Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 01/03/2005 00:02 (GMT+7)

PGS.TS Hồ Uy Liêm: “Chúng ta đang làm khoa học nửa vời!”

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Về phía nhà khoa học, tôi có cảm nghĩ là đi chậm hơn các doanh nghiệp, tức là họ vẫn cứ thích được bao cấp trong nghiên cứu khoa học, chưa thực sự bước vào nền kinh tế thị trường. Vì bước vào thị trường thì tổ chức khoa học ở một khía cạnh nào đó cũng phải là một doanh nghiệp.

Phóng viên (PV): Nghĩa là, các nhà khoa học ở một khía cạnh nào đấy còn lạc hậu hơn cả đời sống thực tiễn?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Lạc hậu hơn nhiều. Tôi biết, có rất nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu, kể cả cấp Nhà nước, không thể ứng dụng vào sản xuất. Tất nhiên, phát triển công nghệ có hai cách. Một cách là chúng ta nghiên cứu từ A đến Z ở trong nước, tất nhiên là có tìm hiểu số liệu, kinh nghiệm, thậm chí một vài công trình ở nước ngoài. Cách thứ hai là xuất phát từ công nghệ hiện đại của các nước để tiến lên, đặc biệt là xuất phát từ các công nghệ hiện đại mà các doanh nghiệp của ta và nước ngoài đang sử dụng tại Việt Nam. Tôi nghĩ chúng ta nên làm theo kiểu thứ hai bởi nếu chúng ta cứ đuổi theo họ như cách làm thứ nhất thì không bao giờ chúng ta kịp được. Nhưng nếu trên nền công nghệ cao có nguồn gốc từ nước ngoài chúng ta cải tiến thì hoàn toàn có thể làm được. Muốn như vậy thì lại phải có tương đối nhiều tiền và phải rất tập trung lực lượng. Lâu nay, trong nhiều cơ quan Nhà nước tồn tại một ý nghĩ là khoa học thì rẻ. Đâu phải thế. Những gì dễ thì người ta phát minh rồi, cái gì đơn giản người ta tìm hết rồi. Muốn có tri thức mới thì phải dùng những công cụ cực kỳ hiện đại, cực kỳ tinh vi mà chúng ta lại không có. Vì vậy, cái gọi là nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên và công nghệ của chúng ta hiện nay không còn là những cái cơ bản, không đúng với cái nghĩa cơ bản nữa.

PV: Nó là gì, thưa ông?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Chúng ta đang làm theo, chạy theo các hướng nghiên cứu của nước ngoài mà không tập trung sức lực, không tập trung nhân tài, vật lực nên cuối cùng kết quả nói chung là không cao, không áp dụng được.

PV: Hầu hết các nhà khoa học của chúng ta chưa sống được bằng nghề. Phải chăng đây là rào cản cho khoa học?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Các nhà khoa học ở ta xưa nay chưa thực sự sống được bằng nghề. Đáng ra họ phải sống bằng các công trình khoa học, các công nghệ do họ sáng tạo ra các thành quả, hiệu quả từ các công trình của mình chứ không phải sống bằng mấy chục triệu mà Nhà nước bao cấp. Đây là một rào cản rất lớn. Trong mấy chục năm đổi mới, các doanh nghiệp ngày càng bị đặt trong điều kiện cạnh tranh của thị trường, buộc phải thay đổi công nghệ, cải tiến quản lý buộc phải cạnh tranh, không cạnh tranh thì không tồn tại được. Trong khi đó, các nhà khoa học chưa bao giờ bị đặt vào tình trạng đó. Thậm chí có các nhà khoa học có học hàm học vị cao nhưng cả mấy chục năm chẳng có công trình nghiên cứu khoa học nào tương xứng với danh vị ấy. Anh em chúng ta đi học ở nước ngoài thì được lắp ngay thành cái đinh vít của nền khoa học tiên tiến và tự nó vận hành. Trong môi trường đó, anh ta có thể phát triển tốt nhưng về nước thì cái ốc vít nguyên vẹn là… ốc vít. Một cái rất tệ nữa là anh làm luận văn ở nước ngoài theo hướng gì thì về nhà lại cũng làm y như vậy. Một trăm người thì có một trăm hướng khác nhau. ở đây rất thiếu vai trò điều tiết của nhà quản lý giỏi và của quốc gia. Nhà nước và doanh nghiệp cần phải đặt hàng.

PV: Khi doanh nghiệp không đặt hàng thì có thể có hai vấn đề, hoặc là họ không muốn hoặc các nhà khoa học không tạo được lòng tin để họ đặt hàng. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Cái đó cũng có. Các nhà khoa học của chúng ta chưa quen với hoạt động cạnh tranh. Họ cần phải cảm thấy không yên ổn khi làm ăn kém. Anh làm ăn kém, anh phải bị sa thải cũng như công nhân làm ăn kém đã bị sa thải. Vậy thì không có cớ gì các quan chức, các nhà khoa học làm ăn kém lại yên vị.

Tôi biết ở nước ngoài, các nhà khoa học chỉ làm công việc nghiên cứu khoa học và Nhà nước tạo điều kiện cho họ cống hiến cho nền khoa học. Còn ở ta, các nhà khoa học muốn hoạt động được là phải có quyền. Anh không có quyền thì không thể có điều kiện thực thi những ý tưởng của mình. Vì thế, anh nào cũng muốn ngoi lên để có một vị trí nào đấy. Cứ một anh làm khoa học nổi danh một chút, khá một chút là được chuyển sang làm quản lý. Vì thế dễ xảy ra tình trạng vừa mất nhà khoa học giỏi mà lại chỉ được nhà quản lý tồi.

PV: Trở lại với câu hỏi về các đề tài khoa học, có ý kiến cho rằng trên thực tế, không ít đề tài khoa học được nghĩ ra với một mục đích duy nhất là nhận tiền đầu tư của Nhà nước, còn nó sống chết như thế nào không quan trọng. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Nói thế thì nặng quá. Nhưng có một thực tế là do cơ chế bắt buộc. Với đồng lương như hiện nay thì việc nuôi anh em làm khoa học và nuôi một phòng thí nghiệm, dù chỉ là phòng thí nghiệm bộ môn thì phải có các đề tài, có danh mục nghiên cứu. Còn nghiên cứu ra đến đâu thì không ai dám nói mạnh, kể cả những người có liêm sỉ. Các tập thể nghiên cứu của chúng ta hiện nay đều có quy mô rất nhỏ và với quy mô này thì rất khó có thể cho ra những sản phẩm lớn. Từ chính sách, cơ chế đến định hướng và các điều kiện… đều có cảm giác chúng ta làm không đến nơi đến chốn, có phần hời hợt. Mặt khác, lực lượng trẻ là lực lượng cống hiến được nhiều nhất thì với cơ chế trả lương hiện nay đã không thu hút được họ. Vì vậy, họ phải bỏ năng lực của mình ra làm nhiều việc khác để sống nên cũng thành nửa vời.

PV: Xin cám ơn ông!

Xem Thêm

Góp ý Luật luật An toàn, vệ sinh lao động: Lấy bảo vệ con người và quản trị rủi ro làm trung tâm
Ngày 30/10/2026, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Vệ sinh Lao động Việt Nam (VOSHA) tổ chức Hội thảo "Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động". Hội thảo do PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA và GS.TS Lê Vân Trình, Chủ tịch VOSHA đồng chủ trì.
Đề xuất giải pháp tăng cường vai trò kết nối của VUSTA với các Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện
Ngày 23/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy tối đa tiềm năng của mạng lưới 92 Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện; khẳng định quyết tâm nâng tầm vai trò cầu nối của VUSTA, biến trí tuệ đội ngũ trí thức KH&CN thành những luận cứ khoa học tin cậy phục vụ các quyết sách của Đảng, Nhà nước và MTTQ.
Phát huy vai trò cầu nối của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội
Tăng cường kết nối giữa các hội thành viên, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với các cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy phát triển đất nước.
VUSTA góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)
Chiều 19/10, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, bảo vệ quyền lợi của người hiến, bảo đảm công bằng trong điều phối tạng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của y học ghép tạng Việt Nam.
Góp ý kiến Luật Nhà ở (sửa đổi)
Tại hội thảo, nhiều nhà khoa học cho rằng với xu hướng quản trị đô thị hiện nay, dự thảo Luật Nhà ở có thể cân nhắc bổ sung một điều về "Hệ thống dữ liệu nhà ở quốc gia". Đây sẽ là cơ sở để quản lý vòng đời nhà ở, cảnh báo sớm nguy cơ xuống cấp và hỗ trợ hoạch định chính sách.
Góp ý kiến cho Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)
Tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và mạng xã hội để nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật trong giai đoạn mới. Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, nhà khoa học góp ý tại hội thảo “Góp ý Dự án Luật Phổ biến giáo dục pháp luật (sửa đổi) do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Khoa học Tâm lí - Giáo dục Việt Nam tổ chức chiều ngày 6/8.
Hoàn thiện thể chế thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số
Sáng ngày 6/8, VUSTA tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Các chuyên gia, nhà khoa học từ các hội thành viên, đơn vị trực thuộc đã tham góp nhiều ý kiến góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động xuất bản trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và những thách thức ngày càng lớn trong bảo vệ bản quyền.

Tin mới

Đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức Hội ngành toàn quốc
Đổi mới cơ chế phối hợp các Hội ngành toàn quốc cần được xem xét đồng bộ với các vấn đề về hoàn thiện cơ chế, chính sách, kiện toàn tổ chức bộ máy là nội dung được Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh tại hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” được tổ chức sáng 20/11.
Vai trò của đội ngũ trí thức trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh
Hà Tĩnh, là vùng “địa linh nhân kiệt” với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, được các thế hệ xây đắp, bảo tồn, kế thừa và phát huy, là nơi tụ cư của người Việt cổ, được minh chứng bằng các di chỉ khảo cổ có niên đại trên 4.000 năm như Phôi Phối-Bãi Cọi (Nghi Xuân), Thạch Lạc (Thạc Hà) …; là vùng giao thoa của nhiều nền văn hóa (Đại Việt- Chăm pa- Chân Lạp- Trung Hoa).
Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.