Đại hội Đảng XIV, trí thức kỳ vọng, đặt niềm tin đột phá khoa học công nghệ

Từ ngày 19/1/2026 đến ngày 25/1/2026, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam được tổ chức. Đây là sự kiện chính trị đặc biệt trọng đại, có ý nghĩa chiến lược sâu sắc, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình phát triển của đất nước, mở ra giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Một số trí thức, nhà khoa học bày tỏ niềm tin, gửi gắm kỳ vọng về những vấn đề văn kiện đặt ra.

GS.TSKH. NGUYỄN ĐÌNH ĐỨC (TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ, ĐHQGHN): ĐỘT PHÁ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐỘNG LỰC THEN CHỐT ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

Tháng 12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW, đặt ra mục tiêu lấy chuyển đổi số, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo là 3 mũi nhọn đột phá đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển giàu mạnh, hùng cường. Trong đó phát triển công nghệ cao, khoa học công nghệ là gốc, là giá trị cốt lõi.

Việc xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt, là “chiếc đũa thần” của sự tăng trưởng, là nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia và là trụ cột của phát triển bền vững thể hiện bước tiến lớn về nhận thức, phản ánh tầm nhìn dài hạn và sự nhạy bén của Đảng, Nhà nước trước những xu thế phát triển của thế giới.

GS.TSKH. Nguyễn Đình Đức (Trường ĐH Công nghệ, ĐHQGHN). Ảnh: NVCC.

Đồng thời, để thực hiện thành công mục tiêu trên, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 71-NQ/TW, xác định giáo dục đại học là quốc sách hàng đầu, các nhà khoa học, các trường đại học, viện nghiên cứu đóng vai trò then chốt.

Những chủ trương, nghị quyết quan trọng của Đảng và Nhà nước nêu trên thể hiện ý chí, quyết tâm chính trị rất cao trong việc đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học và công nghệ.

Các định hướng về phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số quốc gia, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy nghiên cứu cơ bản gắn với ứng dụng, phát triển các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, cũng như chiến lược phát triển giáo dục đại học và nhân lực chất lượng cao đã tạo nên một khung chính sách ngày càng đồng bộ, rõ ràng và có chiều sâu.

Đặc biệt, vai trò của đội ngũ trí thức, nhà khoa học, giảng viên đại học, chuyên gia công nghệ được nhấn mạnh không chỉ như lực lượng thực thi mà còn có vai trò then chốt, là chủ thể kiến tạo tri thức, tham gia hoạch định chính sách và dẫn dắt đổi mới.

Bên cạnh đó, việc ban hành rất nhanh và khẩn trương Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Giáo dục đại học và một loạt các luật, nghị định liên quan trong năm 2025 đã tháo gỡ những rào cản thể chế, tài chính, hành chính về quản lý khoa học, cơ chế tài chính cho nghiên cứu, thúc đẩy tự chủ đại học, gắn kết Viện – Trường – Doanh nghiệp.

Mặc dù vẫn còn những thách thức trong quá trình triển khai, nhưng đã cho thấy hướng đi đúng đắn và quyết tâm, quyết liệt đổi mới từ gốc rễ. Đó là tiền đề quan trọng để Khoa học Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới, đồng thời giải quyết hiệu quả những bài toán lớn của đất nước.

Đại hội XIV của Đảng có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ là một dấu mốc chính trị quan trọng, mà còn là thời điểm then chốt để định hình tầm nhìn phát triển của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

Với đội ngũ trí thức, nhà khoa học và những người làm giáo dục, Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ tiếp tục khẳng định mạnh mẽ vai trò trung tâm của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong chiến lược phát triển quốc gia; đồng thời có những quyết sách mang tính đột phá hơn nữa về thể chế, cơ chế và đầu tư cho lĩnh vực này. Trong đó, có những chính sách đủ mạnh để thu hút, trọng dụng và phát huy hiệu quả đội ngũ trí thức trong và ngoài nước.

Với tất cả niềm tin và trách nhiệm của một người làm khoa học, tôi kỳ vọng Đại hội XIV của Đảng sẽ là Đại hội của tầm nhìn, của đổi mới và của khát vọng phát triển, mở ra một chặng đường mới để Việt Nam khẳng định vị thế xứng đáng trong khu vực và trên trường quốc tế, bằng chính trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên của dân tộc.

Các định hướng chiến lược mới của Đại hội lần này sẽ thể hiện tầm nhìn dài hạn, tư duy đổi mới và bản lĩnh chính trị của Đảng, mở ra một không gian phát triển mới - rộng lớn cho khoa học, công nghệ, giáo dục, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức, đưa đất nước ta nhanh chóng trở thành quốc gia giàu mạnh, hùng cường và thịnh vượng.

Đây chính là những trụ cột then chốt để khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực con người Việt Nam, giải phóng tiềm năng sáng tạo của trí thức, doanh nghiệp và toàn xã hội. Với nền tảng đó, tôi hoàn toàn tin tưởng và cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá, cất cánh mạnh mẽ và vững chắc, từng bước khẳng định vị thế quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên của đất nước Việt Nam giàu mạnh, hùng cường và thịnh vượng, hội nhập sâu rộng, tự chủ công nghệ và phát triển bền vững.

GIÁM ĐỐC ĐH BÁCH KHOA HÀ NỘI HUỲNH QUYẾT THẮNG: ĐẶT GIÁO DỤC ĐÀO TẠO, KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀO VỊ TRÍ THEN CHỐT CỦA CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

Đại hội XIV là sự tiếp nối và phát triển tư duy chiến lược của Đảng qua các kỳ Đại hội, đồng thời thể hiện rõ quyết tâm đổi mới mô hình phát triển theo hướng bền vững, tự chủ, lấy nội lực tri thức làm nền tảng chủ yếu cho tăng trưởng dài hạn. Dự thảo các văn kiện Đại hội cho thấy sự chín muồi trong nhận thức và tư duy phát triển khi xác lập một cách rõ ràng, nhất quán và có hệ thống yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu; đẩy mạnh khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển con người Việt Nam toàn diện; đồng thời nâng cao vị thế, uy tín và ảnh hưởng quốc tế của Việt Nam.

Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội Huỳnh Quyết Thắng. Ảnh: NVCC.

Điểm nổi bật mang tính đột phá của Đại hội XIV là việc khẳng định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là điều kiện hỗ trợ, mà đã trở thành nền tảng cốt lõi, động lực chủ yếu của tăng trưởng và phát triển đất nước.

Mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo phản ánh sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy phát triển, đồng thời thể hiện rõ khát vọng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, củng cố nền tảng tự chủ, tự cường trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Gắn liền với đó là tư duy mới, nhất quán và xuyên suốt về vai trò của con người trong phát triển. Đại hội XIV khẳng định con người vừa là mục tiêu cao nhất, vừa là động lực trực tiếp, đồng thời là chủ thể trung tâm của mọi chiến lược và chính sách phát triển.

Theo tinh thần đó, phát triển không còn được đo lường chủ yếu bằng các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế thuần túy, mà được nhìn nhận toàn diện thông qua chất lượng nguồn nhân lực, mức độ phát huy tiềm năng, trí tuệ và bản lĩnh con người, cũng như năng lực sáng tạo của toàn xã hội.

Đây là bước tiến quan trọng về mặt nhận thức, tạo cơ sở lý luận vững chắc để đặt giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ và chính sách phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài vào vị trí then chốt của chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Từ nhận thức mới và tư duy phát triển được xác lập tại Đại hội XIV, giáo dục đại học được đặt vào vị trí trung tâm trong việc hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và tự chủ của đất nước. Không chỉ dừng lại ở quan điểm coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ và nâng cao chất lượng thực chất của giáo dục – đào tạo, đặc biệt là giáo dục đại học và đào tạo nhân lực khoa học – công nghệ.

Trong hệ thống động lực phát triển mới, giáo dục đại học không chỉ có chức năng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu trước mắt của thị trường lao động, mà còn giữ vai trò dẫn dắt đổi mới, kiến tạo năng lực phát triển dài hạn, hình thành đội ngũ nhân tài, trí thức và chuyên gia có khả năng làm chủ tri thức, công nghệ và sáng tạo. Giáo dục đại học, vì vậy, không chỉ là lĩnh vực phục vụ phát triển, mà là lĩnh vực trực tiếp dẫn dắt phát triển, tạo dựng năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của quốc gia.

Cùng với đó, tư duy mới về quản trị phát triển và phương thức lãnh đạo được Đại hội XIV nhấn mạnh đã tạo cơ sở chính trị quan trọng cho việc thúc đẩy tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình, minh bạch, kỷ luật và kỷ cương. Đổi mới mô hình quản trị đại học theo hướng hiện đại, hiệu quả, lấy chất lượng và hiệu quả làm thước đo chủ yếu là điều kiện tiên quyết để các cơ sở giáo dục đại học phát huy đầy đủ vai trò là trung tâm tri thức, trung tâm đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.