Tâm đắc về vận dụng hiệu quả cao bài thuốc cổ phương Bắc – chữa ho
Tên bài thuốc cổ phương chữa ho là “Xuyên bối mẫu, tỳ bà cao”.
Thành phần bài thuốc: Xuyên bối mẫu, Tỳ bà diệp, Cát cánh, Sa sâm, Cam thảo, Bán hệ chế, Ngũ vị tử, Khoản đông hoa, Viễn chí, Khổ hạnh nhân.
Công dụng của bài thuốc: tăng cường công năng nhuận Phế, hóa đờm, thanh Phế nhiệt, giáng khí nghịch, chỉ ho, điều trị các chứng: ho gió, ho khan đặc biệt là ho dai dẳng lâu ngày do Phế âm hư, Phế nhiệt, ho tái đi tái lại nhiều lần do dị ứng thời tiết.
Bài thuốc cổ phương: “Xuyên bối mẫu tỳ bà cao” được gia thêm ô mai và mật ong thì công hiệu chữa ho tăng lên nhiều lần.
Ô mai vị chua tính liễm có thể thăng có thể giáng giúp thuận khí chữa ho.
Mật ong giúp sát khuẩn mau lành vết loét dịu ho và bồi bổ cơ thể.
Bài này có thể gia vị Phục linh.
Qua quá trình vận dụng và đúc rút kinh nghiệm, tôi rút ra kết luận sau: Bài thuốc cổ phương này chỉ nên vận dụng để chữa các chứng ho gió. Tức là ho do hậu chứng của cảm mạo phong hàn, cảm mạo phong nhiệt hay cảm cúm. Mặt khác là ho khan tức là ho do Phế táo nhiệt (táo tà và nhiệt tà xâm phạm vào Phế gây ho). Đặc biệt nên vận dụng để chữa ho dai dẳng, ho lâu ngày do Phế âm hư, Phế nhiệt; ho tái đi tái lại nhiều lần do dị ứng thời tiết. Qua gần năm năm vận dụng bài cổ phương này để chữa ho, tôi đã chữa khỏi hiệu quả, không tái phát hàng chục ca bệnh ho dai dẳng, ho lâu ngày. (Loại trừ bệnh lao sái mà y học hiện đại gọi là bệnh lao phổi. Bệnh Lao sái phải điều trị theo lý pháp phương dược khác mới khỏi). Sau đây là 2 bệnh án minh họa.
Bệnh án
A. Bệnh án số 1
1. Lý lịch bệnh nhân
Họ và tên: Lê Thị Liễu, 63 tuổi.
Địa chỉ: Thôn Đông Tiến, xã Bình Minh, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.
Nghề nghiệp: sản xuất nông nghiệp.
Thời gian nhận khám và điều trị: 2/12/2009
2. Bệnh cảnh: Thời gian trước đó 2 tháng, bệnh nhân bị cảm cúm, chỉ xin đơn lấy thuốc của cán bộ y tế địa phương điều trị, 3 tuần sau bệnh cảm cúm mới thuyên giảm; chỉ còn lại hậu chứng ho không giảm mà ngày càng nặng hơn.
3. Khám bệnh:
Vọng: Mắt gầy, da mặt khô, môi se màu đỏ, chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi và vàng dầy.
Văn: hơi thở đoản, bệnh nhân hay có từng cơn ho khan không có đờm, tiếng nói khàn.
Vấn: Đêm nằm hay ra mồ hôi trộm (đạo hãn) nội nhiệt, hay khát nước, ăn ngủ kém. Ho khan từng cơn ngày và đêm ho nhiều cơn rũ rượi. Ho kéo dài dai dẳng đến vài tháng. Được cán bộ y tế địa phương điều trị nhiều liều thuốc tân dược không thuyên giảm. Bệnh nhân uống thuốc ho dạng siro Nam Hà chỉ khái lộ nhiều lọ, không thuyên giảm. Sau đó thực hiện theo lời mách bảo của bạn dùng mật ong ngâm với của cà rốt thái mỏng uống cũng không thuyên giảm.
Thiết: Mạch Tế Sác.
Kết luận: Bệnh danh: chứng ho khan (do Phế âm hư, Phế tạo nhiệt do hậu chứng của cảm cúm).
4. Phép điều trị: Tư bổ nhuận Phế, hóa đờm thanh Phế nhiệt, chỉ khái.
5. Phương dược: bài cổ phương “Xuyên bối mẫu, tỳ bà cao” gia Ô mai, mật ong
Xuyên bối mẫu 20g, Cát cánh 15g, Cam thảo 8g, tỳ bà diệp 20g, Sa sâm 20g, Bán hạ chế 10g, Viễn chí (bỏ lõi, tẩm mật sao khô) 15g, Ngũ vị tử 10g, Khoản đông hoa 15g, Khổ hạnh nhân 15g. Gia vị Ô mai (bỏ hạt) 15g, Mật ong vừa đủ.
Cách bào chế: Trừ mật ong để lại. Các vị đem sắc từ 2 – 3 lần trộn đều, chia làm 4 lần uống trong ngày. Mỗi lần uống pha 1 thìa mật ong vào nước thuốc mà uống.
Bệnh nhân uống hết 3 thang thuốc thì khỏi hoàn toàn, không tái phát bệnh.
Phân tích bài thuốc: Trong phương thuốc 2 vị thuốc Xuyên bối mẫu và Tỳ bà diệp là chủ dược có tác dụng thanh Phế nhiệt hóa đờm chỉ khái.
Cát cánh có tác dụng tuyên thông Phế, chỉ ho. Bán hạ chế lý hóa đàm. Ngũ vị tử nhuận Phế sinh tân dẫn hỏa quy nguyên. Khoản đông hoa thanh nhuận Phế, chỉ ho. Viễn chí hóa đàm chỉ ho an thần định chí. Cam thảo tác dụng điều hòa dược góp phần thanh nhiệt. Khổ hạnh nhân tác dụng hóa đờm trừ ho, tỉnh Tỳ ích Vị. Ô mai tác dụng liễm Phế, thuận khí chỉ ho. Mật ong sát khuẩn chống viêm loét bồi bổ cơ thể.
6. Lời bàn thêm: Tác giả rất tâm đắc vì đây là một ca bệnh ho người cao tuổi. Chứng ho khan, ho dai dẳng lâu ngày là hậu quả di chứng của bệnh cảm cúm trước đó. Bệnh nhân đã được điều trị bốn đợt mỗi đợt là một loại thuốc khác nhau kể cả thuốc tân dược, thuốc đông y và thuốc kinh nghiệm dân gian đều không khỏi bệnh. Thế mà lần này chỉ ba thang thuốc là khỏi hoàn toàn không tái phát bệnh.
B. Bệnh án số 2
1. Lý lịch bệnh nhân
Họ và tên: Nguyễn Thị Thủy 25 tuổi
Địa chỉ: Tiểu khu 7, thị trấn Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.
Nghề nghiệp: Công chức ngành ngân hàng.
Thời gian nhận khám và điều trị: 15/11/2009.
2. Khám bệnh:
Vọng: Cơ thể gầy, da khô, môi se đỏ, chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng.
Văn: tiếng nói khô, hơi rè, thở đoản.
Vấn: trước đó, bệnh nhân bị bệnh cảm mạo phong hàn. Chứng ho đã phát sinh từ trong bệnh cảm. Bệnh nhân đã được uống thuốc khỏi bệnh cảm, nhưng chứng ho không khỏi mà ngày càng nặng thêm. Ho khan không có đờm; ho từng cơn dài. Ho đến buồn nôn; ho đến chảy nước mắt. Bệnh nhân đã được điều trị nhiều đợt tân dược mà chứng ho vẫn không thuyên giảm, kéo dài đến 45 ngày. Cơ thể mệt mỏi, kém ăn, kém ngủ, giảm sút sức lao động làm việc.
Thiết: Mạch Tế Sác.
Kết luận: bệnh danh: bệnh ho khan dai dẳng lâu ngày (do phế âm hư, Phế nhiệt ho tái đi lái tại nhiều lần do dị ứng thời tiết).
3. Phép điều trị: Thanh bổ phế nhiệt, hóa đờm giáng khí nghịch, chỉ khái.
4. Phương dược: Bài thuốc cổ phương Xuyên bối mẫu, Tỳ bà cao gia Ô mai, Mật ong, Bạch linh, Trúc nhự.
Xuyên bối mẫu 20g, Tỳ bà diệp 20g, Bán hạ chế 10g, Viễn chí (bỏ lõi, tẩm mật sao) 15g, Ngũ vị tử 10g, Khoản đông hoa 10g, Khổ hạnh nhân 15g, Ô mai (bỏ hạt) 15g, Mật ong vừa đủ, Bạch linh 20g, Trúc như 12g.
Sắc uống 4 lần/ ngày.
Bệnh nhân uống hết 3 thang bệnh khỏi hoàn toàn. Không tái phát.
5. Phân tích bài thuốc: cũng giống như mục phân tích bài thuốc ở bệnh án số 1 và khác sau đây:
Vị bạch linh có tác dụng vừa thẩm thấp vừa bổ khí (tức cũng là bổ Phế).
Trúc như có tác dụng chỉ nôn.
6. Lời bàn thêm: cũng tương tự như ở mục này ở một số bệnh án số 1. Tuy vậy có khác chút ít chứng ho của bệnh nhân này không do táo mà do nhiệt nên gia vị thêm vị Bạch linh để bổ phế bổ khí. Nếu Tỳ bà diệp không có thì ta có thể thay bằng lá Nhót (ta). Còn Tỳ bà diệp chính là lá Nhót dây.
