GS.VS. Châu Văn Minh: Hoàn thiện pháp luật kế toán, kiểm toán gắn với nâng cao chất lượng nghề nghiệp

Chiều 17/10/2026, tại phiên thảo luận Tổ 12 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội hai tỉnh Phú Thọ và Cà Mau trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, GS.VS. Châu Văn Minh, đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam), đóng góp ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập. GS.VS Châu Văn Minh nhấn mạnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng phải bảo đảm chất lượng chuyên môn, tính minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp.

Phiên thảo luận do đại biểu Nguyễn Hồ Hải, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, điều hành. Các đại biểu thảo luận về ba dự án luật: Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Tham gia phát biểu tại phiên thảo luận còn có các đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Đinh Ngọc Minh (Cà Mau); Thái Quỳnh Mai Dung, Nguyễn Văn Mạnh, Nguyễn Cao Sơn và Bùi Thành Nam (Phú Thọ). Các ý kiến tại phiên họp góp phần cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý các dự thảo luật.

GS.VS. Châu Văn Minh, đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại phiên thảo luận

Cải cách thủ tục phải đi đôi với nâng cao chất lượng hoạt động kế toán, kiểm toán

Tham gia góp ý đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, trên cơ sở nghiên cứu dự thảo và tham khảo, tổng hợp ý kiến chuyên môn của Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam cùng các chuyên gia trong lĩnh vực này, GS.VS. Châu Văn Minh cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và phát triển thị trường dịch vụ chuyên nghiệp.

Theo ông, Luật Kế toán năm 2015, mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung, nhưng đến nay đã bộc lộ những hạn chế, chưa theo kịp sự phát triển của nền kinh tế, yêu cầu quản trị, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Về lâu dài, cần tổng kết thi hành và nghiên cứu xây dựng một Luật Kế toán mới theo hướng toàn diện, bao quát những vấn đề nền tảng về tổ chức công tác kế toán, chất lượng thông tin và báo cáo tài chính, trách nhiệm của các chủ thể và ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, ở lần sửa đổi này, ông đề nghị tập trung giải quyết những vấn đề cấp thiết đã được xác định, nhất là cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đổi mới phương thức quản lý dịch vụ kế toán, tránh mở rộng phạm vi sửa đổi làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án Luật.

Một trong những vấn đề được đại biểu Châu Văn Minh quan tâm là chuyển phương thức quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Theo đó, cần phân biệt rõ quyền kinh doanh dịch vụ kế toán của cá nhân, tổ chức với tiêu chuẩn năng lực chuyên môn đối với những công việc cụ thể, nhất là khi ký báo cáo tài chính hoặc cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng.

Các quy định về chứng chỉ năng lực chuyên môn phải bảo đảm đúng bản chất, không tạo thành điều kiện kinh doanh mới hoặc gây thêm rào cản gia nhập thị trường. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của đơn vị thuê dịch vụ kế toán với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ: thuê ngoài không làm mất đi trách nhiệm quản lý và kiểm soát công tác kế toán của đơn vị.

Đối với cơ chế hậu kiểm, đại biểu đề nghị thiết kế theo hướng thực chất, dựa trên mức độ rủi ro, tính chất hoạt động và dấu hiệu vi phạm; tăng cường liên thông dữ liệu, tránh kiểm tra chồng chéo, làm phát sinh chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Phát huy vai trò của các tổ chức hội nghề nghiệp

Một nội dung đáng chú ý trong phát biểu của GS.VS. Châu Văn Minh là đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định nhằm phát huy vai trò của các tổ chức nghề nghiệp về kế toán. Dự thảo Luật đã có những điểm tích cực khi đề cập việc trao quyền cho các tổ chức nghề nghiệp tham gia bồi dưỡng, cập nhật kiến thức cho người làm kế toán, cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn theo quy định.

Theo ông, cần quy định rõ hơn vai trò của tổ chức nghề nghiệp trong bồi dưỡng, cập nhật kiến thức; tham gia xây dựng và phổ biến chuẩn mực, đạo đức nghề nghiệp; hướng dẫn thực hành, hỗ trợ kiểm soát chất lượng và phản biện chính sách.

Bên cạnh đó, cần phân định các hoạt động chuyên môn mà tổ chức nghề nghiệp được chủ động thực hiện theo pháp luật và điều lệ với những nhiệm vụ do cơ quan quản lý nhà nước giao hoặc phối hợp triển khai. Việc giao nhiệm vụ phải gắn với tiêu chuẩn năng lực, cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình và kiểm soát xung đột lợi ích; không làm phát sinh độc quyền, bắt buộc gia nhập hội hoặc hình thành điều kiện kinh doanh mới.

Đơn giản hóa thủ tục kiểm toán nhưng không giảm yêu cầu về tính độc lập, chất lượng

Đối với Luật Kiểm toán độc lập, GS.VS. Châu Văn Minh cơ bản thống nhất với việc đơn giản hóa thành phần hồ sơ, rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục liên quan đến cấp, cấp lại và điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Tuy nhiên, việc cắt giảm giấy tờ cần dựa trên khả năng khai thác, chia sẻ dữ liệu sẵn có giữa các cơ quan quản lý, tránh tình trạng bỏ một loại hồ sơ nhưng phát sinh yêu cầu tương tự dưới hình thức khác. Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục phải bảo đảm tính khả thi, gắn với chuẩn hóa quy trình, hồ sơ điện tử và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh cải cách thủ tục không được làm giảm yêu cầu về năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp, tính độc lập và trách nhiệm của kiểm toán viên, doanh nghiệp kiểm toán.

Bên cạnh đó, ông đề nghị nghiên cứu làm rõ mối quan hệ giữa dịch vụ kế toán và dịch vụ về thuế, bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ và tuân thủ quy định pháp luật về quản lý thuế.

Đưa tiếng nói của đội ngũ trí thức vào quá trình hoàn thiện pháp luật

Những góp ý của GS.VS. Châu Văn Minh tại phiên thảo luận tổ tập trung vào yêu cầu hài hòa giữa cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh với bảo đảm chất lượng chuyên môn, kỷ cương pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Việc tham khảo, tổng hợp ý kiến từ các chuyên gia và tổ chức hội nghề nghiệp để tham gia góp ý tại diễn đàn Quốc hội thể hiện sự gắn kết giữa hoạt động lập pháp với thực tiễn nghề nghiệp, phát huy trí tuệ và kinh nghiệm của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong xây dựng, hoàn thiện thể chế.

Qua đó, tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong tham gia tư vấn, phản biện, đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật, góp phần hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.