23:10 ICT Thứ sáu, 15/12/2017
Rss Feed

Chuyển giao công nghệ bằng mô hình trình diễn

Đăng lúc: Thứ năm - 15/12/2016 09:30 - Người đăng bài viết: Cộng tác viên

 

Chuyển giao công nghệ có vai trò rất quan trọng trong phát triển nông nghiệp và nông thôn, tăng kích cầu nội địa, xoá đói, giảm nghèo. Nhưng việc chuyển giao công nghệ tới tay người nông dân không dễ, phải vượt qua những trở ngại về nhận thức, vốn và phương thức chuyển giao giúp người nông dân làm chủ công nghệ.

Hoạt động chuyển giao công nghệ  trong lĩnh vực nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh trong những năm qua đã được các ngành, các cấp quan tâm; tuy nhiên hiệu quả công tác chuyển giao, ứng dụng chưa cao, thiếu các biện pháp huy động các nguồn lực cho công tác chuyển giao.

Mô hình trình diễn là một hình thức hoạt động cụ thể được tái tạo lại hoặc mới được tạo ra tại một điểm trong khu vực nhất định nhằm làm mẫu để nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tham quan học tập, từ đó có thể nhân ra diện rộng.

Để giúp cho người dân phát triển sản xuất và xoá đói giảm nghèo, việc xây dựng các mô hình sản xuất là rất cần thiết vì các lý do sau đây:

- Thực tế đã khẳng định, muốn làm giàu trong sản xuất nông, lâm nghiệp thì không thể sản xuất theo kiểu quảng canh, tự cấp, tự túc mà phải áp dụng các kỹ thuật tiến bộ, thâm canh tăng năng suất và tiến đến sản xuất theo hướng hàng hoá;

- Để đáp ứng yêu cầu của việc chuyển đổi phương thức canh tác nhằm phù hợp với thực tế sản xuất. Ví dụ, hiện nay khi diện tích bãi chăn thả ngày càng bị thu hẹp, việc duy trì số lượng đàn bò là rất khó khăn nếu vẫn thực hiện phương thức chăn thả truyền thống như trước đây. Do vậy, việc xây dựng các mô hình nuôi bò bán thâm canh là cần thiết để hướng dẫn cho người dân chuyển đổi phương thức chăn nuôi nhằm thích ứng với tình hình mới của thực tiễn sản xuất để phát triển sản xuất chăn nuôi bò;

- Đáp ứng các nhu cầu về chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích hợp với điều kiện sinh thái để đem lại hiệu quả kinh tế. Ví dụ, các mô hình VAC, mô hình sản xuất rau sạch, ... ở nông thôn;

- Nhằm tạo cho người dân ý thức về phát triển bền vững, nghĩa là phát triển kinh tế phải quan tâm đúng mức tới bảo vệ môi trường, không làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên. Ví dụ, mô hình chăn nuôi kết hợp với Bioga, mô hình vườn đồi, ...

- Tạo ra những hình mẫu về sản xuất để tổ chức các chuyến tham quan học tập, các lớp tập huấn hay hội nghị đầu bờ nhằm chuyển giao các kỹ thuật tiến bộ vào sản xuất theo cách "nông dân tự chuyển giao cho nông dân";

- Để ứng dụng những kỹ thuật mới hoặc thuyết phục người dân trước khi phổ biến ra diện rộng. Góp phần khẳng định tính khả thi của một phương án sản xuất để giai đoạn tiếp theo chỉ cần tiếp tục bổ sung chứ không phải mày mò thử nghiệm mà có thể yên tâm phát triển trên diện rộng khi có vốn đầu tư và có thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Trong bài này chúng tôi đưa ra các bước triển khai thực hiện mô hình trình diễn và từ thực tiễn việc xây dựng các mô hình chuyển giao kỹ thuật tại tỉnh Bắc Ninh trong những năm qua (Mô hình trồng cây Cam Canh, Thanh long ruột đỏ, Ổi Đài loan theo tiêu chuẩn Vietgap đã được Hội đồng khoa học tỉnh phê duyệt năm 2015, mô hình nuôi gà Đông tảo theo hướng an toàn sinh học phê duyệt năm 2016….), từ đó đưa ra tiêu chí đánh giá mô hình trình diễn thành công trong chuyển giao công nghệ.

1. Các bước triển khai thực hiện mô hình trình diễn

Quá trình xây dựng mô hình gồm 7 bước với sự tham gia tích cực của người dân vào tất cả các hoạt động của mô hình.

Bước 1: Đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu

Thành phần tham gia: Rất rộng rãi, bao gồm nhiều tầng lớp (lãnh đạo địa phương, cán bộ kỹ thuật và nông dân); Các nhóm đối tượng khác nhau tại cộng đồng (giàu, nghèo, già, trẻ); các giới (nam, nữ); ...

- Nội dung:

+ Đánh giá thực trạng về kinh tế - xã hội của địa phương;

+ Tình hình sản xuất có liên quan tới việc xây dựng mô hình:

(1) Các phương pháp canh tác đang áp dụng;

(2) Các khó khăn trong sản xuất;

(3) Các khó khăn trong việc áp dụng công nghệ được chuyển giao;

(4) Các kinh nghiệm của địa phương:

- Tìm hiểu nguyện vọng của cộng đồng về công nghệ mới;

- Xem xét điều kiện thực tế của địa phương để có thể thực hiện được các công nghệ đó.

- Công cụ sử dụng để đánh giá;

- Thu thập các số liệu sơ cấp;

- Phỏng vấn cá nhân, nhóm;

- Họp dân – với tư cách những người nhận chuyển giao công nghệ.

Bước 2: Chọn địa điểm xây dựng Mô hình trình diễn và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật

- Thành phần tham gia: Hẹp hơn, gồm các cán bộ lãnh đạo, khuyến nông và cán bộ kỹ thuật.

- Nội dung:

+ Chọn điểm xây dựng mô hình: cần chọn địa điểm phù hợp, có tính đại diện để nhân rộng, dễ dàng cho việc tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn tại mô hình, đồng thời có thể thu hút nhiều người xem nhất.

+ Thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật gồm đại diện của ban quản lý dự án, các cán bộ của cơ quan tư vấn (chuyển giao), cán bộ kỹ thuật huyện, xã...

+ Tổ chỉ đạo kỹ thuật sẽ tổ chức cho việc hình thành nhóm cùng sở thích. 

Bước 3: Chọn hộ nông dân để xây dựng Mô hình trình diễn

- Thành phần tham gia: các cán bộ lãnh đạo, khuyến nông (thôn/xã), cán bộ kỹ thuật và hộ nông dân tự nguyện;

- Các tiêu chuẩn chọn hộ:

+ Hộ hoàn toàn tự nguyện;

+ Có tính đại diện cho việc nhân rộng;

+ Có ý chí và quyết tâm trong sản xuất;

+ Có điều kiện (đất đai, lao động, ...) để xây dựng mô hình trình diễn;

+ Có nguyện vọng áp dụng KH&CN trong sản xuất;

+ Sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và giúp đỡ các hộ khác;

+ Cam kết thực hiện tốt qui định của dự án.

Bước 4: Xây dựng kế hoạch và các nội dung hoạt động

- Mục đích: Quyết định về nội dung và tiến trình thực hiện;

- Thành phần tham gia: tổ kỹ thuật, các hộ thực hiện mô hình trình diễn;

- Cán bộ kỹ thuật giúp dân lựa chọn được các giải pháp kỹ thuật thích hợp để giải quyết các vấn đề đã được xác định;

- Kế hoạch và nội dung hoạt động được xác định dựa trên: hiện trạng, mục tiêu và nhu cầu của dân đối với việc chuyển giao kỹ thuật mới;

- Dân tham gia lập kế hoạch hoạt động cụ thể như sau:

+ Thời gian: Khi nào bắt đầu, thực hiện, kết thúc, đánh giá, ...

+ Khối lượng công việc cụ thể cho từng hoạt động

+ Xác định rõ nguồn lực: của hộ nông dân và sự hỗ trợ của dự án

Bước 5: Tổ chức thực hiện mô hình trình diễn và giám sát đánh giá định kỳ

- Chỉ đạo để thực hiện theo kế hoạch đã đề ra;

- Tổ chức tập huấn: Những lưu ý khi tập huấn:

+ Từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp

+ Nội dung phù hợp với nhu cầu của dân, dễ hiểu

+ Chỉ tập huấn nội dung mới khi nông dân đã làm tốt các nội dung đã được tập huấn trước

Chọn phương pháp phù hợp, dùng nhiều tranh ảnh, hình vẽ, băng hình

+ Tập huấn ngoài đồng ruộng, trên mô hình trình diễn

- Hỗ trợ kỹ thuật sau tập huấn: Những lưu ý khi hỗ trợ kỹ thuật:

+ Thường xuyên theo dõi để giúp dân làm được theo những nội dung đã học

+ Theo cách cầm tay chỉ việc

+ Phương thức "nông dân chuyển giao cho nông dân"

- Giám sát, đánh giá định kỳ

+ Ai giám sát? Ban quản lý, cán bộ kỹ thuật và nhóm cùng sở thích.

+ Cách làm: Phỏng vấn, họp nhóm, họp dân

+ Đánh giá, giám sát cái gì?

+ Đánh giá chung: Mô hình trình diễn có đạt được mục tiêu đề ra không? Những hạn chế? Tính khả thi? Tính dễ làm? Khả năng áp dụng? Tính bền vững? Ảnh hưởng tới sản xuất ở địa phương. 

+ Việc thực hiện kế hoạch: Tiến độ các hoạt động, tài chính, phân bổ nguồn lực,... so sánh với kế hoạch ban đầu để điều chỉnh (nếu cần).

+ Về kỹ thuật: các quy trình kỹ thuật có được tuân thủ triệt để không? Có gặp khó khăn gì ảnh hưởng đến kỹ thuật không? Khả năng ứng dụng của đông đảo số hộ trong thôn/xã.

+ Đánh giá về tổ chức, quản lý

+ Đánh giá về hoạt động đào tạo, chuyển giao kỹ thuật của cơ quan tư vấn. 

+ Đánh giá về kết quả, lợi ích và hiệu quả của mô hình trình diễn .

+ Sự đóng góp và sự thực hiện của các hộ như đã cam kết

Bước 6: Đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện Mô hình trình diễn

- Thành phần tham gia: các cán bộ lãnh đạo, khuyến nông (thôn/xã), cán bộ kỹ thuật, các hộ mô hình trình diễn, nhóm cùng sở thích, đại diện của nông dân và những người quan tâm. 

- Tư liệu hoá: tổng kết tất cả những thông tin, kết quả, kinh nghiệm,... để giúp cho việc tuyên truyền và nhân rộng.

- Đánh giá sự thành công trên các khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường…

+ Về kinh tế: xem xét về năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của sản xuất, sự phù hợp với điều kiện hiện tại (nhất là mức đầu tư) của nông hộ, vấn đề thị trường tiêu thụ sản phẩm, ...

+ Về xã hội: xem xét về khả năng tạo việc làm và nâng cao thu nhập, những đóng góp trong việc nâng cao kiến thức và nhận thức của người dân trong sản xuất, sự thay đổi về tập quán canh tác (từ lạc hậu sang áp dụng các KH&CN mới, ...).

+ Về môi trường: sự đóng góp của kỹ thuật mới trong việc bảo vệ môi trường sinh thái (do canh tác hợp lý và có kỹ thuật), có gây ô nhiễm môi trường không?

+ Tính bền vững và khả năng áp dụng: xem xét về thái độ và cách ứng xử của người dân với các kỹ thuật mới, bao nhiêu hộ trong địa phương có thể áp dụng được các kỹ thuật này? ... 

- Cách tiến hành:

+ Kiểm tra tại thực địa

+ Tổ chức hội thảo để tổng kết

Bước 7: Tổ chức nhân rộng mô hình trình diễn đã được thử nghiệm thành công

- Tuyên truyền, vận động và chứng minh để người dân thấy rõ những lợi ích, nhất là lợi ích về kinh tế của mô hình trình diễn. 

- Tổ chức các hội nghị đầu bờ, tham quan, học tập

- Giúp đỡ cho chủ hộ các nội dung để chia sẻ kinh nghiệm

- Các thành viên trong nhóm cùng sở thích được dự án ưu tiên cho vay vốn và các cán bộ của Trung tâm sẽ định kỳ kiểm tra để hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình nhân rộng mô hình trình diễn.

- Hình thành các nhóm sở thích (ở các cơ sở mới), thông qua đó để tiếp tục nhân rộng các kỹ thuật đã trình diễn.

2. Tiêu chí đánh giá mô hình trình diễn thành công trong chuyển giao công nghệ

Mô hình trình diễn chuyển giao công nghệ  được coi là thành công khi đáp ứng các tiêu chí sau:

- Mô hình trình diễn chuyển giao công nghệ đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người dân và điều kiện, thế mạnh của địa phương, được người dân và cán bộ cơ sở chủ động tham gia tiếp nhận;

- Mô hình trình diễn chuyển giao công nghệ  phù hợp với năng lực tiếp nhận của người dân và các bên tham gia trong quá trình tiếp nhận và sử dụng công nghệ;

- Công nghệ được chuyển giao thông qua mô hình trình diễn được sử dụng/áp dụng trên thực tế và phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, tăng thu nhập cho người dân;

- Công nghệ được chuyển giao thông qua mô hình trình diễn được người dân và các bên tiếp nhận chủ động áp dụng/sử dụng và mở rộng việc áp dụng/sử dụng sau khi mô hình trình diễn kết thúc.

Tác giả bài viết: Nguyễn Duy Tùng
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

ddkhtt1

Bản tin PBKT số 161/2017 new (1)

trang 1 Ban tin so 161 small

Phổ biến kiến thức theo Chuyên đề new (1)

trang 1 Market Chuyen de Pho bien kien thuc thang 11a chuan small