Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 01/03/2005 00:02 (GMT+7)

PGS.TS Hồ Uy Liêm: “Chúng ta đang làm khoa học nửa vời!”

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Về phía nhà khoa học, tôi có cảm nghĩ là đi chậm hơn các doanh nghiệp, tức là họ vẫn cứ thích được bao cấp trong nghiên cứu khoa học, chưa thực sự bước vào nền kinh tế thị trường. Vì bước vào thị trường thì tổ chức khoa học ở một khía cạnh nào đó cũng phải là một doanh nghiệp.

Phóng viên (PV): Nghĩa là, các nhà khoa học ở một khía cạnh nào đấy còn lạc hậu hơn cả đời sống thực tiễn?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Lạc hậu hơn nhiều. Tôi biết, có rất nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu, kể cả cấp Nhà nước, không thể ứng dụng vào sản xuất. Tất nhiên, phát triển công nghệ có hai cách. Một cách là chúng ta nghiên cứu từ A đến Z ở trong nước, tất nhiên là có tìm hiểu số liệu, kinh nghiệm, thậm chí một vài công trình ở nước ngoài. Cách thứ hai là xuất phát từ công nghệ hiện đại của các nước để tiến lên, đặc biệt là xuất phát từ các công nghệ hiện đại mà các doanh nghiệp của ta và nước ngoài đang sử dụng tại Việt Nam. Tôi nghĩ chúng ta nên làm theo kiểu thứ hai bởi nếu chúng ta cứ đuổi theo họ như cách làm thứ nhất thì không bao giờ chúng ta kịp được. Nhưng nếu trên nền công nghệ cao có nguồn gốc từ nước ngoài chúng ta cải tiến thì hoàn toàn có thể làm được. Muốn như vậy thì lại phải có tương đối nhiều tiền và phải rất tập trung lực lượng. Lâu nay, trong nhiều cơ quan Nhà nước tồn tại một ý nghĩ là khoa học thì rẻ. Đâu phải thế. Những gì dễ thì người ta phát minh rồi, cái gì đơn giản người ta tìm hết rồi. Muốn có tri thức mới thì phải dùng những công cụ cực kỳ hiện đại, cực kỳ tinh vi mà chúng ta lại không có. Vì vậy, cái gọi là nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên và công nghệ của chúng ta hiện nay không còn là những cái cơ bản, không đúng với cái nghĩa cơ bản nữa.

PV: Nó là gì, thưa ông?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Chúng ta đang làm theo, chạy theo các hướng nghiên cứu của nước ngoài mà không tập trung sức lực, không tập trung nhân tài, vật lực nên cuối cùng kết quả nói chung là không cao, không áp dụng được.

PV: Hầu hết các nhà khoa học của chúng ta chưa sống được bằng nghề. Phải chăng đây là rào cản cho khoa học?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Các nhà khoa học ở ta xưa nay chưa thực sự sống được bằng nghề. Đáng ra họ phải sống bằng các công trình khoa học, các công nghệ do họ sáng tạo ra các thành quả, hiệu quả từ các công trình của mình chứ không phải sống bằng mấy chục triệu mà Nhà nước bao cấp. Đây là một rào cản rất lớn. Trong mấy chục năm đổi mới, các doanh nghiệp ngày càng bị đặt trong điều kiện cạnh tranh của thị trường, buộc phải thay đổi công nghệ, cải tiến quản lý buộc phải cạnh tranh, không cạnh tranh thì không tồn tại được. Trong khi đó, các nhà khoa học chưa bao giờ bị đặt vào tình trạng đó. Thậm chí có các nhà khoa học có học hàm học vị cao nhưng cả mấy chục năm chẳng có công trình nghiên cứu khoa học nào tương xứng với danh vị ấy. Anh em chúng ta đi học ở nước ngoài thì được lắp ngay thành cái đinh vít của nền khoa học tiên tiến và tự nó vận hành. Trong môi trường đó, anh ta có thể phát triển tốt nhưng về nước thì cái ốc vít nguyên vẹn là… ốc vít. Một cái rất tệ nữa là anh làm luận văn ở nước ngoài theo hướng gì thì về nhà lại cũng làm y như vậy. Một trăm người thì có một trăm hướng khác nhau. ở đây rất thiếu vai trò điều tiết của nhà quản lý giỏi và của quốc gia. Nhà nước và doanh nghiệp cần phải đặt hàng.

PV: Khi doanh nghiệp không đặt hàng thì có thể có hai vấn đề, hoặc là họ không muốn hoặc các nhà khoa học không tạo được lòng tin để họ đặt hàng. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Cái đó cũng có. Các nhà khoa học của chúng ta chưa quen với hoạt động cạnh tranh. Họ cần phải cảm thấy không yên ổn khi làm ăn kém. Anh làm ăn kém, anh phải bị sa thải cũng như công nhân làm ăn kém đã bị sa thải. Vậy thì không có cớ gì các quan chức, các nhà khoa học làm ăn kém lại yên vị.

Tôi biết ở nước ngoài, các nhà khoa học chỉ làm công việc nghiên cứu khoa học và Nhà nước tạo điều kiện cho họ cống hiến cho nền khoa học. Còn ở ta, các nhà khoa học muốn hoạt động được là phải có quyền. Anh không có quyền thì không thể có điều kiện thực thi những ý tưởng của mình. Vì thế, anh nào cũng muốn ngoi lên để có một vị trí nào đấy. Cứ một anh làm khoa học nổi danh một chút, khá một chút là được chuyển sang làm quản lý. Vì thế dễ xảy ra tình trạng vừa mất nhà khoa học giỏi mà lại chỉ được nhà quản lý tồi.

PV: Trở lại với câu hỏi về các đề tài khoa học, có ý kiến cho rằng trên thực tế, không ít đề tài khoa học được nghĩ ra với một mục đích duy nhất là nhận tiền đầu tư của Nhà nước, còn nó sống chết như thế nào không quan trọng. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Nói thế thì nặng quá. Nhưng có một thực tế là do cơ chế bắt buộc. Với đồng lương như hiện nay thì việc nuôi anh em làm khoa học và nuôi một phòng thí nghiệm, dù chỉ là phòng thí nghiệm bộ môn thì phải có các đề tài, có danh mục nghiên cứu. Còn nghiên cứu ra đến đâu thì không ai dám nói mạnh, kể cả những người có liêm sỉ. Các tập thể nghiên cứu của chúng ta hiện nay đều có quy mô rất nhỏ và với quy mô này thì rất khó có thể cho ra những sản phẩm lớn. Từ chính sách, cơ chế đến định hướng và các điều kiện… đều có cảm giác chúng ta làm không đến nơi đến chốn, có phần hời hợt. Mặt khác, lực lượng trẻ là lực lượng cống hiến được nhiều nhất thì với cơ chế trả lương hiện nay đã không thu hút được họ. Vì vậy, họ phải bỏ năng lực của mình ra làm nhiều việc khác để sống nên cũng thành nửa vời.

PV: Xin cám ơn ông!

Xem Thêm

Góp ý Luật luật An toàn, vệ sinh lao động: Lấy bảo vệ con người và quản trị rủi ro làm trung tâm
Ngày 30/10/2026, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Vệ sinh Lao động Việt Nam (VOSHA) tổ chức Hội thảo "Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động". Hội thảo do PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA và GS.TS Lê Vân Trình, Chủ tịch VOSHA đồng chủ trì.
Đề xuất giải pháp tăng cường vai trò kết nối của VUSTA với các Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện
Ngày 23/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy tối đa tiềm năng của mạng lưới 92 Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện; khẳng định quyết tâm nâng tầm vai trò cầu nối của VUSTA, biến trí tuệ đội ngũ trí thức KH&CN thành những luận cứ khoa học tin cậy phục vụ các quyết sách của Đảng, Nhà nước và MTTQ.
Phát huy vai trò cầu nối của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội
Tăng cường kết nối giữa các hội thành viên, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với các cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy phát triển đất nước.
VUSTA góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)
Chiều 19/10, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, bảo vệ quyền lợi của người hiến, bảo đảm công bằng trong điều phối tạng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của y học ghép tạng Việt Nam.
Góp ý kiến Luật Nhà ở (sửa đổi)
Tại hội thảo, nhiều nhà khoa học cho rằng với xu hướng quản trị đô thị hiện nay, dự thảo Luật Nhà ở có thể cân nhắc bổ sung một điều về "Hệ thống dữ liệu nhà ở quốc gia". Đây sẽ là cơ sở để quản lý vòng đời nhà ở, cảnh báo sớm nguy cơ xuống cấp và hỗ trợ hoạch định chính sách.
Góp ý kiến cho Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)
Tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và mạng xã hội để nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật trong giai đoạn mới. Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, nhà khoa học góp ý tại hội thảo “Góp ý Dự án Luật Phổ biến giáo dục pháp luật (sửa đổi) do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Khoa học Tâm lí - Giáo dục Việt Nam tổ chức chiều ngày 6/8.
Hoàn thiện thể chế thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số
Sáng ngày 6/8, VUSTA tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Các chuyên gia, nhà khoa học từ các hội thành viên, đơn vị trực thuộc đã tham góp nhiều ý kiến góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động xuất bản trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và những thách thức ngày càng lớn trong bảo vệ bản quyền.

Tin mới

Đảng ủy Liên hiệp Hội Việt Nam kiện toàn nhân sự và triển khai chuyển đổi số trong công tác Đảng
Ngày 10/11, Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức hội nghị nhằm triển khai các nội dung về công bố Quyết định công tác cán bộ; triển khai quy trình giới thiệu nhân sự kiện toàn Ban Chấp hành, Phó Bí thư và Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy nhiệm kỳ 2025-2030; triển khai công tác xây dựng Đảng, số hóa hồ sơ và làm sạch dữ liệu tổ chức đảng, đảng viên.
Đắk Lắk: Khơi thông trí tuệ, phát huy vai trò tư vấn và phản biện
Sau Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2031, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ tỉnh Đắk Lắk tiếp tục được tập hợp, phát huy năng lực chuyên môn, tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh từng bước cụ thể hóa chương trình công tác, hướng hoạt động chuyên môn vào những vấn đề thiết thực của địa phương.
Thanh Hoá: Phát huy nguồn lực trí tuệ của đội ngũ trí thức
Ngày 06/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa (Liên hiệp hội) phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Hồng Đức và Viện Nông nghiệp Thanh Hóa tổ chức Diễn đàn khoa học với chủ đề “Giải pháp nâng cao hiệu quả tập hợp và phát huy trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học trình độ cao thuộc các lĩnh vực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa”.
Bắc Ninh: Hội thảo chuyển đổi số - cơ hội, thách thức và nhu cầu nhân lực
Ngày 05/11, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Bắc Ninh phối hợp với Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Chuyển đổi số và Trí tuệ nhân tạo (AI) trong Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng - Cơ hội, thách thức và nhu cầu nhân lực giai đoạn 2026–2030”.
VUSTA xây dựng đề án vị trí việc làm giai đoạn 2027–2031
Là hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đang tập trung triển khai việc rà soát vị trí việc làm (VTVL), xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027–2031, nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN).
Tập huấn sử dụng hệ thống thông tin điều hành tác nghiệp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Ngày 5/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội nghị Hướng dẫn sử dụng phần mềm trong quản lý và điều hành tác nghiệp văn bản đi và đến. Hội thảo nhằm nâng cao kỹ năng sử dụng, khai thác hiệu quả các chức năng của hệ thống số hóa, góp phần tích cực vào quá trình chuyển đổi số toàn diện trong công tác quản lý, điều hành và xử lý văn bản nghiệp vụ tại Cơ quan VUSTA.
Lào Cai: 52 đề tài xuất sắc sẽ được trao giải Cuộc thi lần thứ 21
Chiều 3/11, Ông Giàng Quốc Hưng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh, Trưởng Ban Tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật (Hội thi) và Cuộc thi Sáng tạo thanh, thiếu niên, nhi đồng tỉnh (Cuộc thi), chủ trì cuộc họp thống nhất công tác chuẩn bị tổng kết, trao giải Cuộc thi lần thứ 21 và phát động Cuộc thi lần thứ 22.