Đắk Lắk: Giải pháp tối ưu cho bệnh nhân sỏi đường mật phức tạp

Đây là bước tiến lớn trong ngành can thiệp ngoại khoa gan mật vừa được ghi nhận tại Đắk Lắk. Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột (BUH) đã áp dụng thành công kỹ thuật "Tán sỏi đường mật xuyên gan qua da bằng laser (PTCSL)". Giải pháp ít xâm lấn, mang lại hiệu quả vượt trội, mở ra cơ hội điều trị tại chỗ cho hàng ngàn bệnh nhân mắc lý sỏi mật phức tạp tại khu vực Tây Nguyên mà không cần phải chuyển tuyến.

Thách thức từ căn bệnh quốc gia và những hạn chế của phương pháp cũ

Sỏi đường mật là một bệnh lý cực kỳ phổ biến tại Việt Nam với tỷ lệ mắc dao động từ 2,14%−6,1%. Đây cũng là nguyên nhân đứng hàng thứ 3 trong các ca cấp cứu và can thiệp ngoại khoa. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm đường mật, nhiễm khuẩn huyết, áp xe gan, xơ gan, thậm chí là ung thư đường mật.

Đặc điểm của sỏi đường mật ở bệnh nhân Việt Nam rất phức tạp: sỏi thường xuất hiện ở nhiều vị trí, trong đó sỏi trong gan chiếm tới 60%, sỏi lớn đóng thành cây lấp kín đường mật và thường kèm theo hẹp đường mật.

Suốt nhiều thập kỷ qua, y học đã áp dụng nhiều phương pháp nhưng đều bộc lộ những hạn chế lớn, như:

Phẫu thuật mổ mở lấy sỏi (từ năm 1890): Để lại vết mổ lớn, tỷ lệ sót sỏi và rò mật cao, cực kỳ khó khăn nếu phải mổ lại do sỏi tái phát.

Phương pháp nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP): Chỉ lấy được sỏi đơn thuần 1 viên ở ống mật chủ với kích thước nhỏ dưới 2cm, buộc phải cắt bỏ cơ vòng Oddi (làm tăng nguy cơ nhiễm trùng ngược dòng) và không áp dụng được cho bệnh nhân có giải phẫu đường tiêu hóa bị thay đổi.

Phẫu thuật nội soi mở ống mật chủ lấy sỏi có hoặc không sử dụng ống soi mềm: Bệnh nhân vẫn phải chịu một cuộc mổ với các rủi ro chảy máu, rò mật, nguy cơ ngộ độc nước và bất khả thi khi tiếp cận sỏi nằm sâu trong gan.

PTCSL - "Chìa khóa vàng" thay thế phẫu thuật xâm lấn lớn

Trước những thách thức đó, kỹ thuật Tán sỏi đường mật xuyên gan qua da bằng laser (PTCSL) nổi lên như một giải pháp thay thế và bổ sung đặc biệt quan trọng. Kỹ thuật này được BSCKII. Lê Đình Linh, BSCKII. Võ Minh Thành, BSCKII. Phạm Qung Tĩnh và BSCKI. Hoàng Ngọc Thiên Lan áp dụng và chuẩn hóa tại Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, PTCSL mang đến một quy trình can thiệp nhẹ nhàng nhưng hiệu quả tối đa.

Nguyên lý vận hành tinh vi, chính xác

Dưới hướng dẫn của siêu âm và hệ thống tăng sáng truyền hình (C-arm), bác sĩ sẽ tạo một đường hầm nhỏ từ ngoài da xuyên qua gan để tiếp cận trực tiếp vào đường mật. Qua đường hầm này, một ống nội soi kích thước siêu nhỏ được đưa vào. Năng lượng laser Holmium mạnh mẽ sẽ tán vỡ các viên sỏi "cứng đầu" thành những mảnh vụn nhỏ, sau đó sỏi được kéo ra ngoài bằng rọ chuyên dụng hoặc bơm rửa trôi theo áp lực nước.

Những ưu điểm vượt trội của giải pháp:

Hiệu quả làm sạch sỏi tuyệt đối: Đạt tỷ lệ sạch sỏi từ 80% đến 100%. Giải quyết triệt để các ca sỏi phức tạp, sỏi lớn đóng thành khuôn đúc cây đường mật, sỏi nằm sâu ở các nhánh đường mật thứ cấp hoặc bệnh nhân có giải phẫu bị thay đổi do phẫu thuật trước đó (như cắt dạ dày Billroth II).

Xâm lấn tối thiểu, bảo tồn tối đa: Phương pháp này giúp bảo tồn nguyên vẹn chức năng đường mật, giảm hẳn tỷ lệ bệnh nhân phải cắt gan do biến chứng sỏi.

Phục hồi thần tốc: Thời gian lưu viện của bệnh nhân chỉ còn từ 3–5 ngày, rút ngắn đáng kể so với mổ mở truyền thống (từ 8–31,5 ngày). Bệnh nhân ít đau, phục hồi nhanh và sớm trở lại sinh hoạt bình thường.

Tính sáng tạo: Vượt qua rào cản trang thiết bị tuyến tỉnh

Kỹ thuật PTCSL vốn đòi hỏi khắt khe về trang thiết bị hiện đại như máy chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) và bác sĩ có kỹ năng cực cao, nên trước đây tại Việt Nam hầu như chỉ triển khai được ở vài bệnh viện trung ương lớn tại Hà Nội và TP.HCM.

Điểm sáng tạo mang tính đột phá của BSCKII. Lê Đình Linh và các cộng sự tại BUH chính là tối ưu hóa quy trình phù hợp với điều kiện bệnh viện tuyến tỉnh. Giải pháp đã xuất sắc giải quyết bài toán thiết bị bằng cách:

Thay thế hệ thống DSA đắt đỏ bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa máy siêu âm sẵn có và hệ thống C-arm thông thường, giúp tiết kiệm chi phí đầu tư lớn mà vẫn đảm bảo độ chính xác tuyệt đối.

Chuẩn hóa quy trình nong đường hầm 1 thì kết hợp sử dụng ống nội soi cứng, rút ngắn thời gian chờ tạo đường hầm của bệnh nhân từ vài tuần (theo kỹ thuật kinh điển của Nimura) xuống chỉ lần nong và tiến hành tán sỏi.

Không dừng lại ở việc trị sỏi mật, kỹ thuật này còn mở ra nhiều hướng phát triển can thiệp đường mật chuyên sâu khác cho bệnh viện như: nong/cắt rộng đường mật bị hẹp bằng laser, sinh thiết u đường mật, đặt stent đường mật hoặc dẫn lưu mật ra da cho bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn.

Quả ngọt sau hơn 1 năm triển khai và ý nghĩa dân sinh to lớn

BSCKII. Lê Đình Linh chia sẻ: Giải pháp được triển khai thành công từ tháng 10/2023 tại Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, tính đến nay kỹ thuật này đã áp dụng điều trị hiệu quả cho trên 60 trường hợp bệnh nhân sỏi đường mật. Đáng chú ý, có những bệnh nhân phải sống chung mang theo căn bệnh đau đớn này cả chục năm trời nay đã được điều trị dứt điểm.

PGS.TS.BS. Thân Trọng Quang, thành viên Hội đồng giám khảo, nhận xét: Giải pháp này đã làm nổi bật rõ giá trị kinh tế – xã hội và tính nhân văn của kỹ thuật PTCSL đối với người bệnh vùng Tây Nguyên, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân vùng sâu, vùng xa. Giải pháp đã đánh giá đúng vai trò của kỹ thuật trong nâng cao năng lực chuyên môn tuyến tỉnh, góp phần giảm tải cho bệnh viện tuyến trung ương và thúc đẩy phát triển ngoại khoa gan mật can thiệp tại địa phương, đã có tính định hướng học thuật khi nhấn mạnh giá trị của kỹ thuật trong đào tạo bác sĩ và nghiên cứu lâm sàng, phù hợp xu thế phát triển y học can thiệp ít xâm lấn hiện nay.

Sự thành công của giải pháp áp dụng kỹ thuật tán sỏi đường mật xuyên gan qua da bằng laser tại BUH không chỉ khẳng định tài năng, tâm huyết của đội ngũ y bác sĩ địa phương, mà còn là một dấu son ý nghĩa trong biểu đồ phát triển chất lượng y tế toàn diện của tỉnh Đắk Lắk.