GS.VS Châu Văn Minh: Đại hội IX sẽ tạo thêm không gian để trí thức cống hiến

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, GS.VS Châu Văn Minh, Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) cho hay, điều quan trọng trong nhiệm kỳ mới là tập hợp được trí tuệ, tâm huyết và niềm tin của đội ngũ trí thức.

GS.VS Châu Văn Minh, Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Ảnh: Mai Loan.

KỲ VỌNG ĐẠI HỘI IX TẠO TINH THẦN ĐỔI MỚI THỰC CHẤT

- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát huy nguồn lực trí thức. Xin ông cho biết, Đại hội IX có ý nghĩa như thế nào và đâu là những dấu ấn quan trọng mà Đại hội cần tạo ra để mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Liên hiệp Hội Việt Nam?

Theo tôi, mỗi kỳ Đại hội đều là một dấu mốc quan trọng, nhưng Đại hội IX có ý nghĩa đặc biệt bởi chúng ta đang đứng trước nhiều thay đổi rất nhanh của đất nước cũng như của khoa học và công nghệ. Những yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ trí thức ngày hôm nay cũng khác trước, cả về chất lượng đóng góp, khả năng dự báo cũng như trách nhiệm đối với những vấn đề lớn của đất nước.

Tôi mong Đại hội IX trước hết tạo được một tinh thần đổi mới thực chất. Đổi mới không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều quá lớn, mà trước hết là nhìn lại cách chúng ta tổ chức công việc, cách tập hợp trí thức, cách lắng nghe các nhà khoa học và cách đưa những ý kiến khoa học có giá trị đến với các cơ quan có trách nhiệm.

Liên hiệp Hội Việt Nam có một lợi thế rất lớn là tập hợp được đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Nếu kết nối tốt nguồn lực này, lựa chọn đúng những vấn đề mà thực tiễn đang đặt ra và tạo điều kiện để các chuyên gia cùng tham gia, tôi tin chúng ta có thể đóng góp nhiều hơn nữa cho đất nước.

Tôi cũng mong sau Đại hội, mỗi cán bộ, hội viên, mỗi tổ chức thành viên đều thấy rõ hơn mình có thể làm gì và đóng góp như thế nào. Đại hội thành công không chỉ ở những mục tiêu được ghi trong văn kiện, mà quan trọng hơn là sau Đại hội, những mục tiêu ấy được chuyển thành những công việc cụ thể, thiết thực và có kết quả.

CẦN LÀM TỐT HƠN VAI TRÒ CẦU NỐI GIỮA TRÍ THỨC VỚI ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VÀ XÃ HỘI

- Liên hiệp hội Việt Nam là tổ chức của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam, được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết, phát huy trí tuệ và sức sáng tạo của đội ngũ trí thức phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Theo GS.VS, trong giai đoạn phát triển mới, Liên hiệp Hội Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò và những đóng góp của mình như thế nào để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của Đảng, Nhà nước cũng như kỳ vọng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ?

Qua quá trình hình thành và phát triển, Liên hiệp Hội Việt Nam đã trở thành một địa chỉ tập hợp đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, trí thức ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Thông qua các hội thành viên và các tổ chức trong hệ thống, nhiều nhà khoa học đã tham gia tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức, nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ cũng như đóng góp ý kiến đối với nhiều vấn đề của đất nước.

Theo tôi, giá trị lớn nhất của Liên hiệp Hội Việt Nam chính là con người, là trí tuệ và tâm huyết của đội ngũ trí thức. Vì vậy, điều quan trọng trong thời gian tới là làm thế nào để nguồn lực ấy được kết nối tốt hơn và có thêm nhiều cơ hội đóng góp.

Chúng ta cần tạo nhiều diễn đàn để được lắng nghe đội ngũ trí thức nói nhiều hơn và tạo điều kiện để họ tham gia vào những vấn đề cụ thể của thực tiễn. Có những chuyên gia rất giỏi, rất tâm huyết nhưng không nhất thiết phải giữ một chức vụ hay tham gia thường xuyên trong một tổ chức. Điều quan trọng là khi đất nước cần, khi có một vấn đề thuộc chuyên môn của họ, chúng ta biết cách kết nối và mời họ cùng tham gia.

Liên hiệp Hội Việt Nam cần tiếp tục làm tốt vai trò là cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và xã hội. Một ý kiến khoa học có giá trị nếu được chuyển tải đúng nơi, đúng thời điểm có thể góp phần rất thiết thực cho một chủ trương, một chính sách hay một quyết định.

Muốn làm được điều đó, bản thân Liên hiệp Hội Việt Nam cũng phải không ngừng đổi mới, phải tạo ra một môi trường thực sự cởi mở, tôn trọng khoa học, để các nhà khoa học cảm thấy tiếng nói của mình được lắng nghe và sự đóng góp của mình có ý nghĩa.

TẬP HỢP TRÍ THỨC LÀ TẬP HỢP TRÍ TUỆ, TÂM HUYẾT VÀ NIỀM TIN

- Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Liên hiệp Hội Việt Nam đứng trước yêu cầu tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng, hiệu quả của toàn hệ thống, đồng thời tập hợp và phát huy tốt hơn trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong tư vấn, phản biện, hiến kế cho Đảng, Nhà nước. Với cương vị Bí thư Đảng ủy Liên hiệp Hội Việt Nam, trước thềm Đại hội IX, ông muốn gửi gắm điều gì tới các nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ, hội viên và đội ngũ trí thức cả nước, thưa ông?

Tôi cho rằng, trước hết phải tạo được sự đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng bộ và trong hệ thống. Đối với một tổ chức tập hợp đông đảo trí thức, mỗi người có một lĩnh vực chuyên môn, một góc nhìn và cách tiếp cận khác nhau, thì càng cần xây dựng một môi trường dân chủ, cởi mở, tôn trọng khoa học và cùng hướng tới mục tiêu chung. Công tác Đảng phải gắn chặt với nhiệm vụ chuyên môn; sự lãnh đạo của Đảng cuối cùng phải được thể hiện bằng chất lượng công việc, hiệu quả hoạt động của tổ chức và những đóng góp cụ thể cho đất nước.

Trong nhiệm kỳ tới, theo tôi, cần tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ có trách nhiệm, có tinh thần đổi mới và thực sự gần gũi với các nhà khoa học; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện; làm tốt hơn công tác tập hợp, kết nối chuyên gia; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động của toàn hệ thống.

Không nhất thiết phải làm quá nhiều việc cùng một lúc, mà phải lựa chọn đúng những vấn đề thực tiễn đang cần, đúng người, đúng chuyên gia và làm đến nơi đến chốn. Mỗi hoạt động cần hướng tới sản phẩm cụ thể, có giá trị và có khả năng đóng góp thiết thực cho quá trình xây dựng chủ trương, chính sách và phát triển đất nước.

Muốn tập hợp và phát huy trí thức thì trước hết phải biết lắng nghe và trân trọng trí thức. Các nhà khoa học phần lớn đều mong muốn kiến thức và kinh nghiệm của mình được đóng góp cho xã hội. Điều họ cần không chỉ là sự ghi nhận, mà quan trọng hơn là một môi trường để trao đổi thẳng thắn, được tôn trọng về chuyên môn và thấy rằng ý kiến của mình được xem xét một cách nghiêm túc.

Vì vậy, Liên hiệp Hội Việt Nam phải chủ động hơn trong việc tìm đến các chuyên gia giỏi trong từng lĩnh vực, cả trong và ngoài hệ thống, tạo cơ chế để họ có thể tham gia khi đất nước cần giải quyết những vấn đề lớn về khoa học, công nghệ, môi trường, năng lượng, giáo dục, y tế, nông nghiệp, chuyển đổi số và nhiều lĩnh vực khác.

Đối với hoạt động tư vấn, phản biện, điều quan trọng nhất vẫn là tính khoa học, khách quan và trách nhiệm. Phản biện không có nghĩa là nhất thiết phải nói khác hay nói ngược lại, mà là góp thêm góc nhìn, cung cấp thêm căn cứ khoa học, chỉ ra những điểm cần cân nhắc để cơ quan có trách nhiệm có thêm thông tin trước khi quyết định.

Bên cạnh các nhà khoa học đầu ngành, tôi đặc biệt mong muốn có nhiều hơn sự tham gia của trí thức trẻ và trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Đây là những nguồn lực rất quý; nếu chúng ta có cách kết nối phù hợp, tạo niềm tin và cơ hội để họ đóng góp thì sẽ hình thành một nguồn lực trí tuệ rất lớn cho đất nước.

Trước thềm Đại hội IX, điều đầu tiên tôi muốn chia sẻ là sự trân trọng đối với những đóng góp của các thế hệ nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ và hội viên đã gắn bó với Liên hiệp Hội Việt Nam trong suốt quá trình xây dựng và phát triển. Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với nhiều cơ hội nhưng cũng có không ít vấn đề khó cần giải quyết. Đây chính là lúc đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ có nhiều cơ hội hơn để thể hiện trách nhiệm và khát vọng cống hiến của mình.

Tôi mong mỗi nhà khoa học tiếp tục giữ được niềm say mê đối với khoa học, sự trung thực trong chuyên môn và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, với đất nước. Về phía Liên hiệp Hội Việt Nam, chúng ta cần tiếp tục xây dựng một môi trường ngày càng cởi mở, gần gũi; nơi các nhà khoa học có thể trao đổi thẳng thắn, chia sẻ những ý tưởng mới và cùng nhau tìm lời giải cho những vấn đề của thực tiễn. Tập hợp trí thức không chỉ là tập hợp về mặt tổ chức, mà quan trọng hơn là tập hợp được trí tuệ, tâm huyết và niềm tin của các nhà khoa học.

Tôi tin rằng nếu chúng ta cùng giữ được tinh thần đoàn kết, chân thành, tôn trọng khoa học và cùng hướng đến những việc có ích cho đất nước, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ ngày càng phát triển vững vàng hơn. Và tôi mong rằng, khi nhắc đến Liên hiệp Hội Việt Nam, mỗi nhà khoa học đều có thể cảm nhận đây thực sự là ngôi nhà chung của mình - nơi có thể gửi gắm trí tuệ, tâm huyết và khát vọng cống hiến cho đất nước.

- Trân trọng cảm ơn GS.VS Châu Văn Minh về những chia sẻ!

Bài viết nằm trong tuyến bài hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhiệm kỳ 2026-2031.