Liên hiệp các hội và khoa học kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 25/02/2005 21:27 (GMT+7)

Suy nghĩ về ngành nghề thông tin tư liệu trong nền kinh tế tri thức

Ngày 28/1/2002, Chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp hội đã ra Quyết định số 56/TC-LHH về việc Thành lập Ban Thông tin Liên hiệp hội. Để bạn đọc hiểu rõ hơn về hoạt động nghề nghiệp thông tin,chúng tôi xin trân trọng trích đăng bài viết của đồng chí Nguyễn Như Kim, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin khoa học và kỹ thuật Trung ương, Chủ tịch Hội Thông tin Tư liệu Việt Nam. (Bài trích đượcphát trên www.vista.gov.vnngày 11/3/2002).

1.Chúng ta đang sống trong một bối cảnh thời đại có những biến động kinh tế chính trị lớn khó mà lường trước được. Từ những năm 70, nền kinh tế cổ điển dựa trên những nguồn lực vậtchất bắt đầu chuyển sang một nền kinh tế mới dựa trên "quyền lực thông tin" (Toffler) và tri thức, là những nguồn tài nguyên phi vật chất đang dẫn tới một xã hội thông tin (có nơi gọi là xã hội phivật chất) và một nền kinh tế tri thức như ngày nay. Toàn cầu hoá kinh tế và chính trị đang là một xu thế khó cưỡng lại với tất cả các mặt tích cực và tiêu cực của nó.

Bối cảnh thế giới đó đã tác động mạnh mẽ tới mọi lĩnh vực hoạt động xã hội, tới môi trường kinh tế và công nghệ đang thay đổi nhanh chóng, tới mọi ngành nghề, trong đó có ngành Thông tin Tư liệu(TTTL). Nếu trước đây, ngành lưu trữ rồi ngành thư viện lần lượt phát triển trong một thời gian dài hàng trăm năm, thì từ vài chục năm nay, ngành TTTL được hình thành, có những bước nhảy vọt, đáp ứngnhững yêu cầu mới của nghiên cứu, sản xuất, quản lý, thị trường... Sự ra đời và phổ cập nhanh chóng các loại máy vi tính ngày càng tinh xảo kết hợp với những thành tựu về công nghệ viễn thông đã làmthay đổi sâu sắc môi trường nghề nghiệp TTTL... Sự kiện quyết định là qua mạng Internet người dùng tin đã có khả năng truy cập trực tuyến các nguồn tin, không cần thông qua các tổ chức TTTL như trướcđây.

2.Trước tình hình đó, đã có thời kỳ người ta đặt câu hỏi liệu ngành TTTL có còn tồn tại hay không, nhưng nhanh chóng ai cũng nhận ra rằng chính những công nghệ mới điện tử viễn thôngđang tăng cường vị trí quan trọng của nó trong nền kinh tế tri thức hiện nay.
Vấn đề là cần xem xét lại vị trí, chức năng, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp nghiệp vụ của ngành trong bối cảnh thế giới đang cơ cấu lại nền kinh tế toàn cầu. Một cách tiếp cận mới, có tính chất tổngthể và tích hợp về quản trị thông tin ngày nay đang trở thành cấp bách và cần thiết. Điều đó đòi hỏi một cách nhìn mới về những nội dung và phương pháp nghiệp vụ để thực hiện chức năng "trung gian"(intermediation) của ngành giữa người sản xuất và người dùng tin trong thời gian tới, trong điều kiện khả năng truy cập thông tin trực tuyến của mọi người đã trở thành hiện thực.

3.Trước hết cần mở rộng phạm vi hoạt động của ngành nghề TTTL. Nếu trước đây, ngành tư liệu là một ngành tương đối tĩnh, có nhiệm vụ chủ yếu là thu thập và lưu trữ bảo quản tư liệuthì từ vài chục năm gần đây, từ khi kết hợp với chức năng thông tin, đã trở thành ngành mới là TTTL (Information Documentation: ID), một ngành năng động, có nhiệm vụ mở rộng từ khâu đầu đến khâu cuốicủa dây chuyền thông tin.

Các loại nghề cụ thể trong TTTL được hình thành và phát triển dần dần xung quanh hai loại hoạt động chính: hoạt động tư liệu (thu thập, sắp xếp, phân loại, lưu trữ, phục vụ quản lý...) và hoạt độngthông tin về nội dung tư liệu (xử lý, phân tích, tổng hợp, tạo lập dòng tin, phổ biến, cảnh báo, tư vấn, dịch vụ thị trường, tham gia quyết định...).

4.Sự xuất hiện những công nghệ thông tin mới đã làm biến đổi sâu sắc ngành tư liệu, từ những hộp phiếu thủ công nay đã trở thành những cơ sở dữ liệu điện tử hoá có thể truy cập trựctuyến, các loại tư liệu được số hoá, ghi nhớ trên những vật mang tin công nghệ cao (băng từ, đĩa quang CD), công tác lưu trữ, bảo quản, quản lý, phục vụ được tự động hoá, đã có khả năng xử lý và khaithác những khối lượng thông tin lớn và tạo điều kiện lưu thông trao đổi tư liệu nhanh chóng trong và ngoài nước. Đó là xu hướng điện tử hoá thư viện.

5.Về mặt thông tin (mà nói đến thông tin là nói tới nội dung thông tin), ai cũng nhận thức được rằng thông tin ngày càng là món ăn tri thức hàng ngày không thể thiếu đối với các hoạtđộng sống còn của các lãnh đạo chính phủ, các nhà quản lý, các giám đốc các tổ chức sản xuất kinh doanh, các nhà khoa học kỹ thuật... Những dịch vụ phân tích tổng hợp, tạo ra những thông tin mới cóchất lượng cao kèm theo cả những khuyến nghị hành động, đòi hỏi một đội ngũ cán bộ thông tin trình độ cao, tinh thông nghề nghiệp. Tại các công ty tư vấn, hiện nay, người ta thấy xuất hiện những dịchvụ chuyên nghiệp mới về cảnh báo thông tin, cảnh báo chiến lược, cảnh báo công nghệ, cảnh báo cạnh tranh kinh tế... mang tính chất tình báo như ta thường hiểu trong quân sự, quốc phòng. Nghề kinhdoanh thông tin, môi giới, marketing, thương mại điện tử... cũng đang phát triển trong các dịch vụ kinh tế xã hội. Những mạng thông tin điện tử và mạng Internet đang thúc đẩy lưu thông tin nhanhchóng, giúp các giới trao đổi, chuyển giao, chia sẻ thông tin trực tiếp với nhau. Tất cả những hoạt động sáng tạo đó đòi hỏi những công cụ, những phần mềm máy tính và những giao thức ngày càng tinhvi, hiện đại.
Như vậy, TTTL và những nghề tương ứng chắc chắn sẽ phát triển và đa dạng hoá trong một không gian đang mở rộng, từ công tác quản lý tư liệu đến cảnh báo chiến lược. Do đó, hoạt động TTTL cần có mặttại các thị trường đó, từ truyền thống đến hiện đại.

6.Để đảm bảo sự có mặt tại những địa bàn lớn như vậy, cần có một hình thức mới về tổ chức quản trị thông tin phù hợp, một tổ chức tổng thể và tích hợp, tạo điều kiện nắm bắt và làmchủ các loại sản phẩm thông tin, các loại dịch vụ, từ cơ sở dữ liệu truyền thống có thể truy cập trực tuyến đến các sản phẩm trên đĩa CD hay các sản phẩm đa phương tiện khác thông qua các hệ thốngquản lý tư liệu tự động, các mạng điện tử và Internet, qua các tổ chức tư vấn hay cảnh báo chiến lược kinh tế, công nghệ... Chúng ta không chỉ quan tâm đến thông tin thư mục hay thông tin khoa học kỹthuật thuần tuý mà cần mở rộng tới những lĩnh vực như kinh tế, xã hội, thống kê, nghe nhìn, thời sự, hồi cố... Tổ chức quản trị thông tin mới phải quan tâm tới những vấn đề rất cơ bản cho một sự pháttriển hài hoà và hiệu quả của toàn ngành, đó là chất lượng sản phẩm thông tin và dịch vụ, độ tin cậy và an toàn của công cụ và mạng lưới, thị trường, giá cả, đào tạo và bồi dưỡng liên tục, nhưng vấnđề pháp lý trong thông tin, tiêu chuẩn hoá, ngôn ngữ tin học, các hội nghề nghiệp...

7.Nghề nghiệp TTTL dã có nhiều biến đổi trong hai ba chục năm qua, hiện nay đang trong thời kỳ đột biến Có thể nói nghề TTTL bao gồm tất cả các hoạt động nghề nghiệp trung gian giữangười sản xuất và ngươì dùng tin. Nghề truyền thống đang trở nên phức tạp. Nhiều nghề mới, nhiều thị trường lao động mới đang xuất hiện như quản lý điện tử thông tin, tư vấn chuyên ngành, cảnh báochiến lược, quản lý tư liệu trong xí nghiệp, sử dụng và khai thác mạng lưới điện tử, Internet, thiết kế sản phẩm đa phương tiện, sản phẩm nghe nhìn, thiết kế trang Web, thiết kế mạng, thiết kế phầnmềm, ngôn ngữ tin học... Rõ ràng ngành nghề TTTL đang được đa dạng hoá đến mức người ta cảm thấy đã đến lúc làm sáng tỏ ranh giới giữa các nghề cụ thể và những mối liên quan giữa chúng, tạo điều kiệncho các tổ chức sử dụng cán bộ TTTL đúng người, đúng chỗ.

8.Hiện tượng đa dạng hoá ngành nghề TTTL cũng thể hiện trong đội ngũ cán bộ thông tin hiện nay về mặt xuất xứ, trình độ nghiệp vụ và quá trình công tác. Có người không qua đào tạonghiệp vụ nhưng học tập qua công tác thực tế; phần đông có bằng kỹ thuật, đại học sử dụng trong những khâu của dây chuyền thông tin; cao hơn là trình độ đại học, sau đại học tham gia công tác xử lý,phân tích tổng hợp thông tin, công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học hoặc quản trị thông tin; và quan trọng hơn nữa là đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ sư, quản lý được đào tạo bồi dưỡng thêm về nghiệpvụ thông tin (2 nghề).

Cũng như các ngành khác, cán bộ TTTL ở bất kỳ vị trí nào cũng trưởng thành dần trong quá trình công tác thực tế, làm chủ từng khâu, kỹ thuật hay xử lý. Trong điều kiện hiện nay, khi mà các khâu kỹthuật phần lớn đã được tự động hoá, số hoá, thì nổi bật lên là những nhu cầu về chuyên gia có trình độ cao về tổ chức quản trị thông tin, về phần mềm máy tính, và đặc biệt là về xử lý, phân tích tổnghợp thông tin, tạo nên những sản phẩm thông tin mới. Những chuyên gia này đóng một vai trò chủ chốt trong các trung tâm TTTL, trong các bộ, ngành, địa phương, nhất là trong các tổ chức sản xuất kinhdoanh. Họ cần trở thành những cố vấn đắc lực cho lãnh đạo, làm chủ về cảnh báo, tham gia vào quá trình quyết định như một thành viên chính thức.

Tóm lại, ngành nghề TTTL như đã nói ở trên xoay quanh hai hoạt động chính, tư liệu và thông tin, tư liệu là vật mang, thông tin là nội dung, là ý nghĩa, là tri thức, là dạng phi vật chất. Đây là haimặt của một vấn đề không thể thiếu nhau để tồn tại. Nếu cơ sở hạ tầng thông tin đang từng bước được giải quyết thì vấn đề lớn hiện nay là khâu nội dung thông tin, sản xuất thông tin mới, đảm bảo đầyđủ dòng tin trong các hệ thống mạng lưới...

Xem Thêm

Đẩy mạnh hoạt động tư vấn phản biện
Tư vấn, phản biện là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Liên Hiệp Hội Việt Nam và Liên hiệp Hội các tỉnh thành. Với ý thức trách nhiệm, tinh thần khách quan khoa học, hoạt động Tư vấn, phản biện phản khách quan ý kiến của đội ngũ trí thức đóng góp vào việc xây dựng chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật và thực hiện có hiệu quả các đề án, dự án kinh tế – xã hội quan trọng của đất nước.
Cao Bằng: Đẩy mạnh hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội
Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội có vai trò quan trọng nhằm bổ sung thêm những luận cứ khoa học, cơ sở thực tiễn một cách khách quan, tạo ra sự đồng thuận giữa các cơ quan quản lý, đối tượng quản lý và cộng đồng xã hội, đồng thời tạo ra tính khả thi, hiệu quả khi kết quả tư vấn, phản biện được áp dụng vào thực tiễn đời sống.
Dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô phải minh bạch phương án tài chính
Khẳng định đầu tư theo phương thức đối tác công tư(PPP) đối với dự án thành phần 3 đầu tư xây dựng đường cao tốc thuộc DA Đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội là cần thiết, chuyên gia lưu ý, Nhà nước phải minh bạch phương án tài chính, có phương án tổ chức giao thông rõ ràng, nhất là đối với các phương tiện liên tỉnh bắt buộc phải đi qua Vành đai 4 để bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư.
Các nhà khoa học góp ý cho Dự án Vành đai 4 – Vùng Thủ đô
Ngày 12/9, Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) phối hợp với Tổng hội Xây dựng Việt Nam và Hội Khoa học và kỹ thuật Cầu đường Việt Nam tổ chức Hội thảo "Tác động của việc xây dựng Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc theo phương thức đối tác công tư thuộc Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội".
Nâng cao hiệu quả công tác tư vấn phản biện của Liên hiệp hội Việt Nam
Thời gian qua Liên hiệp Hội Việt Nam (LHHVN) đã chủ trì tổ chức thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB &GĐXH) rất sôi nổi. Rất nhiều cuộc toạ đàm, hội thảo đã được tổ chức, các hội thành viên, các tổ chức trực thuộc đã đóng góp được những ý kiến rất phong phú, bổ ích.
Phát huy hiệu quả hoạt động tư vấn phản biện và giám định xã hội
Hoạt động TVPB&GĐ XH là hoạt động mang tính xã hội, độc lập, khách quan, do trí thức đóng góp trí tuệ, cung cấp cơ sở khoa học, cơ sở thực tiễn cho Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền làm cơ sở đánh giá, phân tích và quyết định các vấn đề về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng và những chương trình, dự án lớn có liên quan về KH&CN, GD&ĐT và chính sách xây dựng đội ngũ trí thức.
Liên hiệp Hội Sơn La: Đẩy mạnh hoạt động tư vấn phản biện
Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội có vai trò quan trọng nhằm bổ sung thêm những luận cứ khoa học, cơ sở thực tiễn một cách hiện thực, khách quan, tạo ra sự đồng thuận giữa các cơ quan quản lý, đối tượng quản lý và cộng đồng xã hội, tạo ra tính khả thi, hiệu quả khi áp dụng vào thực tiễn đời sống.
Phát triển nhà ở xã hội: Cần bổ sung cụ thể vào Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi)
Trong tờ trình về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gửi Thủ tướng Chính phủ mới đây, Bộ Xây dựng cho biết, nhiều năm qua, việc chăm lo giải quyết nhà ở cho người dân luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm quan tâm và xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tin mới

Diễn đàn Đối tác EU năm 2024
Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên minh Châu Âu (EU) tháng 10 năm 1990, Đến nay, Việt Nam đã trở thành một trong những đối tác chính của Liên minh châu Âu trong khu vực, với số lượng thỏa thuận cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào ở Đông Nam Á (bao gồm EVFTA và JETP).
Thanh Hóa: Triển khai Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam
Ngày 06/6/2024, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa (Liên hiệp hội) đã tổ chức các hội nghị triển khai kế hoạch tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật Thanh Hóa lần thứ 14 (2024 - 2025) và Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam năm 2024. Đồng chí Nguyễn Văn Phát - Chủ tịch Liên hiệp hội, Trưởng Ban Tổ chức, chủ trì các hội nghị.
Tiền Giang: Hiệu quả ứng dụng của giải pháp “Phần mềm hỗ trợ người khiếm thị”
Với mong muốn giúp người khiếm thị có phương tiện hỗ trợ trong sinh hoạt, học tập, thuận lợi trong giao tiếp và tiếp cận thông tin được nhanh chóng, kịp thời, ThS Lê Trung Kính(GV Trường THPT Chuyên Tiền Giang) đã nghiên cứu tạo ra giải pháp “Phần mềm hỗ trợ người khiếm thị(Smart eye)” rất tiện dụng. Giải pháp này đạt giải Ba, Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Tiền Giang lần thứ XV(2022 – 2023).
Cần Thơ: Giải pháp và cơ hội giảm phát thải khí nhà kính
Ngày 7/6, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Cần Thơ phối hợp với Sở nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp - Văn phòng đại điện vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã tổ chức hội thảo khoa học “Giải pháp và cơ hội giảm phát thải khí nhà kính từ đề án 1 triệu hécta lúa chất lượng cao vùng đồng bằng sông Cửu Long”.
Đắk Lắk: Điều chế viên nén bao phim chứa cao chiết toàn cây đinh lăng
Giải pháp “Điều chế viên nén bao phim chứa cao chiết toàn cây Đinh lăng (Polyscias fruticosa (L.) Harms) trồng tại Đắk Lắk” của ThS. Lê Trung Khoảng và cộng sự đã được Hội đồng khoa học Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) đánh giá cao và trao giải Khuyến khích Giải thưởng Sáng tạo Khoa học và Công nghệ Việt Nam năm 2023.
Đẩy mạnh hoạt động tư vấn phản biện
Tư vấn, phản biện là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Liên Hiệp Hội Việt Nam và Liên hiệp Hội các tỉnh thành. Với ý thức trách nhiệm, tinh thần khách quan khoa học, hoạt động Tư vấn, phản biện phản khách quan ý kiến của đội ngũ trí thức đóng góp vào việc xây dựng chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật và thực hiện có hiệu quả các đề án, dự án kinh tế – xã hội quan trọng của đất nước.
Tiết kiệm năng lượng, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường
Thời gian qua Liên hiệp cá Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Vĩnh Long và các tổ chức thành viên đã luôn chủ động tập hợp lực lượng, nguồn lực để triển khai các hoạt động truyền thông và phổ biến kiến thức có nhiều bước tiến, đạt kết quả đáng ghi nhận, ông Hà Văn Sơn – Chủ tịch Liên hiệp Hội Vĩnh Long cho biết.
Chủ tịch Phan Xuân Dũng: 25 xây dựng và phát triển LHH Thái Bình đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận
Sáng ngày 7/6, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Thái Bình (Liên hiệp Hội) đã tổ chức kỷ niệm 25 năm ngày thành lập (7/6/1999 – 7/6/2024) và gặp mặt đại biểu trí thức tiêu biểu tỉnh Thái Bình năm 2024. TSKH Phan Xuân Dũng – Chủ tịch VUSTA đã đến dự, phát biểu chúc mừng và giao nhiệm vụ cho Liên hiệp Hội trong thời gian tới.
Đắk Lắk: Dự thảo Quyết định Ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật về khuyến nông
Ngày 04/6/2024, Liên hiệp hội Đắk Lắk đã tổ chức họp Hội đồng tư vấn, phản biện, góp ý Dự thảo Quyết định Ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật về khuyến nông trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. TS. Vương Hữu Nhi – Chủ tịch Liên hiệp hội tỉnh làm Chủ tịch Hội đồng.
Phú Thọ: Sơ kết 6 tháng đầu năm 2024
Ngày 05/6/2024, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ, Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc tỉnh Phú Thọ đã tổ chức Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ công tác 6 tháng cuối năm 2024.