Liên hiệp các hội và khoa học kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 01/03/2005 00:02 (GMT+7)

PGS.TS Hồ Uy Liêm: “Chúng ta đang làm khoa học nửa vời!”

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Về phía nhà khoa học, tôi có cảm nghĩ là đi chậm hơn các doanh nghiệp, tức là họ vẫn cứ thích được bao cấp trong nghiên cứu khoa học, chưa thực sự bước vào nền kinh tế thị trường. Vì bước vào thị trường thì tổ chức khoa học ở một khía cạnh nào đó cũng phải là một doanh nghiệp.

Phóng viên (PV): Nghĩa là, các nhà khoa học ở một khía cạnh nào đấy còn lạc hậu hơn cả đời sống thực tiễn?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Lạc hậu hơn nhiều. Tôi biết, có rất nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu, kể cả cấp Nhà nước, không thể ứng dụng vào sản xuất. Tất nhiên, phát triển công nghệ có hai cách. Một cách là chúng ta nghiên cứu từ A đến Z ở trong nước, tất nhiên là có tìm hiểu số liệu, kinh nghiệm, thậm chí một vài công trình ở nước ngoài. Cách thứ hai là xuất phát từ công nghệ hiện đại của các nước để tiến lên, đặc biệt là xuất phát từ các công nghệ hiện đại mà các doanh nghiệp của ta và nước ngoài đang sử dụng tại Việt Nam. Tôi nghĩ chúng ta nên làm theo kiểu thứ hai bởi nếu chúng ta cứ đuổi theo họ như cách làm thứ nhất thì không bao giờ chúng ta kịp được. Nhưng nếu trên nền công nghệ cao có nguồn gốc từ nước ngoài chúng ta cải tiến thì hoàn toàn có thể làm được. Muốn như vậy thì lại phải có tương đối nhiều tiền và phải rất tập trung lực lượng. Lâu nay, trong nhiều cơ quan Nhà nước tồn tại một ý nghĩ là khoa học thì rẻ. Đâu phải thế. Những gì dễ thì người ta phát minh rồi, cái gì đơn giản người ta tìm hết rồi. Muốn có tri thức mới thì phải dùng những công cụ cực kỳ hiện đại, cực kỳ tinh vi mà chúng ta lại không có. Vì vậy, cái gọi là nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên và công nghệ của chúng ta hiện nay không còn là những cái cơ bản, không đúng với cái nghĩa cơ bản nữa.

PV: Nó là gì, thưa ông?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Chúng ta đang làm theo, chạy theo các hướng nghiên cứu của nước ngoài mà không tập trung sức lực, không tập trung nhân tài, vật lực nên cuối cùng kết quả nói chung là không cao, không áp dụng được.

PV: Hầu hết các nhà khoa học của chúng ta chưa sống được bằng nghề. Phải chăng đây là rào cản cho khoa học?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Các nhà khoa học ở ta xưa nay chưa thực sự sống được bằng nghề. Đáng ra họ phải sống bằng các công trình khoa học, các công nghệ do họ sáng tạo ra các thành quả, hiệu quả từ các công trình của mình chứ không phải sống bằng mấy chục triệu mà Nhà nước bao cấp. Đây là một rào cản rất lớn. Trong mấy chục năm đổi mới, các doanh nghiệp ngày càng bị đặt trong điều kiện cạnh tranh của thị trường, buộc phải thay đổi công nghệ, cải tiến quản lý buộc phải cạnh tranh, không cạnh tranh thì không tồn tại được. Trong khi đó, các nhà khoa học chưa bao giờ bị đặt vào tình trạng đó. Thậm chí có các nhà khoa học có học hàm học vị cao nhưng cả mấy chục năm chẳng có công trình nghiên cứu khoa học nào tương xứng với danh vị ấy. Anh em chúng ta đi học ở nước ngoài thì được lắp ngay thành cái đinh vít của nền khoa học tiên tiến và tự nó vận hành. Trong môi trường đó, anh ta có thể phát triển tốt nhưng về nước thì cái ốc vít nguyên vẹn là… ốc vít. Một cái rất tệ nữa là anh làm luận văn ở nước ngoài theo hướng gì thì về nhà lại cũng làm y như vậy. Một trăm người thì có một trăm hướng khác nhau. ở đây rất thiếu vai trò điều tiết của nhà quản lý giỏi và của quốc gia. Nhà nước và doanh nghiệp cần phải đặt hàng.

PV: Khi doanh nghiệp không đặt hàng thì có thể có hai vấn đề, hoặc là họ không muốn hoặc các nhà khoa học không tạo được lòng tin để họ đặt hàng. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Cái đó cũng có. Các nhà khoa học của chúng ta chưa quen với hoạt động cạnh tranh. Họ cần phải cảm thấy không yên ổn khi làm ăn kém. Anh làm ăn kém, anh phải bị sa thải cũng như công nhân làm ăn kém đã bị sa thải. Vậy thì không có cớ gì các quan chức, các nhà khoa học làm ăn kém lại yên vị.

Tôi biết ở nước ngoài, các nhà khoa học chỉ làm công việc nghiên cứu khoa học và Nhà nước tạo điều kiện cho họ cống hiến cho nền khoa học. Còn ở ta, các nhà khoa học muốn hoạt động được là phải có quyền. Anh không có quyền thì không thể có điều kiện thực thi những ý tưởng của mình. Vì thế, anh nào cũng muốn ngoi lên để có một vị trí nào đấy. Cứ một anh làm khoa học nổi danh một chút, khá một chút là được chuyển sang làm quản lý. Vì thế dễ xảy ra tình trạng vừa mất nhà khoa học giỏi mà lại chỉ được nhà quản lý tồi.

PV: Trở lại với câu hỏi về các đề tài khoa học, có ý kiến cho rằng trên thực tế, không ít đề tài khoa học được nghĩ ra với một mục đích duy nhất là nhận tiền đầu tư của Nhà nước, còn nó sống chết như thế nào không quan trọng. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Hồ Uy Liêm:Nói thế thì nặng quá. Nhưng có một thực tế là do cơ chế bắt buộc. Với đồng lương như hiện nay thì việc nuôi anh em làm khoa học và nuôi một phòng thí nghiệm, dù chỉ là phòng thí nghiệm bộ môn thì phải có các đề tài, có danh mục nghiên cứu. Còn nghiên cứu ra đến đâu thì không ai dám nói mạnh, kể cả những người có liêm sỉ. Các tập thể nghiên cứu của chúng ta hiện nay đều có quy mô rất nhỏ và với quy mô này thì rất khó có thể cho ra những sản phẩm lớn. Từ chính sách, cơ chế đến định hướng và các điều kiện… đều có cảm giác chúng ta làm không đến nơi đến chốn, có phần hời hợt. Mặt khác, lực lượng trẻ là lực lượng cống hiến được nhiều nhất thì với cơ chế trả lương hiện nay đã không thu hút được họ. Vì vậy, họ phải bỏ năng lực của mình ra làm nhiều việc khác để sống nên cũng thành nửa vời.

PV: Xin cám ơn ông!

Xem Thêm

Cao Bằng: Đẩy mạnh hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội
Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội có vai trò quan trọng nhằm bổ sung thêm những luận cứ khoa học, cơ sở thực tiễn một cách khách quan, tạo ra sự đồng thuận giữa các cơ quan quản lý, đối tượng quản lý và cộng đồng xã hội, đồng thời tạo ra tính khả thi, hiệu quả khi kết quả tư vấn, phản biện được áp dụng vào thực tiễn đời sống.
Dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô phải minh bạch phương án tài chính
Khẳng định đầu tư theo phương thức đối tác công tư(PPP) đối với dự án thành phần 3 đầu tư xây dựng đường cao tốc thuộc DA Đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội là cần thiết, chuyên gia lưu ý, Nhà nước phải minh bạch phương án tài chính, có phương án tổ chức giao thông rõ ràng, nhất là đối với các phương tiện liên tỉnh bắt buộc phải đi qua Vành đai 4 để bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư.
Các nhà khoa học góp ý cho Dự án Vành đai 4 – Vùng Thủ đô
Ngày 12/9, Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) phối hợp với Tổng hội Xây dựng Việt Nam và Hội Khoa học và kỹ thuật Cầu đường Việt Nam tổ chức Hội thảo "Tác động của việc xây dựng Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc theo phương thức đối tác công tư thuộc Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội".
Nâng cao hiệu quả công tác tư vấn phản biện của Liên hiệp hội Việt Nam
Thời gian qua Liên hiệp Hội Việt Nam (LHHVN) đã chủ trì tổ chức thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB &GĐXH) rất sôi nổi. Rất nhiều cuộc toạ đàm, hội thảo đã được tổ chức, các hội thành viên, các tổ chức trực thuộc đã đóng góp được những ý kiến rất phong phú, bổ ích.
Phát huy hiệu quả hoạt động tư vấn phản biện và giám định xã hội
Hoạt động TVPB&GĐ XH là hoạt động mang tính xã hội, độc lập, khách quan, do trí thức đóng góp trí tuệ, cung cấp cơ sở khoa học, cơ sở thực tiễn cho Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền làm cơ sở đánh giá, phân tích và quyết định các vấn đề về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng và những chương trình, dự án lớn có liên quan về KH&CN, GD&ĐT và chính sách xây dựng đội ngũ trí thức.
Liên hiệp Hội Sơn La: Đẩy mạnh hoạt động tư vấn phản biện
Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội có vai trò quan trọng nhằm bổ sung thêm những luận cứ khoa học, cơ sở thực tiễn một cách hiện thực, khách quan, tạo ra sự đồng thuận giữa các cơ quan quản lý, đối tượng quản lý và cộng đồng xã hội, tạo ra tính khả thi, hiệu quả khi áp dụng vào thực tiễn đời sống.
Phát triển nhà ở xã hội: Cần bổ sung cụ thể vào Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi)
Trong tờ trình về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gửi Thủ tướng Chính phủ mới đây, Bộ Xây dựng cho biết, nhiều năm qua, việc chăm lo giải quyết nhà ở cho người dân luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm quan tâm và xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tin mới

Phát biểu của Chủ tịch Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam tại cuộc GẶP MẶT ĐẦU XUÂN 2024 của lãnh đạo Đảng và Nhà nước
Chiều 29/2, tại trụ sở Trung ương Đảng đã diễn ra Hội nghị gặp mặt các đại biểu trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sỹ Xuân Giáp thìn 2024, do Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng chủ trì. Chủ tịch VUSTA Phan Xuân Dũng đã tham dự và có bài phát biểu quan trọng tại Hội nghị, Ban biên tập VUSTA.vn xin trân trọng đăng toàn văn bài phát biểu của Chủ tịch Phan Xuân Dũng.
Phú Yên: Liên hiệp Hội tham gia phản biện độc lập Đề án ngành nuôi trồng thủy sản
Theo đề xuất của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Yên (Liên hiệp Hội Phú Yên) về việc đề nghị Liên hiệp Hội Phú Yên được tham gia phản biện độc lập Đề án tổng thể phát triển ngành nuôi trồng thủy sản trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030.
Lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, Cục Xuất bản và Vụ Báo chí - XB (Ban Tuyên giáo Trung ương) làm việc với NXB Tri thức
Ngày 26/2/2024, tại trụ sở Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, TSKH Phan Xuân Dũng, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch LHHVN đã chủ trì buổi làm việc với Nhà xuất bản Tri thức. Cùng tham dự buổi làm việc có Phó Chủ tịch Phạm Ngọc Linh, Tổng thư ký Nguyễn Quyết Chiến, các đồng chí lãnh đạo các phòng ban và toàn thể cán bộ, người lao động của Nhà xuất bản Tri thức.
Bình Định: Tổ chức 02 Hội thảo Tư vấn phản biện về lĩnh vực giao thông
Ngày 20/02, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Bình Định (Liên hiệp Hội) đã tổ chức 2 cuộc Hội thảo tư vấn phản biện về phương án đề xuất đầu tư dự án “Nút giao thông khác mức tại khu vực ngã 5 Đống Đa – Hoa Lư” và dự án “Tuyến đường nối từ Lê Thanh Nghị về Cảng Quy Nhơn”.
Chủ tịch danh dự VUSTA–GS, TSKH Đặng Vũ Minh cùng 5 nhà khoa học Việt Nam được vinh danh là Viện sĩ Viện Hàn Lâm KH Nga
Theo đài Sputnik, tháng 2/2024, Viện Hàn lâm khoa học Nga (RAS) kỷ niệm 300 năm thành lập. Trong số các Viện sĩ-thành viên nước ngoài của RAS có 6 Viện sĩ của Việt Nam: Trần Đại Nghĩa, Nguyễn Khánh Toàn, Nguyễn Duy Qúy, Nguyễn Văn Hiệu, Đặng Vũ Minh, Trần Đình Long