Khơi dậy tinh thần cống hiến, phát huy nguồn lực chất xám của đất nước

Ngày 18/9, Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức hội thảo Sự đóng góp của báo chí trong tập hợp và xây dựng đội ngũ trí thức khoa học công nghệ vững mạnh. Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Ngọc Linh và Phó Giám đốc Học viện Báo chí Tuyên truyền Nguyễn Thị Trường Giang chủ trì hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh, các tạp chí khoa học trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đóng vai trò không thể thiếu trong việc nâng cao nhận thức và tập hợp các lực lượng trí thức khoa học và công nghệ.

Toàn cảnh hội thảo.

Trong thời đại thông tin bùng nổ mà chúng ta đang sống, các tạp chí khoa học không chỉ đơn thuần là cầu nối giữa các nhà khoa học, các nhà quản lý và người dân, mà còn là một công cụ tuyên truyền, phản ánh và giám sát các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ.

Phó Chủ tịch Phạm Ngọc Linh cho rằng, sự hiện diện của báo chí trong lĩnh vực khoa học và công nghệ là một phần quan trọng giúp biến những kiến thức khô khan thành những thông tin dễ tiếp cận, sống động và hấp dẫn, từ đó khơi dậy tình yêu và đam mê khoa học trong cộng đồng. Các tạp chí khoa học thực sự là nguồn động góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã hội.

Hội thảo là diễn đàn lý tưởng để chúng ta cùng nhau thảo luận, chia sẻ những kinh nghiệm quý báu, những sáng kiến hay và các biện pháp khả thi trong việc thúc đẩy sự kết hợp chặt chẽ giữa báo chí và đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ.

Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam Phạm Ngọc Linh phát biểu khai mạc hội thảo.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến tham luận về vai trò của báo chí trong hệ thống Liên hiệp Hội cũng như những kiến nghị đề xuất để báo chí hoạt động tốt hơn đã được các đại biểu đưa ra trao đổi.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam cho hay, trong thời đại mà tri thức và công nghệ trở thành tài nguyên quan trọng nhất, báo chí giữ vai trò như “người gác cổng” của sự minh bạch và tiến bộ chính sách khoa học và công nghệ. Phản biện và giám sát không phải để phủ định, mà để bổ sung, hoàn thiện và đồng hành cùng nhà nước trong việc hoạch định, thực thi chính sách. Khi làm tốt chức năng này, báo chí sẽ góp phần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lành mạnh, hiệu quả, và trên hết là đặt khoa học và công nghệ thực sự vào vị trí động lực trung tâm của phát triển đất nước.

Thứ nhất, báo chí là cầu nối thông tin giữa Nhà nước, giới khoa học và xã hội; Thứ hai, báo chí là công cụ phản biện xã hội đối với chính sách khoa học và công nghệ; Thứ ba, báo chí tham gia giám sát quá trình triển khai và thực thi chính sách; Thứ tư, báo chí định hướng dư luận và thúc đẩy minh bạch trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Để thực hiện tốt các vai trò trên, báo chí cần đảm nhận những nhiệm vụ cụ thể như: Đẩy mạnh thông tin - tuyên truyền về chính sách khoa học và công nghệ bằng các hình thức đa phương tiện, từ báo in, báo điện tử đến đồ họa dữ liệu, video ngắn, podcast, nhằm lan tỏa mạnh mẽ đến nhiều nhóm công chúng; tổ chức các tuyến bài phản biện chuyên sâu, tọa đàm báo chí với sự tham gia của giới khoa học, doanh nghiệp và nhà quản lý để làm rõ tính khả thi, hiệu quả và tác động của chính sách.

Ông Lê Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam phát biểu

Duy trì chức năng giám sát thông qua điều tra, ghi nhận thực tế tại các dự án, chương trình, phản ánh trung thực cả thành công lẫn hạn chế. Cuối cùng là tạo diễn đàn trao đổi công khai, đa chiều về các vấn đề công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo… để chính sách không chỉ phù hợp với giới chuyên môn mà còn gắn kết với lợi ích của cộng đồng.

Ông Phạm Bích San, Nhà xã hội học phát biểu

Trong khi đó, ông Phạm Bích San, Nhà xã hội học cho biết, Liên hiệp Hội Việt Nam là một điểm sáng trong hoạt động báo chí ở nước ta. Tuy nhiên, báo chí của Liên hiệp Hội hiện đang đối mặt với nhiều khó khăn để duy trì và phát triển. Nguyên nhân chủ yếu đến từ những yếu tố ngoài chuyên môn, khiến các tạp chí chưa phát huy đúng vai trò, giảm sức hút với bạn đọc và ảnh hưởng đến nhiệt huyết của đội ngũ làm nghề.

Tiếp đó, nền tảng kinh tế báo chí còn thiếu vững chắc, nhiều tờ báo, tạp chí phải dựa vào nguồn hỗ trợ hạn chế nên khó cạnh tranh. Việc chuyển đổi theo cơ chế thị trường còn chậm, trong khi nguồn lực xã hội dành cho báo chí khoa học và công nghệ vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Nhiều ý kiến tham luận về vai trò của báo chí trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam được nêu ra tại hội thảo.

Cùng với đó, nhiều người trong giới làm khoa học cũng chưa quan tâm đến các công bố trong nước vì những suy nghĩ khá là cổ xưa khi vẫn nghĩ rằng khoa học và công nghệ là những gì cao siêu và tạp chí khoa học trong nước chưa đủ tầm cho họ thể hiện, và độc giả Việt chưa hiểu được những tư tưởng của họ.

Ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam phát biểu

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đề xuất một số giải pháp để báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam đẩy mạnh công tác tập hợp và phát triển đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ ở nước ta trong giai đoạn mới.

Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của mình, báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cần phải chủ động hơn nữa, nhanh nhậy hơn nữa trong việc phát hiện vấn đề/nhiệm vụ/nội dung quan trọng và cần thiết của Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc đề xuất, tham mưu, hiến kế cho Đảng và Nhà nước các chủ trương/chiến lược/sách lược quan trọng liên quan đến quốc kế, dân sinh về xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Báo chí của Liên hiệp Hội Việt Nam cần đẩy mạnh và đổi mới các hình thức thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức và tri thức KH&CN cho toàn dân, cho các nhà khoa học, các chuyên gia qua các tài liệu in truyền thống (sách, báo, tạp chí); tài liệu nghe nhìn và tài liệu trên mạng… Đây là thế mạnh của báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam.

Đề nghị các cơ quan báo chí của Liên hiệp Hội Việt Nam, nếu có trang web cần mở thêm chuyên mục Tấm gương các nhà KH&CN qua các thời kỳ. Việc này không chỉ tôn vinh các danh nhân/nhà khoa học công nghệ lớn ở Việt Nam ở nhiều lĩnh vực qua các thời kỳ, mà còn có ý nghĩa tạo thêm động lực, nguồn cảm hứng cho các nhà khoa học trẻ ở nước ta trong chặng đường phát triển.

Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền Nguyễn Thị Trường Giang phát biểu

Theo ông Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học (Ủy ban TW Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), để nâng cao hiệu quả hoạt động, báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cần tập trung vào việc phổ biến kiến thức chuyên sâu thông qua việc đăng tải các bài viết, phóng sự chuyên sâu về các lĩnh vực khoa học và công nghệ, các nghiên cứu mới và công nghệ tiên tiến. Điều này đòi hỏi phải có đội ngũ phóng viên, biên tập viên có kiến thức chuyên môn vững vàng và khả năng chuyển tải thông tin khoa học một cách chính xác, sinh động.

Cần xây dựng quy trình sản xuất nội dung chuyên nghiệp, từ việc lựa chọn chủ đề, thu thập thông tin, phỏng vấn chuyên gia đến việc biên tập và xuất bản. Đặc biệt chú trọng việc kiểm tra, thẩm định tính chính xác của thông tin khoa học trước khi công bố để đảm bảo uy tín và chất lượng của sản phẩm báo chí.

Đồng thời, cần phát triển các chuyên mục thường xuyên về các lĩnh vực khoa học công nghệ ưu tiên của đất nước như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo, vật liệu mới, nhằm định hướng và khuyến khích nghiên cứu phát triển trong những lĩnh vực này.

Ông Đặng Vũ Cảnh Linh,Phó Viện trưởng Viện Đào tạo bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học (Ủy ban TW Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) phát biểu

Việc ứng dụng công nghệ số cần được đẩy mạnh thông qua tận dụng các nền tảng số để mở rộng phạm vi tiếp cận, tổ chức các sự kiện trực tuyến và tương tác với trí thức một cách hiệu quả hơn. Theo Nghị quyết số 03/NQ-CP, Bộ KH&CN đã đặt mục tiêu xây dựng nền tảng đào tạo trực tuyến mở đại trà cung cấp miễn phí các kiến thức về phát triển KH, CN&ĐMST cho người dân và doanh nghiệp, trong đó báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam đóng vai trò quan trọng.

Bên cạnh các bài viết truyền thống, báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cần tăng cường sản xuất các sản phẩm báo chí hiện đại như video, podcast, infographic, ebook tương tác để thu hút trí thức trẻ và thích ứng với xu hướng tiếp nhận thông tin của thời đại số. Việc đa dạng hóa hình thức này không chỉ giúp mở rộng đối tượng độc giả mà còn nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin…