Lào Cai: 118 hộ đồng bào dân tộc thiểu số hưởng lợi từ mô hình cấp nước tự quản

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị tổng kếtDự án“Hỗ trợ nước sinh hoạt cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng dân tộc thiểu số thôn 4, xã Khánh Hòa, tỉnh Lào Cai”

Thôn 4, xã Khánh Hòa, tỉnh Lào Cai là một trong những thôn khó khăn, 100% là người dân tộc thiểu số, đời sống chủ yếu liên quan đến khai thác rừng, nước là nguồn tự chảy không đảm bảo vệ sinh. Thiếu nước sạch không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, làm gia tăng nguy cơ các bệnh liên quan đến nguồn nước mà còn tiêu tốn thời gian, công sức của người dân - đặc biệt là phụ nữ và trẻ em -  trong việc đi tìm và vận chuyển nước.

Trước thực trạng đó, SUDECOM đã triển khai dự án “Hỗ trợ nước sinh hoạt cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng dân tộc thiểu số thôn 4, xã Khánh Hòa”  với mục tiêu kép: Đầu tư hạ tầng phần cứng như bể chứa, đường ống, đảm bảo 100% hộ dân tiếp cận được nguồn nước hợp vệ sinh và thay đổi nhận thức, xây dựng năng lực tự quản lý cho người dân, hướng tới sự thiết thực, bền vững.

Số liệu từ báo cáo thực hiện dự án đã cho thấy sự tham gia, đồng hành tích cực của người dân: 118 hộ dân đã tham gia đóng góp 1.480 công với tổng khối lượng đào đất 912 m3. Sau khi công trình hoàn thành, thôn đã huy động 118 hộ dân đóng góp mỗi hộ 100.000đ để làm nhà bảo vệ hệ thống lọc và khử khuẩn hết 9.290.000đ. Đặc biệt, 2 hộ dân đã ủng hộ đất để đặt bể chứa, bể lọc cụ thể: 1 hộ dân hiến 100 m² đất để làm bể chứa và khu vực bể lọc khử trùng; 1 hộ dân hiến 40 m² làm bể lọc thô.

Song song với đó, Dự án đã chú trọng xây dựng mô hình quản lý cộng đồng ngay từ những ngày đầu: Phối hợp với UBND xã và thôn tổ chức họp dân để bầu Ban quản lý cộng đồng tự quản công trình cấp nước hợp vệ sinh Thôn 4. Toàn thôn được chia thành 03 nhóm sử dụng nước theo cụm dân cư, mỗi nhóm có nhóm trưởng và nhóm phó tham gia hỗ trợ quản lý. Ban quản lý công trình được cộng đồng tín nhiệm lựa chọn và hoạt động theo quy chế được thống nhất công khai; Nhiều cuộc họp nhóm cộng đồng tự quản đã được tổ chức để thống nhất về Quy ước quản lý hệ thống mạng lưới cấp nước hợp vệ sinh với 100% hộ dân tham gia đều biểu quyết nhất trí và cam kết thực hiện.

Toàn cảnh buổi họp thành lập Ban Quản lý Cộng đồng

Trong suốt quá trình triển khai, Dự án đã tổ chức nhiều lớp tập huấn cho người dân, thành viên Ban quản lý và lực lượng nòng cốt tại địa phương. Thông qua các lớp tập huấn, người dân được cung cấp thông tin về cách thức quản lý, sử dụng công trình cấp nước, được trực tiếp tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến và thống nhất các nguyên tắc chung trong quá trình sử dụng nước, tạo sự đồng thuận của cộng đồng đối với việc cùng quản lý, cùng sử dụng và cùng có trách nhiệm bảo vệ công trình; giúp người dân hiểu rõ hơn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, tác động của rác thải, chất thải sinh hoạt và các hoạt động sản xuất đến chất lượng nước, từng bước nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước và thực hành sử dụng nước tiết kiệm, hợp lý. Các lớp tập huấn kỹ thuật cho học viên là thành viên Ban quản lý và lực lượng nòng cốt tại địa phương là một bước đi cần thiết giúp cộng đồng có thể chủ động hơn trong bảo dưỡng, sửa chữa, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và kịp thời khắc phục các hư hỏng thông thường.

Không dừng lại ở phạm vi thôn 4, Dự án còn tổ chức tọa đàm nhằm chia sẻ, trao đổi và lan tỏa kinh nghiệm thực hiện mô hình cấp nước cộng đồng tự quản tới 12 thôn lân cận đã hoặc đang sử dụng công trình cấp nước tự chảy thuộc xã Khánh Hòa. Hoạt động này góp phần mở rộng giá trị của dự án, tạo điều kiện để các thôn khác cùng trao đổi kinh nghiệm, nhìn nhận rõ hơn vai trò của cộng đồng trong quản lý, vận hành và bảo vệ công trình cấp nước.

Nhận định về ý nghĩa thực tiễn của dự án, ông Trần Xuân Việt, Quyền Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng: Việc khảo sát đánh giá nhu cầu trước khi xây dựng dự án hỗ trợ cộng đồng là yếu tố quan trọng góp phần vào sự thành công của dự án nói chung và hệ thống mạng cấp nước nói riêng. Một trong những điểm nhấn quan trọng của Dự án không chỉ nằm ở việc xây dựng, lắp đặt hệ thống cấp nước, mà còn ở quá trình nâng cao năng lực cho cộng đồng để người dân có thể trực tiếp tham gia quản lý, vận hành và bảo vệ công trình sau khi dự án kết thúc. Đây được xem là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với tính bền vững của mô hình cấp nước cộng đồng tự quản tại thôn 4, xã Khánh Hòa.

Thông qua tập huấn, truyền thông, thực hành kỹ thuật và trao đổi kinh nghiệm, người dân từng bước thay đổi nhận thức, thay đổi hành vi trong sử dụng nước, bảo vệ nguồn nước và giữ gìn công trình chung. Đây chính là nền tảng để mô hình cấp nước cộng đồng tự quản tại Thôn 4, xã Khánh Hòa, tỉnh Lào Cai tiếp tục được duy trì, phát huy hiệu quả và có khả năng lan tỏa tới các địa bàn khác.

Ông Trần Xuân Việt (ngoài cùng bêntrái) cùng cán bộSUDECOMkhảo sát hiệu quả mô hìnhtại các hộ dân

Thành công của Dự án “Hỗ trợ nước sinh hoạt cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng dân tộc thiểu số thôn 4, xã Khánh Hòa, tỉnh Lào Cai” đã thể hiện vai trò, sự đóng góp của SUDECOM nói riêng và các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc VUSTA nói chung trong việc đưa tri thức, kỹ thuật và các mô hình hỗ trợ phát triển cộng đồng đi vào thực tiễn; góp phần giải quyết những vấn đề thiết thực về an sinh xã hội tại các địa phương, đặc biệt là các vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa.