Chính quyền địa phương hai cấp: Không chỉ tinh gọn mà phải nâng tầm quản trị

5 NĂNG LỰC CỐT LÕI ĐỂ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG HAI CẤP VẬN HÀNH HIỆU QUẢ

Phát biểu tại diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026, TS Trần Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam nhận xét, chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là một cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy mà còn là một cuộc cách mạng về quản trị, vận hành của chính quyền địa phương, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Hiện nay chính quyền địa phương hai cấp đang tiếp tục đẩy mạnh phân quyền theo tinh thần việc của địa phương thì để địa phương quyết, địa phương thực hiện và chịu trách nhiệm. Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phục vụ, kiến tạo phát triển và lấy sự hài lòng của người dân cũng như doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.

TS Trần Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam.

Chế độ công vụ cũng được thực hiện theo hướng thống nhất, không phân biệt công chức ở Trung ương, cấp tỉnh với công chức ở xã, phường, thị trấn như trước đây, mà bảo đảm sự thống nhất trong thực hiện chế độ công vụ theo vị trí việc làm, lấy năng lực để tuyển chọn những người đáp ứng yêu cầu công việc.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ số vào hoạt động của chính quyền địa phương. Các hoạt động công vụ được thực hiện trên nền tảng số, bảo đảm kết nối, liên thông dữ liệu giữa cấp tỉnh và các cấp dưới tỉnh. Bên cạnh đó, tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra và kiểm soát quyền lực.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tạo ra sự thúc đẩy để Chính phủ phải thay đổi hoàn toàn phương thức hoạt động. Chính phủ không giải quyết các công việc thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của địa phương, nhưng phải có trách nhiệm đồng hành với chính quyền địa phương để kiến tạo hệ sinh thái, tạo không gian phát triển, phát huy tổng hợp các nguồn lực của xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường, hoàn thiện nhà nước pháp quyền và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Sau hơn 1 năm thực hiện, chính quyền địa phương hai cấp đã đạt được những kết quả tích cực. Bộ máy được tinh gọn, không còn cấp trung gian; mức độ hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của chính quyền được nâng lên. Quy trình hành chính được rút gọn, công nghệ số được ứng dụng mạnh mẽ. Đây là những kết quả đáng ghi nhận, cho thấy sự phục vụ của chính quyền theo mô hình hai cấp được người dân đánh giá tích cực.

Tuy vậy, trong quá trình triển khai vẫn còn một số thách thức phải vượt qua, như vấn đề tư duy, nhận thức đúng và đầy đủ về mô hình này. Tổ chức, bộ máy được tinh gọn nhưng cần phải bảo đảm sự hợp lý. Chế độ công vụ, công chức cũng cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn, nâng cao năng lực vận hành và quản trị của chính quyền địa phương.

Để vượt qua những thách thức này, TS Trần Anh Tuấn đưa ra 5 nhóm năng lực cơ bản của chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ nhất, năng lực thể chế thể hiện ở việc nhận thức đúng và nắm chắc chính sách, pháp luật để thực thi, kiến tạo phát triển. Biểu hiện rõ nhất của năng lực thể chế là tư duy đúng, nhận thức đúng, bảo đảm các chính sách được thực thi theo đúng quy định. Trên cơ sở nắm vững, nắm chắc cán bộ mới dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, về năng lực quản trị, điều hành. Năng lực này không chỉ là tổ chức quản lý nhà nước theo các chức năng, nhiệm vụ được giao mà còn phải dẫn dắt và phát huy được sức mạnh của các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp, cung ứng hoặc mạnh dạn chuyển giao các dịch vụ công cho khu vực ngoài công lập thực hiện.

Bên cạnh đó, cần có tư duy chiến lược, xác định được tầm nhìn, sứ mệnh của chính quyền, lựa chọn được nhân sự, kiểm soát rủi ro và thích ứng với sự thay đổi, kiến tạo hệ sinh thái phát triển kinh tế cho người dân, doanh nghiệp.

Thứ ba về năng lực quản trị công vụ. Trước đây chúng ta hay nói là quản lý công vụ, nhưng bây giờ chúng ta nên chuyển sang quản trị công vụ. Chúng ta phải lấy vị trí việc làm là gốc và căn cứ vào vị trí việc làm để có cơ chế tuyển dụng, sử dụng, cơ chế cải cách tiền lương, đãi ngộ, đánh giá, bố trí đúng người, đúng việc.

Thứ tư, về năng lực nguồn lực. Nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước hoặc các nguồn thu để xã hội hóa thì còn bao gồm kiến thức, kinh nghiệm, trí tuệ, công nghệ mới, kể cả thể chế...

Thứ năm, về chuyển đổi số, phải bảo đảm tính đồng bộ và toàn diện từ số hóa dữ liệu. Hiện nay, việc số hóa dữ liệu, chỉnh lý các tư liệu, dữ liệu đã được số hóa tạo nên các trung tâm, các cơ sở dữ liệu theo ngành, theo lĩnh vực, hoặc giữa các địa phương với nhau, giữa các ngành, các lĩnh vực với nhau. Bên cạnh đó đầu tư cơ sở hạ tầng, kết nối liên thông, bổ sung các kỹ năng và nâng cao năng lực số cho mọi người dân.

Đây là năm nhóm năng lực cơ bản cần được chú ý để nâng cao năng lực thực thi cũng như kiến tạo phát triển của chính quyền địa phương hai cấp.

Các đại biểu dự diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026.

THỂ CHẾ CÔNG VỤ PHẢI BÁM SÁT THỰC TIỄN, BẢO ĐẢM TÍNH KHẢ THI VÀ CÓ KHẢ NĂNG DỰ BÁO

Nêu ý kiến tại phiên thảo luận tại diễn đàn, TS. Trần Thị Minh Châu, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức - Biên chế, Bộ Nội vụ nhấn mạnh đến đột phá thể chế công vụ bởi trong một thế giới rất biến động như hiện nay, thể chế luôn là vấn đề được đặt lên hàng đầu. Thể chế là nền tảng quan trọng để điều chỉnh các mối quan hệ trong xã hội.

TS. Trần Thị Minh Châu cho rằng có 3 nội dung cần nhấn mạnh để hoàn thiện các quy định liên quan đến thể chế công vụ.

Thứ nhất, khi thực hiện và hoàn thiện thể chế về công vụ, chúng ta phải xuất phát từ thực tiễn và bám sát thực tiễn. Có nghĩa là đối với những mối quan hệ phát sinh trong thực tiễn thì cần có các quy định của pháp luật để hoàn thiện và điều chỉnh.

Bên cạnh đó, các quy định pháp luật cần bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn. Điều đó có nghĩa là pháp luật không chỉ dừng lại ở những quy định trên giấy, mà cần được đánh giá toàn diện về tác động đối với nhiều yếu tố và đối tượng khác nhau, đặc biệt là những đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của các quy định đó. Qua đó, khi ban hành, các quy định pháp luật phải bảo đảm tính khả thi và có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn, tránh tình trạng vừa được ban hành, hoàn thiện trong một thời gian ngắn đã phải tiếp tục sửa đổi.

Diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026.

Thứ ba, trong môi trường có sự tác động rất lớn của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, đặc biệt là AI, pháp luật cần có tính dự báo. Có nghĩa là chúng ta cần xem xét những vấn đề có thể chưa có tiền lệ ở thời điểm hiện tại nhưng có khả năng xuất hiện trong tương lai, để pháp luật có thể chủ động dự báo và điều chỉnh.

"Theo đó, khi những quy định hoặc những mối quan hệ mới phát sinh trong tương lai, chúng ta đã có sẵn các quy phạm pháp luật để điều chỉnh. Pháp luật cần đón trước và dự báo những vấn đề có thể xảy ra trong tương lai, kể cả những tình huống mà hiện nay chúng ta chưa thấy xuất hiện nhưng có khả năng sẽ xuất hiện", theo TS. Trần Thị Minh Châu.