Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ bảy, 05/09/2009 06:06 (GMT+7)

Cây Ngọc lan làm thuốc

 

Trong khuôn viên các đình, chùa, công viên và ven đường phố, người ta thường trồng cây Ngọc lan hoa trắng hoặc Ngọc lan hoa vàng để tạo cảnh đẹp, cho bóng mát và lấy hoa thơm, thường dùng làm hoa cúng. Các cây này có nguồn gốc ở Ấn Độ, nhưng đã được trồng ở nước ta từ lâu đời. Chúng cùng thuộc chi Giổi (Michelia), với 21 loài, một chi lớn nhất trong họ Ngọc lan (Magnoliaceae) ở Việt Nam.

Cây Ngọc lan hoa trắng, hay Ngọc lan ta (Micheliaxalba DC.). Đây là loài lai (có dấu x trước tên loài). Cây gỗ, cao tới 15m, đường kính thân tới 30cm. Lá to, mỏng, mọc so le, hình trái xoan hẹp, dài 10 – 25cm, rộng 4 – 9cm, đầu lá thuôn nhọn, gốc là hình nêm, mặt trên nhẵn, mặt dưới có lông thưa, cuống lá dài 1,5 - 2cm. Hoa mọc đơn độc ở kẽ lá, bao hoa có 10 mảnh màu trắng, hình ngọn giáo, dài 3 - 4 cm, rộng 3 - 5mm, không phân đài và tràng, xếp xoắn ốc, mùi rất thơm; nhiều nhị; cuống nhuỵ dài khoảng 4mm, bộ nhuỵ gồm nhiều lá noãn rời, xếp theo đường xoắn ốc trên đế hoa dài. Mỗi lá noãn có một vòi nhuỵ ngắn, cong ra ngoài. Quả tụ, hình nón, gồm nhiều đại, mỗi đại có 1 - 8 hạt hình trứng. Mùa hoa: tháng 4 - 9.

Theo các nhà khoa học Trung Quốc (1984), hoa chứa tinh dầu (0,24%), với 24 thành phần như Me- metylbutyrat, linalol, metylêugnol… lá tươi cũng chứa tinh dầu (0,7%), alcaloid và hợp chất phenol. Vỏ thân và rễ chứa các alcaloid như ushinsumin, salicifolin, michelabin… Hoa còn được dùng để ướp chè.

Theo Đông y, hoa, lá, rễ Ngọc lan có vị đắng, cay, tính ấm; có tác dụng chống ho, làm long đờm, ích phế, lợi tiểu. Y học dân gian dùng lá Ngọc lan (15 - 30g) chữa viêm phế quản, bệnh đường tiết niệu, lợi tiểu; Vỏ có tác dụng giảm thân nhiệt; Hoa dùng trị ho gà, viêm phế quản (6 - 12g hoa, đun sôi rồi thêm mật ong uống), viêm tuyến tiền liệt, bạch đới; Rễ dùng chữa viêm đường tiết niệu, mụn nhọt và điều hoà kinh nguyệt. Ở Philippines, người ta dùng nước sắc hoa cho người bị sẩy thai uống.

Chú ý: Tránh nhầm lần với cây Ngọc lan Tây (Cananga odorata, thuộc họ na Annonaceae).

Cây Ngọc lan hoa vàng, còn gọi là Hoàng lan, Sứ vàng (Michelia champaca L.).

Ngọc lan hoa vàng Michelia champaca Cây gỗ lớn, cao đến 25 m hoặc hơn, đường kính thân tới 60 - 80cm, cành và lá non có lông mềm. Lá đơn, mọc so le, có lông ở mặt dưới, phiến lá hình trái xoan hẹp, dài 10 - 20cm và rộng 4 - 9cm, đầu lá có mũi nhọn, gốc là hình nêm rộng hoặc tròn, cuống lá dài 2 - 4cm. Hoa rất thơm, bao gồm 15 - 20 mảnh màu vàng cam, hình mũi mác, dài 2 - 4cm, rộng 4 - 5mm, không phân hoá thành đài và tràng, xếp theo một đường xoắn ốc. Nhị nhiều, có chỉ nhị ngắn và dẹt. Cuống nhuỵ dài khoảng 3mm. Bộ nhuỵ gồm nhiều lá noãn rời, xếp theo một đường xoắn ốc trên đế hoa lồi. Quả tụ, gồm nhiều đại xếp sít nhau, mỗi đại có 2 - 4 hạt. Cây ra hoá tháng 6 - 7, có quả tháng 9 - 10.

Loài này phân bố từ Ấn Độ, Trung Quốc tới Malaysia. Ở nước ta, cây mọc hoang ở tỉnh Đắc Lắc, Đồng Nai và thường được trồng ở các công viên, đình chùa. Vỏ thân, rễ thu hái quanh năm, rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô. Lá và hoa thường dùng tươi. Quả thu hái vào mùa đông.

Hoa và lá chứa tinh dầu (tỷ lệ 0,11% trong hoa), với thành phần chính là iso – eugenol, metyl – eugenol, và alcôhl benzylic, linalol, geraniol. Tinh dầu này có giá trị như tinh dầu hoa hồng, được dùng làm chất thơm. Vỏ chứa alcaloid.

Theo Đông y, rễ, hoa và quả có vị đắng, tính mát; có tác dụng khu phong, trừ thấp, kiện vị, chỉ thống. Trong dân gian, người ta dùng vỏ cây làm thuốc trị sốt, sốt rét, ho. Vỏ rễ tươi đem sắc uống để chữa mụn nhọt, làm thuốc điều kinh. Lá có tác dụng giải độc, nấu nước súc miệng khi bị đau họng. Hoa, quả dùng làm thuốc trị đau dạ dày, lợi tiểu trong chứng đau thận và trong bệnh lậu, chống nôn. Hạt dùng làm thuốc trị giun.

Theo tài liệu nước ngoài, ở Ấn Độ, người dân lấy dịch lá trộn với mật ong trị rối loạn thần kinh. Ở Malaysia và Philippines, người dân dùng quả trong bài thuốc trị bệnh phong thấp. Ở Vân Nam (Trung Quốc), rễ và quả cũng được dùng trị phong thấp, đau dạ dày, và hóc xương. Cây Ngọc lan hoa vàng còn có tác dụng sinh tinh, tốt cho mắt và tim.

Ở Việt Nam, chưa thấy những công trình nghiên cứu về hai loài Ngọc lan để làm thuốc, đặc biệt cây Ngọc lan hoa vàng. Trong khi đó, các nước ở châu Á đều có nhiều kinh nghiệm sử dụng những cây này.

Ngọc lan hoa vàng Michelia champaca

Xem Thêm

Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...
Hội thảo quốc tế về máy móc, năng lượng và số hóa lần đầu tiên được tổ chức tại Vĩnh Long
Ngày 20/9, tại Vĩnh Long đã diễn ra Hội thảo quốc tế về Máy móc, năng lượng và số hóa hướng đến phát triển bền vững (IMEDS 2025). Sự kiện do Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) - hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long (VLUTE) tổ chức.
Ứng dụng công nghệ số toàn diện là nhiệm vụ trọng tâm của VUSTA giai đoạn tới
Ứng dụng công nghệ số toàn diện, xây dựng hệ sinh thái số là bước đi cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA). Qua đó cho thấy, VUSTA không chỉ bắt kịp xu thế công nghệ mà còn chủ động kiến tạo những giá trị mới, khẳng định vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức trong thời đại số.

Tin mới

Quyết định số 185-QĐ/TW: Bộ Chính trị giao 1.878.362 biên chế năm 2026
Thay mặt Bộ Chính trị, đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Quyết định số 185-QĐ/TW ngày 02/6/2026, về biên chế các ban, cơ quan, đơn vị sự nghiệp của Đảng ở Trung ương; cơ quan Mặt trận Tổ quốc, cơ quan tham mưu, giúp việc Đảng uỷ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Đảng uỷ các cơ quan Đảng Trung ương và các tỉnh, thành phố năm 2026.
GS.VS.TSKH Trần Đình Long: Khoa học chỉ thật sự có giá trị khi đến được với người dân
Từ một cậu học trò nghèo đất Tổ Phú Thọ đến nhà khoa học được quốc tế ghi nhận, được vinh danh Công dân Thủ đô ưu tú năm 2025, hành trình của ông là câu chuyện đẹp về lòng say mê tri thức, tinh thần cống hiến và niềm tin bền bỉ vào tương lai của nền nông nghiệp Việt Nam.
VUSTA - cầu nối thúc đẩy hợp tác khoa học, giáo dục giữa cơ sở đào tạo của Việt Nam và Tatarstan
Chiều ngày 08/6, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cùng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đã có cuộc làm việc, trao đổi trực tuyến với Bộ Giáo dục và Khoa học Cộng hòa Tatarstan (Liên bang Nga) cùng đại diện nhiều viện nghiên cứu, trường đại học hàng đầu của Tatarstan nhằm thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và giáo dục đào tạo.
Chủ tịch Phan Xuân Dũng: VUSTA luôn ủng hộ, hỗ trợ Hội Cơ học Việt Nam tổ chức các sân chơi bổ ích cho sinh viên
Ngày 07/6/2026, tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Hội Cơ học Việt Nam đã long trọng tổ chức Lễ Tổng kết và Trao giải Olympic Cơ học toàn quốc lần thứ 36 năm 2026 khu vực phía Bắc. Đây là sự kiện thường niên có ý nghĩa quan trọng nhằm đánh giá kết quả kỳ thi, biểu dương những thành tích nổi bật của sinh viên, giảng viên và các cơ sở đào tạo trên cả nước.
Bắc Ninh: Ông Ngô Chí Vinh giữ chức Chủ tịch Liên hiệp Hội Khóa I
Trong 02 ngày 05 và 06/6, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh đã tổ chức Đại hội đại biểu lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2026-2031. Phiên thứ nhất của Đại hội diễn ra chiều ngày 05/6; phiên chính thức được tổ chức vào sáng ngày 06/6/2026 với sự tham dự của đông đảo đại biểu đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh.
Hải Phòng: Xác định tiêu chí chuyên gia, nhà khoa học người nước ngoài
Sáng 05/6, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố Hải Phòng đã tổ chức hội thảo tư vấn, góp ý vào dự thảo Nghị quyết quy định tiêu chí đối với người nước ngoài là chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, nhà quản lý, người lao động có trình độ cao làm việc tại doanh nghiệp có trụ sở chính trong Khu thương mại tự do thành phố Hải Phòng.
Thủ tướng Lê Minh Hưng hội đàm với Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone
​Nhận lời mời của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, chiều 7/6, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sonexay Siphandone dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Chính phủ Lào đến Thủ đô Hà Nội, bắt đầu chuyến thăm chính thức Việt Nam và tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 từ ngày 7-9/6.