Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2005:Cụm công trình khảo sát văn học Việt Nam hiện đại

Giáo sư Phong Lê bắt đầu viết những bài nghiên cứu đầu tiên từ năm 1960. In cuốn chuyên khảo đầu tiên năm 1972. Cho đến năm 2005, tác giả chủ biên 14 cuốn sách, in chung nhiều cuốn sách trong đó có năm cuốn lớn nhiều các sự kiện quan trọng của đời sống văn hóa-xã hội.

Cụm công trình nói trên của giáo sư Phong Lê tập trung khảo sát văn học Việt Namhiện đại (thế kỷ 20) trên hai bình diện: Một số tác gia tiêu biểu và một số khu vực quan trọng làm nên diện mạo hiện đại của văn học Việt Nam thế kỷ 20.

Cả ba công trình thông qua ba cuốn sách ngót 1.800 trang, có mối liên hệ gắn bó với nhau, đều được in ở ba nhà xuất bản lớn, trong đó phần viết được xuất bản sớm nhất năm 1980 và gần nhất năm 2000.

Tất cả đều được viết trên ý thức tham gia đời sống văn chương-học thuật đương đại trong 30 năm qua. Các công trình đều được sử dụng cho việc học tập và giảng dạy trong các trường phổ thông, cao đẳng, đại học. Ðược dùng làm tài liệu khoa học cho các học viên cao học và luận án tiến sĩ trong nhiều năm qua.

Trong cuốn sách Văn học Việt Nam hiện đại - những chân dung tiêu biểu, giáo sư Phong Lê đã chọn hai chân dung là Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh và Nam Cao, để đưa vào phần một (mở đầu) và phần bốn (kết thúc).

Tác giả đã dành 30 năm để tập trung nghiên cứu sự nghiệp văn chương của Hồ Chí Minh, như là người khai sáng và là đỉnh cao các giá trị văn học trước yêu cầu cách mạng hóa (và cả hiện đại hóa).

Hai phần còn lại của  cuốn sách (phần hai và phần ba) tác giả nghiên cứu sáu tác gia lý luận - phê bình và học thuật, chín tác gia văn xuôi. Tất cả các tác gia này đều được tác giả viết trong những năm 90 thế kỷ 20, dưới ánh sáng của công cuộc đổi mới, trên tạp chí văn học và là đề dẫn cho các cuộc hội thảo lớn do Viện Văn học chủ trì.

Cuốn sách Một số gương mặt văn chương - học thuật Việt Nam hiện đại, gồm 54 chân dung nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu - lý luận - phê bình văn học hiện đại. Các chân dung nói trên được tác giả thể hiện bằng cách viết nhẹ nhàng theo lối tiểu luận, như một cách bổ sung cho cuốn Văn học Việt Nam hiện đại - những chân dung tiêu biểu.

Cuốn sách Văn học Việt Nam hiện đại - lịch sử và lý luận là một công trình tổng hợp, chọn lọc từ bảy công trình được in từ năm 1980 đến 1997. Bảy công trình này bao quát một số khu vực quan trọng làm nên diện mạo hiện đại của văn học Việt Nam thế kỷ 20, trên cả hai phương diện lịch sử và lý luận.

Hội đồng Giải thưởng quốc gia đánh giá: Cụm công trình của giáo sư Phong Lê có giá trị khoa học xuất sắc, giá trị thực tiễn cao, nhất là ở những bài viết đánh giá lại, nhận thức lại các giá trị văn học, các hiện tượng văn học (về tác giả, tác phẩm) mà trước đây, trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể chưa được đánh giá đúng mức. Nhiều cụm công trình của giáo sư Phong Lê có ảnh hưởng rộng rãi trong nước, góp phần nhận thức, đánh giá đúng các thành tựu quan trọng của văn học Việt Nam hiện đại.

Nguồn: nhandan.com.vn 22/10/2005