Giải pháp để kết nối trí thức Việt Nam với thế giới
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực then chốt cho tăng trưởng bền vững. Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức, đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển dựa trên tri thức và công nghệ.
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN), đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân khoa học và công nghệ, được xác định là bộ phận không tách rời của dân tộc và là nguồn lực quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hành lang pháp lý thuận lợi
Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị (2004) và các chủ trương, chính sách tiếp theo đã khẳng định rõ quan điểm này. Tuy nhiên, việc kết nối, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực trí thức NVNONN vẫn còn hạn chế, đòi hỏi cơ chế dẫn dắt, điều phối mang tính hệ thống, bền vững và chuyên nghiệp.
Nghị quyết 36-NQ/TW đặt nền móng, khẳng định NVNONN là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc và công tác này là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Nhiều văn bản pháp luật như Luật Quốc tịch, Luật Nhà ở, các nghị định về thu hút cá nhân hoạt động khoa học - công nghệ là người Việt Nam ở nước ngoài đã được ban hành để cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước trong vấn đề này.
Bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đặt ra cả cơ hội và thách thức, làm gia tăng nhu cầu về tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị hiện đại và kết nối quốc tế. Cộng đồng hơn 4,5 triệu NVNONN tại hơn 110 quốc gia, trong đó có hàng trăm nghìn trí thức tại các trung tâm khoa học - công nghệ hàng đầu thế giới, là nguồn lực đặc biệt quan trọng cần được kết nối hiệu quả.
Đại sứ Pháp trao huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan cho vợ chồng GS Trần Thanh Vân và Lê Kim Ngọc, ngày 3/10/2025
Vị thế của Liên hiệp Hội Việt Nam
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN), là tổ chức đại diện, tập hợp đội ngũ trí thức khoa học công nghệ trong nước, có đầy đủ điều kiện, tiềm năng và trách nhiệm để đóng vai trò dẫn dắt, làm cầu nối chiến lược. Với mạng lưới rộng khắp gồm hàng trăm hội thành viên, liên hiệp hội địa phương và các tổ chức khoa học và công nghệ ngoài công lập, cùng chức năng tập hợp, tư vấn, phản biện và giám định xã hội, thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, LHHVN giữ vai trò quan trọng trong kết nối tri thức phục vụ phát triển đất nước. Vị thế này cho phép LHHVN trở thành đầu mối phù hợp để kết nối trí thức trong nước và NVNONN trên cơ sở chuyên môn, uy tín khoa học.
Trong những năm qua, LHHVN và các hội thành viên đã có nhiều nỗ lực thông qua tổ chức các cuộc hội thảo chuyên đề, diễn đàn, tư vấn chính sách và hợp tác nghiên cứu, đào tạo và một số trí thức kiều bào đã tham gia phản biện xã hội, chuyển giao công nghệ, giảng dạy và khởi nghiệp.
Tuy nhiên, vai trò dẫn dắt kết nối thực sự chưa được phát huy đầy đủ. Các hoạt động còn mang tính sự kiện, thiếu tính hệ thống; cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ; cơ chế phối hợp chưa chặt chẽ; cùng với các rào cản hành chính, tài chính, môi trường làm việc ảnh hưởng đến hiệu quả hợp tác. Thực tế trên đặt ra yêu cầu LHHVN cần đẩy mạnh và đầu tư nghiêm túc để công tác này đạt được các kết quả sắc nét và hiệu quả hơn nữa. Sau đây là một số gợi ý:
Phát huy vai trò dẫn dắt
Trong giai đoạn mới, LHHVN cần được định vị như một "nhạc trưởng" trong dàn nhạc trí thức Việt Nam toàn cầu, với vai trò điều phối, định hướng và tạo lập không gian hợp tác bền vững. Cụ thể:
Xây dựng mạng lưới chuyên gia: Chủ trì xây dựng và vận hành các mạng lưới theo lĩnh vực ưu tiên quốc gia (trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo, chuyển đổi số...), gắn kết nhu cầu thực tiễn của bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.
Phát huy chức năng tư vấn, phản biện: Huy động trí thức NVNONN tham gia, nâng cao chất lượng hoạch định chính sách và tạo kênh đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm quốc tế.
Tập hợp ý kiến và kiến nghị: Đóng vai trò đầu mối tập hợp ý kiến trí thức NVNONN về các vấn đề chiến lược, từ đó kiến nghị giải pháp phù hợp với Đảng, Nhà nước.
Thúc đẩy dự án hợp tác: Làm cầu nối hình thành chương trình hợp tác theo mô hình dự án, gắn nghiên cứu với chuyển giao công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo và phát triển doanh nghiệp khoa học – công nghệ, đặc biệt kết nối với doanh nghiệp tư nhân và khởi nghiệp.
Tiến sĩ Bùi Hải Hưng, Viện trưởng VinAI Research
4 giải phápthực hiện
Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, địa phương và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để thống nhất đầu mối, tạo điều kiện thuận lợi.
Chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu về trí thức khoa học - công nghệ Việt Nam toàn cầu trên nền tảng số, kết nối cung – cầu tri thức.
Thông qua kiến nghị, phản biện, góp phần thúc đẩy cải thiện môi trường làm việc khoa học, minh bạch, chuyên nghiệp, tôn trọng chuyên môn, giảm thiểu cơ chế xin - cho.
Phát huy vai trò dẫn dắt trong kết nối cộng đồng khoa học - công nghệ trong nước và NVNONN là yêu cầu khách quan và cấp thiết đối với LHHVN trong giai đoạn mới. Với vị thế, chức năng và mạng lưới của mình,
Làm tốt 4 giải pháp trên, LHHVN hoàn toàn có đủ điều kiện để trở thành cầu nối chiến lược, khơi thông nguồn lực trí thức toàn cầu, góp phần trực tiếp vào phát triển khoa học - công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc theo chủ trương của Đảng và Nhà nước và nguyện vọng chung của cộng đồng trí thức Việt Nam trong và ngoài nước./.
