỉ hưu và trí thức trẻ. Tổ chức tuyên truyền và thực hiện các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của nhà nước. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần cộng đồng, đạo đức nghề nghiệp, tính trung thực trong khoa học.
Liên hiệp Hội Việt Nam đã có chuyển biến rõ rệt trong việc đổi mới nội dung và phương thức, nâng cao hiệu quả và chất lượng hoạt động, phát huy được sực mạnh của đội ngũ trí thức KH&CN. Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Liên hiệp hội Việt Nam và đội ngũ trí thức KH&CN đã được tăng cường. Hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam đảm bảo việc thực hiện đúng chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nhất là trong lĩnh vực phát triển KH&CN, trong công tác vận động trí thức. Đã làm tốt công tác chính trị - tư tưởng trong đội ngũ trí thức KH&CN.
Liên hiệp Hội Việt Nam đã chú trọng tăng cường khả năng phối hợp và điều phối các hoạt chung; tích cực, chủ động nâng cao năng lực để hỗ trợ, giúp đỡ các thành viên trong hệ thống. Đã hỗ trợ hội viên, thành viên thông qua công tác đào tạo nâng cao năng lực hoạt động; tổ chức tốt việc cung cấp thông tin cho các hoạt động của các thành viên hội viên làm cơ sở cho hội viên xây dựng chương trình, dự án cũng như thực hiện công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội.
Đã tích cực vận động và chủ động tham gia hoàn thiện môi trường và khung pháp lý tạo điều kiện thuận lợi để Liên hiệp hội Việt Nam, các hội thành viên hoạt động. Đã chủ động kiến nghị, đề xuất và tham gia xây dựng các cơ chế, chính sách, các văn bản quy phạm pháp luật của Đảng và Nhà nước về Liên hiệp hội Việt Nam thông qua việc điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung các văn bản hiện hành và ban hành văn bản mới.
Đã thực hiện tốt vai trò là đầu mối quan hệ với cơ quan Đảng, Nhà nước giải quyết công việc liên quan đến quyền lợi và trách nhiệm của trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN) cũng như của các thành viên. Liên hiệp hội Việt Nam thường xuyên quan tâm tập hợp các ý kiến, nguyện vọng của các tổ chức thành viên kiến nghị với cơ quan chức năng trong việc xây dựng cơ chế, chính sách liên quan đến chế độ chính sách, liên quan đến phát triển KH&CN cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên, thành viên; bảo vệ hội viên khi quyền lợi hội viên bị vi phạm và đã chủ động đề xuất kiến nghị cơ quan có thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách đảm bảo quyền lợi cho hội viên hành nghề.
Liên hiệp hội Việt Nam, các hội thành viên đã tích cực, chủ động tham gia xây dựng các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước và giải quyết những vấn đề lớn của đất nước. Đã chủ động bám sát chương trình xây dựng pháp luật, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đề xuất danh mục các đề án lớn có tầm quan trọng quốc gia và huy động đội ngũ chuyên gia tổ chức thực hiện hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội nhằm cung cấp các luận cứ khoa học cho quá trình ra quyết định thực hiện của Nhà nước; tích cực, chủ động tham gia đóng góp ý kiến vào các văn kiện của Đảng, các dự thảo luật của Quốc hội, các nghị quyết, quyết định, văn bản quy phạm pháp luật về cơ chế, chính sách của Chính phủ và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Đã đẩy mạnh việc tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ phổ biến kiến thức KH&CN cho các tầng lớp nhân dân. Thực hiện hiệu quả và thúc đẩy xã hội hoá các hoạt động, dịch vụ KH&CN, GD&ĐT, BVMT, Y tế, phát triển cộng đồng, xóa đói giảm nghèo,…. Đã tổ chức khai thác có hiệu quả các nguồn lực từ Nhà nước, từ xã hội và từ nước ngoài tạo môi trường và điều kiện để thu hút trí thức tham gia thực hiện các hoạt động trong các lĩnh vực KH&CN, GD&ĐT, Y tế, BVMT, phát triển cộng đồng. Tổ chức và thực hiện có hiệu quả một số Chương trình trọng điểm trong lĩnh vực KH&CN, GD&ĐT, Y tế, BVMT do Nhà nước giao với sự tham gia của đông đảo các hội thành viên, các tổ chức trong hệ thống và đội ngũ trí thức. Đã tích cực, chủ động tham gia cùng với các bộ, ngành, địa phương thực hiện các chương trình, đề án, dự án lớn, quan trọng.
-Đã chủ động đẩy mạnh các hoạt động hợp tác quốc tế và kết nối đội ngũ trí thức KH&CN trong nước với cộng đồng quốc tế. Tổ chức tốt việc mở rộng hoạt động liên kết, hợp tác với cộng đồng các nhà khoa học quốc tế. Chủ động giới thiệu các thành tựu của Việt Nam với các bạn bè quốc tế. Đã tranh thủ tốt sự ủng hộ về tài chính của các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ hỗ trợ các chương trình của tổ chức thành viên, hội viên.
Với những kết quả và thành tích trong quá trình hoạt động, Liên hiệp Hội Việt Nam, các hội thành viên, các tập thể và cá nhân cán bộ, hội viên đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó Độc lập hạng nhất và Huân chương Hồ Chí Minh. Liên hiệp Hội Việt Nam xứng đáng với lời đánh giá của đồng chí Tổng Bí thư, chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng: “Nhân dịp này, một lần nữa, thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, tôi nhiệt liệt chúc mừng, biểu dương và cảm ơn những đóng góp, cống hiến to lớn đối với đất nước của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ nước nhà, của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam”.
Tác giả: PCT kiêm TTK LHHVN TS.Phạm Văn Tân
