Nỗ lực thành lập công viên địa chất toàn cầu ở Phú Yên

Bộ KH&CN vừa nghiệm thu đề tài cấp quốc gia “Nghiên cứu đánh giá giá trị di sản địa chất và các di sản khác làm cơ sở khoa học hướng tới thành lập công viên địa chất toàn cầu UNESCO ở tỉnh Phú Yên”.

Đây là nhiệm vụ được Bộ KH&CN phê duyệt, do TS Nguyễn Văn Toàn (Viện Nghiên cứu Quy hoạch nông nghiệp, nông thôn) làm chủ nhiệm; Viện Nghiên cứu Quy hoạch nông nghiệp, nông thôn - Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam là cơ quan chủ trì. Đề tài thực hiện từ ngày 1/3/2021-31/8/2023, với tổng kinh phí hơn 4,3 tỉ đồng.

Theo TS Nguyễn Văn Toàn, ở nước ta có 3 CVĐC được UNESCO vinh danh nằm trong mạng lưới 195 CVĐC toàn cầu UNESCO thuộc 48 quốc gia là CVĐC Cao nguyên đá Đồng Văn - Hà Giang, CVĐC Non nước - Cao Bằng và CVĐC toàn cầu Đắk Nông.

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, các khu vực sau khi được công nhận là CVĐC toàn cầu đã góp phần rất lớn vào việc thúc đẩy phát triển du lịch, gia tăng nguồn thu, cải thiện thu nhập, từ đó góp phần bảo tồn và phát triển bền vững di sản địa chất và di sản khác tại các địa phương có danh hiệu.

Ngoài 3 CVĐC nói trên còn nhiều khu vực có tiềm năng thành lập CVĐCkn quốc gia, hướng tới thành lập CVĐC toàn cầu UNESCO, trong đó có khu vực ven biển Phú Yên.

Cũng theo TS Nguyễn Văn Toàn, Phú Yên có di sản địa chất, địa mạo độc đáo, phản ánh các đặc trưng của đá biến chất cổ từ khoảng 2,5 tỉ đến 542 triệu năm trước.

Ngoài ra, Phú Yên còn mang bề dày lịch sử và chiều sâu văn hóa đặc sắc với những công trình kiến trúc, các phong tục tập quán, làng nghề truyền thống và ẩm thực phong phú.

Với vị trí địa lý và đặc điểm văn hóa như vậy, Phú Yên có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mô hình bền vững dựa trên danh hiệu CVĐC, nhất là tại các địa phương như: TX Sông Cầu, TX Đông Hòa, huyện Tuy An, huyện Phú Hòa, huyện Tây Hòa, TP Tuy Hòa và một số đảo ven bờ biển thuộc tỉnh.

Ngoài ra, Phú Yên còn có sự đa dạng về cấu trúc địa chất, thạch học, địa hình, địa mạo tạo nên nhiều cảnh quan hấp dẫn, kỳ vĩ. Đồng thời là nơi hội tụ của các đới kiến tạo, có lịch sử phát triển lâu đời từ tiền Cambri đến ngày nay.

Cùng với sự tham gia của hầu hết quá trình địa chất như magma (xâm nhập, phun trào), biến chất; trầm tích (sông, hồ, biển, gió); các hoạt động kiến tạo như nén ép, tách giãn với các hệ thống đứt gãy, khe nứt theo nhiều phương khác nhau kết hợp với sự chạm khắc của quá trình ngoại sinh (phong hóa, bóc mòn, mài mòn, vận chuyển vật liệu sông suối, biển gió…) để lộ ra sự đa dạng của các hệ tầng tạo nên tính đặc thù của cảnh quan và địa hình khu vực. Một số thắng cảnh nổi tiếng được công nhận như đầm Ô Loan, gành Đá Đĩa, vịnh Xuân Đài…

Những điểm lộ đá bazan dạng cột, các đá biến chất, đá phun trào là những di sản đá mang đậm giá trị khoa học địa chất, độc đáo và thẩm mỹ. Bên cạnh các di sản địa chất còn có nhiều di tích văn hóa vật thể, phi vật thể, khảo cổ và sự đa dạng về sinh học có giá trị làm nên giá trị của khu vực, xứng đáng được thành lập CVĐC.

“Nhiệm vụ khoa học lần này đã thu được những kết quả đáng ghi nhận như: Đánh giá giá trị di sản địa chất và các di sản khác ở tỉnh Phú Yên; đánh giá triển vọng thành lập CVĐC toàn cầu UNESCO ở Phú Yên; tổng hợp định hướng, đề xuất giải pháp bảo tồn, quản lý, khai thác và phát triển bền vững di sản địa chất và các di sản khác; bộ cơ sở dữ liệu về di sản địa chất và các di sản khác khu vực dự kiến thành lập CVĐC toàn cầu UNESCO ở Phú Yên bao gồm dữ liệu không gian với 5 bản đồ: Phân bố di sản địa chất, phân bố di sản văn hóa vật thể; phân bố di sản văn hóa phi vật thể; định hướng du lịch địa chất, văn hóa lịch sử; phân bố hệ sinh thái, ứng dụng phần mềm hỗ trợ quản lý khai thác cơ sở dữ liệu”, TS Nguyễn Văn Toàn cho biết thêm.